Кіріспе

Чеддар – Англияның Сомерсет графтығындағы ірі ауыл және азаматтық приход. Ол Мендип тауларының оңтүстік жиегінде, Уэллс қаласынан солтүстік-батысқа қарай 9 миль (14 км), Уэстон-супер-Мэр қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 11 миль (18 км) және Бристоль қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 18 миль (29 км) қашықтықта орналасқан. Азаматтық приходқа Найланд және Брэдли Кросс кішкентай елді мекендері кіреді. 2011 жылы приходта 5755 адам тұрды, ал 1961 жылғы мәліметтер бойынша ауданы 514 гектарды құрады. Ауылдың солтүстік жиегінде орналасқан Чеддар шатқалы – Ұлыбританиядағы ең үлкен шатқал. Онда Гоф үңгірі сияқты бірнеше танымал үңгірлер бар. Шатқал неолит дәуірінен бері адам қоныстанған орталық, оның ішінде саксон сарайы да болған. Бұл аймақта қоңыржай климат орналасқан және ерекше геологиялық және биологиялық ортасы бар, ол бірнеше арнайы ғылыми қызығушылық тудыратын жерлер мәртебесімен мойындалған. Мұнда бірнеше әктас карьерлері де орналасқан. Ауыл Чеддар сырының атына ие және клубника өсірудің маңызды орталығы болып табылады. Бұрынғыда өнім Cheddar Valley темір жолы арқылы тасымалданды, ол 1960 жылдардың соңында жабылып, қазір велосипед жолына айналдырылды. Бүгінде ауыл – бірнеше мәдени және қоғамдық нысандары бар маңызды туристік орын, соның ішінде Чеддар Шоу Үңгірлер мұражайы бар. Ауылда діни, спорттық және мәдени ұйымдарды қоса алғанда, түрлі қоғамдық топтар жұмыс істейді. Олардың бірнешесі Уэссекс патшалары академиясының орналасқан жерінде, ол ең ірі білім беру мекемесі болып табылады.

Тарих

Чеддер атауы көне ағылшын тіліндегі "ceodor" сөзінен шыққан, ол терең, қараңғы ойыс немесе қалта дегенді білдіреді. Чеддарда неолит дәуірінен бері адамдар қоныстанғандығының куәліктері бар. Ұлыбританиядағы ең толық сақталған ежелгі адам қаңқасы – 9000 жылға жуық жасқа ие болған Чеддар адамы 1903 жылы Чеддар шатқалынан табылған. Жоғарғы палеолит дәуірінен (12 000–13 000 жыл бұрын) бұрынғы қалдықтар да табылды. Бэтс Комб карьерінде қола дәуіріне тән егістік жүйесінің іздері бар. Лонгвуд аңғарындағы төбеде қола дәуіріне жататын обалардың болуы да куәландырылған, егер олар адамның қолымен жасалған болса, бұл да егістік жүйесі болуы мүмкін. Қазіргі пасторлық үйдің аумағында римдік вилланың қалдықтары қазылып алынған. Сарайдың қираған қалдықтары 1960 жылдары қазба жұмыстары арқылы ашылған. Олар Уэссекс корольдері академиясының аумағында, 14 ғасырға жататын және Әулие Колумбанға арналған шіркеумен бірге орналасқан. Бұл жерде римдіктерге тән қалдықтар да табылған. Чеддар 1086 жылғы "Domesday Book" кітабында "Ceder" деп тіркелген, бұл "Ағын су" деген мағынаны білдіреді және көне ағылшын тіліндегі "scear" және көне уэльс тіліндегі "dŵr" сөздерінен шыққан. Ескі құжаттарда, 1850 жылға дейін жиі кездесетін, "Chedder" деген басқаша жазылу түрі де бар. 1130 жылға дейін Чеддар шатқалы Англияның төрт кереметінің бірі ретінде танылған. Тарихи тұрғыдан алғанда, Чеддардың байлығының көзі – шаруашылық және ірімшік жасау болған, ол 1170 жылдан бері осы саламен мәшһүр. Бұл енші Уинтерстоук жүзінің құрамына кірген. Чеддар әулеті 1337 жылы орманнан босатылған, ал епископ Ральфқа король аң аулау орманын құруға рұхсат берілген. 1527 жылға дейін өзенде су диірмендері болғандығы туралы жазбалар сақталған. Виктория дәуірінде ол киім өндірісінің маңызды орталығына айналған. Соңғы диірмен, көйлек фабрикасы ретінде пайдаланылған, 1950 жылдардың басында жабылды. 1801 жылы "Inclosure Acts" заңдары бойынша жалпы пайдаланудағы жерлер қоршалған. Чеддар шатқалы мен үңгірлеріне туризм 1869 жылы Чеддар аңғары темір жолының ашылуымен басталды. Чеддар, оның төңірегіндегі ауылдар және әсіресе шатқал су тасқынына жиі ұшырайды. 1968 жылы Чью-Стокта болған су тасқыны кезінде су ағыны шатқалдан ірі тастарды сыпырып әкетті, машиналарды қиратты, кафе мен Гоф үңгірінің кіреберісіне зардап келтірді.

Үкімет

Чеддар ауылы ретінде танылған. Оған іргелес орналасқан Аксбридж елді мекені, Чеддардың халқынан үш есе кем болса да, қала мәртебесіне ие. Бұл көріне берілмейтін жағдай екі жердің тарихи маңыздылығымен түсіндіріледі. Аксбридж Тюдор дәуірінде мата өндірісінің ірі орталығы ретінде дамып, король Джоннан жарлық алған, ал Чеддар кен өндіру және сүт шаруашылығымен айналысатын ауыл болып қалып келген. Оның халқы Виктория дәуірінде теміржолдың салынуымен және туризмнің қалыптасуымен артып, өскен. 15 мүшеден тұратын және төрт жылға сайланатын ауылдық кеңес жергілікті мәселелерге жауапты, соның ішінде кеңестің жұмыс істеу шығындарын қаржыландыру үшін жылдық алым (жергілікті салық) белгілеу және қоғамдық бақылауға ұсынылатын жылдық есептерді дайындау. Ауылдық кеңес жергілікті жоспарлау өтінімдерін қарастырады және полициямен, аудандық кеңес қызметкерлерімен, сондай-ақ қылмыс, қауіпсіздік және жол қозғалысы мәселелері бойынша көшбасшылық топтарымен бірлесе жұмыс істейді. Ауылдық кеңестің міндеттеріне ауылдық инфрақұрылымды күтіп ұстау және жөндеу жобаларын бастау, сондай-ақ аудандық кеңеспен бірге жолдарды, дренажды, жаяу жолдарды, қоғамдық көлікті және көшелерді тазалауды күтіп ұстау, жөндеу және жақсарту мәселелері бойынша консультациялар жүргізу кіреді. Табиғатты қорғау (ағаштар мен тарихи ескерткіштерді қоса алғанда) және экологиялық мәселелер де кеңестің жауапкершілігінде. Ауыл «Чеддар және Шифам» сайлау округіне кіреді. Шифамды ескергенде, 2011 жылғы халық санауы бойынша округтің жалпы халқы 6842 адамды құрайды. Жергілікті басқару жүйесінде 2023 жылдың 1 сәуірінен бастап ауыл Сомерсет кеңесінің құрамына кіреді. Бұрын ол 1974 жылдың 1 сәуірінде құрылған және 1972 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару туралы заңға сәйкес келетін Седжмур аудандық округінің бөлігі болды. Өрт сөндіру, полиция және жедел жәрдем қызметтері Девон және Сомерсет өрт сөндіру және құтқару қызметі, Эйвон және Сомерсет полициясы және Оңтүстік-Батыс жедел жәрдем қызметі арқылы басқа органдармен бірлесіп ұсынылады. Бұл сонымен қатар Ұлыбритания Парламентінің Өкілдер палатасында өкілдігі бар Уэллс округінің сайлау округінің құрамына кіреді. Ол бірінші кезеңде көп дауыс алған үміскерді сайлау жүйесі бойынша бір Парламент депутатын сайлайды. 2020 жылғы Brexit-ке дейін ол Еуропа Парламентінің Оңтүстік-Батыс Англия сайлау округінің бөлігі болды.

Халықаралық қатынастар

Cheddar Германияның Фелсберг және Францияның Вернуйе қалаларымен серіктес және алмасу сапарларының белсенді бағдарламасын жүзеге асырып келеді. Алғаш рет 1984 жылы Чеддар Фелсбергпен серіктестік орнатқан. 2000 жылы Чеддар Вернуйемен серіктес болды, ол бұрыннан Фелсбергпен де серіктес еді. Чеддардың Ямайканың Сент-Энн округіндегі Очо-Риос қаласымен де достық байланысы бар. Сонымен қатар, ол Индре-и-Луар департаментіндегі Декарт коммунасымен де серіктес.

География

Бұл аймақтың негізінде Black Rock шифері, Burrington Oolite және Carboniferous Limestone Series-інің Clifton Down Limestone қабаттары жатыр, олардың құрамында оолиттер мен қазба қалдықтары бар. Бұл қабаттар Old Red Sandstone үстіне орналасқан, сондай-ақ Кеупердің Доломит конгломераты да кездеседі. Вариска таужаралуының белгілері қисайған тау жыныстары мен қабатталған тақталы тастарда көрінеді. Көптеген жерлерде осы қабаттардың ыдырауы нәтижесінде жас әктасты топырақ пайда болған.

Қайық және үңгірлер

Ауылдың шетінде орналасқан Чеддер шатқалы Ұлыбританиядағы ең үлкен шатқал болып табылады. Шатқалда 1903 жылы Чеддер адамы табылған Чеддер үңгірлері орналасқан. Үңгір тау бетімен айналып өтеді және ірі тас қуыстар мен формацияларға толы. 1837 жылы ашылған Кокс үңгірі кішкентайрақ, бірақ көптеген күрделі құрылымдарды қамтиды. Тағы бір үңгірде "Кристалл іздеуі" деп аталатын балаларға арналған ойын-сауық серуені бар. Чеддер шатқалы, Кокс үңгірі, Гоф үңгірі және басқа да көрікті орындарымен бірге, танымал туристік орынға айналды, жыл сайын шамамен 500 000 келушіні қабылдайды. 2005 жылы Radio Times оқырмандары жүргізген сауалнамада, "Жеті табиғи керемет" телебағдарламасында көрсетілгеннен кейін, Чеддер шатқалы Ұлыбританиядағы екінші ең ұлы табиғи керемет деп танылды, одан тек Дан-ир Огоф үңгірлері ғана басып өтті.

Ерекше ғылыми қызығушылыққа ие жерлер

Ауылдың маңында бірнеше ірі және бірегей Арнайы ғылыми қызығушылық танылған аумақтар (SSSI) орналасқан. Чеддер суқоймасы – Бристоль су компаниясы басқаратын, дерлік дөңгелек пішіндес жасанды суқойма. 1930 жылдары салынған, оның сыйымдылығы 135 миллион галлонға (614 000 текше метр) жетеді. Суқойма Чеддар шатқалындағы Гоф үңгірінен бастау алатын Чеддар Йео өзенінен сумен қамтамасыз етіледі, ол Эйкс өзенінің саласы болып табылады. Суды тасымалдауға арналған су құбырының кіреберіс торы Чеддар шатқалындағы сезімтал бақтың жанында көрініс тапқан. Ол қыстауға келген су құстарының көптігіне байланысты Арнайы ғылыми қызығушылық танылған аумақ (SSSI) деп жарияланды. Чеддер орманы және кішірек Макалл орманы 13-шы ғасырда Бат және Уэллс епископтарының, ал 10-шы ғасырда Едмунд патшаның ормандық иеліктерінен қалған бөліктерінен құралған биологиялық Арнайы ғылыми қызығушылық танылған аумақ құрайды. 19-шы ғасырда оның төменгі жағындағы бөліктері құлпынай егістіктерін жасау үшін тазаланды. Олардың көпшілігі қайтадан орманға айналды. Орман 1917 жылға дейін жиналды. Бұл аумақ ежелгі және екіншілік жартылай табиғи жапырақты орман, жақсартылмаған бейтарап шөптекті дала, әктас шөптекті дала мен қышқыл құрғақ бұталы өсімдіктердің күрделі мозаикасын қоса алғанда, кең ауқымды мекендеу орталарын қамтиды. Чеддер орманы – ағылшындық аштық шөптердің (Carex depauperata) сирек кездесетін орталықтарының бірі. Ең ірі SSSI – Чеддар кешені, ол шатқалды, үңгірлерді және оларды қоршаған аумақты қамтиды. Оның маңыздылығы биологиялық және геологиялық ерекшеліктерімен байланысты. Оған бұрын Cheddar Gorge SSSI, August Hole/Longwood Swallet SSSI, GB Cavern Charterhouse SSSI және Charterhouse on Mendip SSSI деп белгіленген төрт SSSI кіреді. Оның бір бөлігі 1910 жылы сатып алынған Ұлттық трастқа, ал қалған бөлігі Сомерсет жабайы табиғат қоры басқаруында.

Кен қазбалары

Ауыл мен шатқалға жақын орналасқан Бэтс Комб карьері мен Каллоу Рок карьері – Мэндип тауларының әлі де әк тас өндіріліп жатқан екі белсенді карьері. 20-ғасырдың басынан бері жұмыс істеп келе жатқан Бэтс Комб карьері Хансон Агрегаты компаниясына тиесілі және олар басқарады. 2005 жылы күніне шамамен 4000 тонна әк тас өндірілді, оның үштен бірі орналасқан әктас күйдіру пешіне жіберілді, ол 2009 жылы жабылды; қалғаны қапталған немесе ұнтақталған инерт материал ретінде сатылды. Бұл жердегі әк тастың құрамында 99 пайызға жуық кальций және магний карбонаты (доломит) бар. Челмскомб карьері 1950 жылдары әк тас карьері ретіндегі жұмысын аяқтады, содан кейін Орталық Электрмен Жанармайландыру Кеңесі оны мұнараны сынау станциясы ретінде пайдаланды. 1970 және 1980 жылдары радиоактивті материалдан жасалған контейнерлердің соққыларға және басқа да жазатайым оқиғаларға төзімділігін сынау үшін де қолданылды.

Климат

Оңтүстік-Батыс Англияның қалған бөлігімен бірге Чеддерде де елдің көп бөлігіне қарағанда жұмсақ және ылғалды климат басым. Жылдық орташа температура шамамен [температура] градусқа жетеді. Теңізге жақын орналасқандықтан, температураның өзгеруі Ұлыбританияның көп бөлігіне қарағанда азырақ байқалады, ол температураны теңдестіреді. Шілде және тамыз айлары ең жылы айлар болып табылады, орташа күндізгі максималды температура шамамен [температура] градусқа жетеді. Қыс айларында орташа ең төменгі температура шамамен [температура] градусқа дейін төмендейді. Тұрғындар 2209 шаңырақта тұрады. 2001 жылғы халық санауы бойынша шаңырақтың басым көпшілігі (2183) өздерін ақ нәсілді деп көрсеткен.

Мәдениет және қоғамдастық

Чеддарда бірнеше белсенді қоғамдық клубтар бар, оның ішінде Чеддар Вейл Лайонс клубы, Мендип Ротари клубы және Мендип Иннер Уил клубы бар. Бұл клубтар жергілікті қауымдастыққа арналған жобаларға қаржы жинап, жыл сайын фейерверк көрсетулер, шатқақтарда қаз жарыстары, су қоймасында аждаха қайықтары жарысы және жақын жердегі Сент-Майклдың Чешир үйінің аумағында концерттер сияқты іс-шаралар ұйымдастырады. Бірнеше белгілі адамдар Чеддарда туған немесе тұрған. Музыкант Джек Бессант, Reef тобының бас-гитарисі, ата-анасының клубника шаруашылығында өскен, ал Брос тобының бұрынғы мүшелері Мэтт Госс және Люк Госс бала кезінде тоғыз ай Чеддарда тұрған. Трина Гулливер, он есе әлем чемпионы (дартс), 2017 жылға дейін Чеддарда тұрған. Комедияшы Ричард Херринг Чеддарда өскен. Оның 2008 жылғы Эдинбург фестиваліндегі "The Headmaster's Son" атты қойылымы, оның әкесі Кит директор болған The Kings of Wessex мектебінде өткен кезіне негізделген. Бұл қойылымның соңғы көрсетілімі 2009 жылдың қараша айында мектепте өтті. Ол 2010 жылдың наурыз айында мектепке "Гитлердің мұрты" атты қойылымын көрсету үшін келді. 2013 жылдың мамыр айында Pulse деп аталатын қоғамдық радиостанция іске қосылды.

Көрнекті орындар

Баз көшесіндегі базар айқасы 15 ғасырға дейін салынған, ал баспанасы 1834 жылы қайта жаңартылған. Оның орталық сегізбұрышты тірегі, төрт сатыға көтерілген тұғыры, алты бұрышты, төрт орталықтандырылған қабақшалары бар баспанасы, әр бұрыштағы екі сатылы тіреуі және қоршалған парапеті бар. Тірегінің үстінде нишалардағы мүсіндері бар абакус орнатылған, бұл мүсіндер 19 ғасырдың соңында қосылған, бірақ айқас қазір жоқ. Оны Бат графы Томас қайта салдырған. Бұл атаулы ескерткіш (Сомерсет округінің №21) және II* санаттағы ғимарат. 2000 жылдың қаңтар айында жол апаты салдарынан айқас қатты зақымданды. 2002 жылы айқас қайтадан салынды және оның сыртқы түрін қорғау және жақсарту мақсатында айналасындағы аумақ қайта жоспарланды. 2012 жылдың наурыз айында такси түнде айқасқа соқтығысып, екі жағын қиратып, қайтадан ауыр зақым келтірді. Жаңадан соқтығыстардан қорғау үшін ағаш қаптамалы болат тіреулер қосылған жөндеу жұмыстары 2012 жылдың қараша айында 60 000 фунт стерлинг сомасында аяқталды. Филантроп және педагог Ханна Мор 18 ғасырдың соңында кеншілер балалары үшін ауылда мектеп ашты. Оның алғашқы мектебі 17 ғасырға дейін салынған үйде орналасқан. Қазір "Ханна Мордің үйі" деп аталатын II санаттағы мұражай ғимараты жергілікті тұрғындардың кездесу орны ретінде пайдаланылады.

Көлік

Ауыл Винкантоннан Вестон-супер-Мареге дейінгі А371 тас жолында орналасқан. Ол М5 тас жолының бағытынан шамамен 5 миль (8 км) қашықтықта, ал 22-ші түйіспеге дейін 10 миль (16 км) жерде жатыр. Бұл 1869 жылы ашылып, 1963 жылы жабылған Чеддер аңғары темір жол желісінің бойында болды. Жергілікті өсірілген көптеген клубниканы тасымалдағандықтан, бұл желі "Клубника желісі" деп аталды. Ол Яттон темір жол стансасынан Чеддер арқылы Уэллс (Такер-стрит) темір жол стансасына дейін созылып, Шығыс Сомерсет темір жолымен қосылып, Шептон-Маллет (Хай-стрит) темір жол стансасы арқылы Уитхэмге дейін жалғасты. Қазір пайдаланылмайтын темір жолдың бөліктері Яттоннан Чеддерге дейін созылатын "Клубника желісі" жолы ретінде ашылды. Чеддер аңғары желісі "Бичинг балтасынан" аман қалды. Өмірінің соңына қарай жолаушылар саны соншалықты азайды ki, кейде дизельді пойыз вагондары қолданылды. Чеддер тармағы жолаушылар тасымалы үшін 1963 жылдың 9 қыркүйегінде, ал жүк тасымалы үшін 1964 жылы жабылды. Басты автобус маршруты – Уэстон-супер-Маре мен Уэллс арасындағы сағат сайынғы 126 нөмірі, оны First West of England компаниясы жүзеге асырады. Басқа автобус маршруттарына Libra Travel компаниясымен әр екі сағат сайын жүретін Шипхэмнен Стритке дейінгі 668 нөмірі, сондай-ақ Axbridge-ден Bridgwater and Taunton College-дің Bridgwater кампусына дейін колледж сағатында таңертең және кешке жүретін 66 нөмірі кіреді, оны Bakers Dolphin компаниясы жүзеге асырады.

Білім

Чеддердегі алғашқы мектепті Хану Мор 18 ғасырда ашты, бірақ қазір Чеддерде Чеддер аңғары мектептері тобына қарасты үш мектеп бар, олардың барлығы 12 мектептің құрамында және Чеддер аңғарының үш деңгейлі білім беру жүйесін қамтамасыз етеді. Чеддер бастауыш мектебінде 4 пен 9 жас аралығындағы балаларға арналған 10 сынып бар. Fairlands орта мектебі, орта мектеп ретінде жіктелетін және екінші деңгейлі мектеп санатындағы мектеп, 9 мен 13 жас аралығындағы 510 оқушыны білім береді. Fairlands мектебіне Чеддер бастауыш мектебінен және Чеддер аңғарындағы басқа бастауыш мектептерден келген балалар қабылданады. Уэссекс патшалары академиясы, аралас білім беретін, толыққанды білім беретін мектеп, Ofsted инспекциясымен "жақсы" деп бағаланған. Мектепте 13-тен 18 жасқа дейінгі 1176 оқушы оқиды, оның ішінде жоғары сыныпта 333 оқушы бар.

Діни орындар

Әндір шіркеуі 14 ғасырда салынған. Оны 1873 жылы Уильям Баттерфилд жаңартып, қалпына келтірген. Бұл I санаттағы ескерткіш болып табылады және онда 15 ғасырға жататын әйнек суреттері мен 1631 жылғы құрбандық үстелі орналасқан. Ғибадатхананың ішіндегі көмбеде сэр Томас Чеддардың денесі сақталған деп есептеледі және ол 1442 жылы салынған. 30 метр биіктіктегі мұнарада Бильби әулетінен шыққан Томас Билби жасаған 1759 жылғы қоңырау орналасқан. Зиратта ән жазушы Уильям Чаттертон Дикстің қабірі бар. Рим-католик, методист және басқа да конфессияларға қарасты шіркеулер де бар, соның ішінде Чеддер аңғарының қауымдастық шіркеуі, олар жексенбі күндері Уэссекс Корольдер мектебінде ғана емес, сонымен қатар апта ішінде кездесу үшін Твиентаунда өз алаңдарына ие. Баптист шіркеуі 1831 жылы салынған.

Спорт

Kings Fitness & Leisure, Wessex мектебінің корольдері аумағында орналасқан, түрлі спорт түрлері үшін жай ұсынады және 20 метрлік жүзу бассейні, ракетка спорты алаңдары, спорт залы, би студиялары және фитнес зал бар. 2009 жылы Шарфам жолындағы ойын алаңында жастар спорты фестивалі өткізілді. 2010 жылы ауылға Чеддар жергілікті әрекет тобы қаржылаған скейтпарк салынды. 1892 жылы құрылған және "The Cheesemen" деген лақап атымен танылған Чеддар А.Ф.К. Батыс футбол лигасының бірінші дивизионында ойнайды. 2009 жылы клубты Дрейкотт жолындағы Боуденс Паркінен жаңа, үлкен жерге көшіру жоспарлары жарияланды. Қазір олар Англияның батысындағы Премьер лигасының Сомерсет дивизионында ойнайды. Шарфам ойын алаңдарының бір бөлігіне иелік ететін Чеддар регби клубы 1836 жылы құрылған. Клуб жыл сайын Чеддар регби турнирін ұйымдастырады. Чеддар Lawn теннис клубы 1924 жылы құрылған, Солтүстік Сомерсет лигасында ойнайды, сондай-ақ әлеуметтік теннис және жаттықтырумен де айналысады. Чеддар жүгіру клубы 2009 жылға дейін жыл сайын жартылай марафон ұйымдастырды. Ауыл Батыс Мендип жолы мен Самариялықтар жолының оңтүстік-батыс бағытында орналасқан.