Кіріспе
Девондағы ауыл, Англия. Лидфорд, кейде Лидфорд деп те жазылады, Девондағы бұрынғы маңызды қала, Тавистоктан солтүстікке қарай 7 миль (11 км) қашықтықта, Батыс Девон ауданындағы Дартмурдың батыс жиегінде орналасқан. Принстаунды да қамтитын осы аттас сайлау округі бар. 2011 жылғы халық санауы бойынша осы округтің халқы 2047 адамды құрады.
Lydford, sometimes spelled Lidford, is a village, once an important town, in Devon, 7 mile (11 km) north of Tavistock on the western fringe of Dartmoor in the West Devon district. There is an electoral ward with the same name which includes Princetown. The population of this ward at the 2011 census was 2,047.
Сипаттама
Ауылда 458 адам тұрады. Ауыл шағын Лид өзенінің жағасында орналасқан, ол терең, тар шатқалдан ағып өтеді, осы шатқалды бір құбырлы көпір кесіп өтеді; ал жақын жерде тармақ өзен әдемі шатқалда көркем сағала құрайды. Ауыл тарихымен және айналасындағы елді мекенімен танымал, сонымен қатар туристердің арасында сүйікті орын. Оның тік бұрышты шіркеуінен Дартмурдың төбелерінің әдемі көріністері көрінеді. Лидфорд приходы өте үлкен, шамамен 200 км² жерді қамтиды. Шіркеуге жақын Лидфорд қамалының шағын қалдықтары сақталған. Ауылдан оңтүстік-батысқа қарай Лайдфорд шатқалы созылады, бұл 2,4 км (1,5 миль) ұзындықтағы орманды шатқал, ол Лид өзенімен тақтатас тау жыныстарында ойылып жасалған. Бұл аймақ Ұлттық сенім қорына тиесілі. Шатқал 30 метрлік (100 фут) сағаласымен танымал.
Этимология
Ауылдың түпнұсқа англосаксондық атауы Хлидафорд немесе Хлидан болған, онда "hlid" сөзі "жамылғы" немесе "қақпақ" мағынасын білдіреді. Бұл атау көпірдегі шатқалдың астында өзеннің дерлік толық жасырынып жатуын және "ford" (өткел) сипаттайды. Содан бері атау Lyghatford, Lidefort және Lideford арқылы эволюциялап, қазіргі түріне келді.
Тарих
Тарихи тұрғыдан алғанда, Лайдфорд қазіргі тыныш ауыл емес, экономикалық қуатты орталық болған. Ауылды король Альфред Ұлы Девонның төрт саксондық бекінісінің бірі ретінде құрды. Бұл атау алғаш рет 997 жылы, Даниялықтар Тамар және Тави өзендерімен Хлидафордаға (яғни Лидфордқа) дейін шабуыл жасаған кезде тарихқа енді. Шабуыл ағылшын-саксондық жылнамасында былай сипатталған: Her on ðissum geare ferde se here abutan Defenanscire into Sæfern muðan and þær heregodan ægðer ge on Cornwealum and on Norðwealum and on Defenum, және eodon him þa up æt Wecedport және þær micel yfel worhton on bærnette және on mannslihtum, және æfter þam wendon eft abutan Penwiðsteort on þa suðhealfe және wendon þa into Tamer muðan және eodon þa up oð hi comon to Hlydanforda, және ælc þing bærndon and slogon þe hi gemitton, және Ordulfes mynster Tæfingstoc forbærndon and unasecgendlice herehyðe mid him to scypon brohton. Аудармасы: Осы жылы олар (викингтер) Девонширге және Северн сағасына барып, Корнуолл, Девон және Уэльсте тонау жасады. Олар Уочетке барып, өрт сөндіру және адам өлтіру арқылы көп зиян келтірді. Содан кейін олар Пенуитш Тейлден оңтүстікке бұрылып, Тамардың сағасына дейін, Лидфордқа дейін сапар шекті, кездескен әр нәрсені өртеп, сойып, Тавистоктағы Ордвульф монастырын өртеп, көптеген олжаны кемелеріне әкеп кетті. Этельредтің тұсында мұнда монета соғу орталығы болған; онда соғылған монеталарға LVD., LVDA және LVDAN деген жазулар түсірілген. Эдуард Исповедник тұсында бұл Эксетерден кейін Девонширдегі ең көп халқы бар орталық болды, бірақ «Соңғы сот кітабында» (Domesday Book) Жеңіс кезінен бері қырық үйдің қирап қалғаны айтылған. Қала нормандар тұсында бұрынғы өркендеуін қалпына келтіре алмады, және «Соңғы сот кітабында» Лидфорд Лондонмен тең салық төлегендігі айтылады, бұл сол кездегі маңыздылығын көрсетеді. Себебі нормандар тұсында Лидфорд приходіне Дартмур орманның барлық аймағы кірген (20 ғасырға дейін осылай болды). 12 ғасырға дейін Дартмурдың көп бөлігінен келген тұрғындар жерлеу үшін Лидфордқа әкелінді. Бұл соңғы сапарға қолданылатын жол «Лич жолы» деп аталады. Бұл жолмен ақ киім киген монахтар мен ажаулы жерлеу процессиясы жүріп жатқаны туралы көптеген хабарлар тарады. 13 ғасырдан бастап тарих қамалға байланысты. Қамал алғаш рет 1216 жылы айтылған, ол Уильям Бриверге берілді, және көп ұзамай ол станарлардың түрмесі және Дартмур орман соттарының өткізілу орны ретінде бекітілді. 1180 жылы Лидфордтағы гильдия туралы мәлімдеме бар, ал 1195 жылғы құжаттарда нарықты қайта құруға қаражат бөлінгені жазылған. 1238 жылы бұрын патшаның меншігінде болған қала Генрих III Корнуолл графы Ричардқа сыйға берілді, ол 1268 жылы сәрсенбі күнгі нарық және Әулие Петроктің мерекесінде үш күндік жәрмеңке өткізуге рұқсат алды. 1275 жылы қалада жеке сот судьясы мен сот орындаушысы болды, бірақ ол ешқашан жарлық арқылы біріктірілмеді және 1300 жылы бір рет ғана парламентке өкілдер жіберді. Ағылшыл азамат соғысы кезінде Лидфорд сол кездегі жаман дырбаңдықтарымен белгілі болған Габбинс тобының мекені болды, олар уақыттың қаусақтарынан пайдаланып, өздерінің зұлымдықтарын жасады. Сол кездегі бір дерекке сәйкес: Губбинс жері – Англиядағы скифтер жері, ал олар онда таза пұтқа табынушылар. Олардың тілі – жалпы девонның ең нашар тілі, олар бір-біріне мысықтар сияқты жабысады: біреуді ренжітсе, барлығы олардың дауын қайтарады. 1987 жылы Лидфорд приході Англиядағы ең үлкен приход болып саналатын мәртебесінен айырылды. Ол екі азаматтық приходқа бөлінді: Лидфорд және Дартмур орман. Діни приход та бөлінді, Принстаун жеке приход болды.
Her on ðissum geare ferde se here abutan Defenanscire into Sæfern muðan and þær heregodan ægðer ge on Cornwealum and on Norðwealum and on Defenum, and eodon him þa up æt Wecedport and þær micel yfel worhton on bærnette and on mannslihtum, and æfter þam wendon eft abutan Penwiðsteort on þa suðhealfe and wendon þa into Tamer muðan and eodon þa up oð hi comon to Hlydanforda, and ælc þing bærndon and slogon þe hi gemitton, and Ordulfes mynster Tæfingstoc forbærndon and unasecgendlice herehyðe mid him to scypon brohton. Translation: In this year, they (the Vikings) visited Devonshire and at the mouth of the Severn, pillaging in Cornwall, Devon and Wales. They went to Watchet, and there caused much damage by dint of arson and wholesale slaughter. Then they turned at Penwith Tail to the south and up into the mouth of the Tamar, travelling to Lydford, burning and slaughtering anything they came across, and burned down Ordwulf's monastery at Tavistock, carrying vast amounts of loot back to their ships. During the reign of Ethelred the Unready there was a mint; coins minted there were inscribed LVD., LVDA, and LVDAN. In the reign of Edward the Confessor it was the most populous centre in Devonshire after Exeter, but Domesday Book relates that forty houses had lain waste since the Conquest. The town never recovered its former prosperity under the Normans and, according to Domesday Book, Lydford was taxed equally with London, giving us an idea of its significance at the time. The reason is that under the Normans, the parish of Lydford included all of the Forest of Dartmoor (as it did until the 20th century). Until the 12th century parishioners from across most of Dartmoor were brought to Lydford for burial. The path used to make this final journey is known as the 'Lych way'. Many reports have been made of monks in white and phantom funeral processions seen walking along this path. The history from the 13th century centres on the castle. The castle is first mentioned in 1216, when it was granted to William Briwere, and was shortly afterwards fixed as the prison of the stannaries and the meeting place of the Forest Courts of Dartmoor. A gild at Lideford is mentioned in 1180, and the pipe roll of 1195 records a grant for the reestablishment of the market. In 1238 the borough, which had hitherto been crown demesne, was bestowed by Henry III on Richard, earl of Cornwall, who in 1268 obtained a grant of a Wednesday market and a three days fair at the feast of St Petrock. The borough had a separate coroner and bailiff in 1275, but it was never incorporated by charter, and only once, in 1300, returned members to parliament. During the English Civil War, Lydford was the haunt of the then notorious Gubbins band, a gang of ruthless cut throats and highwaymen, who took advantage of the turmoil of the times to ply their villainry. According to one account of the time:
Gubbins land is a Scythia within England, and they pure heathens therein. Their language is the drosse of the dregs of the vulgar Devonian, They hold together like burrs: offend one and all will avenge their quarrel. In 1987 the parish of Lydford finally lost its claim to be the largest parish in England. It was split into two civil parishes, Lydford and Dartmoor Forest. The ecclesiastical parish has also been split, with Princetown made a separate parish.
Лидфорд шіркеуі
Қауымдық шіркеудің Әулие Петрокқа бағышталуы оның бұрынғы британдық елді мекеннің орнында салынғандығын көрсетеді. Қазіргі шіркеу тік готика стилінде салынған, және сырттай нормандық болғанымен, кейбір архитектуралық элементтері, мысалы, крещение тағы, англосаксон стиліне (немесе ең соңғы болғанда, ерте норман стиліне) жатады, демек шіркеу бұрынғы ғимараттың орнында қайта салынған болып көрінеді. Шіркеу 13 ғасырда кеңейтілді, ал мұнарасы 15 ғасырда салынды. 1890 жылдар шамасында тағы бір кеңейту жүзеге асты, оған киім ауыстыратын бөлме және солтүстік бөлімі қосылды.
Лидфордтың ақы төлейтін жолы
Лидфорд Тависток пен Окегемптон арасындағы бұрынғы пошта арбасы жүрген жолдың бойында, қазіргі A386 тас жолында орналасқан. Беардонға жақын жердегі бұл ескі ақы төленетін жолда, жол жиегінде "Жолың болсын" деп аталатын тас орнатылған. Көлбеу төбелерде ауыр жүкті арбалар мен дилижанстар көлікті жоғары көтеру үшін қосымша, ақысыз ат қосып алатын, бірақ сол атты төбеден өткен соң түсіріп тастау керек еді. Мұндай тастардың қалғандары өте сирек кездеседі.
Лайдфорд түлкілері
2016 жылы «Лидфорд Фоксс» жастар футбол клубы құрылды, ол 2017 жылы Девон ФА-ға қосылып, Девон жастар және кіші лигасының мүшесі атанды. Ойыншылардың көп бөлігі ауылда және айналасындағы Окегемптон, Мэри-Тави, Льюдаун, Саутон және Бриджестоу сияқты қалалар мен ауылдарда тұрады. Үй матчтары Лидфорд және Мэри-Тавиде өтеді. 2019 жылдың шілдесінде клуб Девон ФА Grassroots Football Awards сыбайласында «Жылдың жастар клубы» номинациясында екінші орынды иеленді.
Туған қалалар
Лайдфорд Францияның Петивилл қаласымен бауырласып кеткен.