Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Қалпақ қаз (Tadorna cristata), немесе корейлік қалпақ қаз, анатидтер тұқымдасына жататын құс. Ол өте сирек кездесетін, құрып кету қаупі төнген түр. Еркек қалпақ қаздың басы, кеудесі, қанаттың алдыңғы жиегі мен құйрығы жасыл-қара түсті, ал бетінің, жағының және тамағының қалған бөлігі қоңыр-қара. Еркектердің құрсағы, құйрық асты және қабырғалары қара сызықтармен сұр түсті. Жоғарғы қанат қаптамасы ақ, ал қанат асты жасыл түсті жылтыр жасыл. Мекеңнің көзінің айналасы ақ, қыртысы қара, беті, жағы, тамағы, мойны және жоғарғы қанат қаптамасы ақ, ал денесі ақ сызықтармен қоңыр түсті. Сонымен қатар, екі жыныстың да басынан шығатын ерекше жасыл қауырсын шоғы бар. Бұл түр туралы өте аз мәлімет бар, себебі оны бақылау мүмкіндігі шектеулі. Ол Корея мен Шығыс Ресейде көбейетін сияқты, және бұл түр тарихи тұрақта қалған түр болуы мүмкін, бұрынғы замандардан кеңінен таралған. Кейбіреулер бұл түрдің жойылып кеткенін ойлайды, бірақ оны кездейсоқ байқау туралы хабарлар келіп түседі, соның ішінде 1985 және 1991 жылдар аралығында Қытайдың ішкі сулы жерлерінен түскен бірнеше хабарлама бар. Түрдің тірі қалғаны туралы хабарлардың жалғасуына байланысты, ол өте сирек кездесетін түр ретінде тізілген. Дегенмен, қалпақ қаз 1964 жылдан бері анық байқалған жоқ.
The crested shelduck (Tadorna cristata), or Korean crested shelduck, is a species of bird in the family Anatidae. It is critically endangered. The male crested shelduck has a greenish black crown, breast, primaries, and tail, while the rest of its face, chin, and throat are brownish black. The male's belly, undertail coverts, and flanks are a dark grey with black striations. The upper wing coverts are white, while its speculum is an iridescent green. The female has a white eye ring, black crest, white face, chin, throat, neck, and uppers wing coverts and a dark brown body with white striations. Additionally, both sexes have a distinctive green tuft of feathers protruding from the head. Very little is known about this species because of the limited number of observations of it. It apparently breeds in Korea and eastern Russia and is probably a relict species that had a wider distribution in prehistoric times. Some think that this species is extinct, although occasional sightings are reported, including a number of reports made between 1985 and 1991 from the interior wetlands of China. Due to the persistent reports of the species' survival, it is listed as critically endangered. However, the crested shelduck has not been definitively sighted since 1964.
Таксономия
Бұл қаз алғаш рет 1877 жылы сәуір айында Владивосток қаласына жақын жерден табылған. Алайда, 1890 жылы ағылшын зоологы Филип Латли Склейтер бұл үлгіні қызыл қазқаз (Tadorna ferruginea) мен қазқаз қаз (Mareca falcata) арасындағы гибрид болуы мүмкін деп шешкенге дейін сипатталмаған. 1913 жылы Кореяда бір жұп табылған, ал аталығы жапон орнитологы Нагамичи Куродаға сыйға тартылған. 1916 жылғы аналық үлгі холотип ретінде белгіленді және аталықпен бірге Куроданың коллекциясында сақталды. Anatidae тұқымдасының мүшесі, бұл түрді Курода жеке туысқа бөлуге лайық деп санады. Түрдің латынша атауы – cristata, «қыртысты» деген мағынаны білдіреді. Бұл түрдің қазақша атауы қаздың басындағы жасыл қауырсынынан шыққан. Сондай-ақ, бұл түр корейлік қыртысты қаз, корейлік шелдраке және корейлік мандарин деп те аталады. Аталықтың ішкі жағы, құйрық асты және қабырғалары қара-сұр түсті, қара жолақтармен. Жоғарғы қанат жамылғылары ақ, ал қанаттың астындағы реңі жасыл түсті жылтыр. Аналықтың үлкен ақ көз шеңбері, қара қыртысы, ақ беті, жағы, еріні, мойны және жоғарғы қанат жамылғылары бар. Денесі ақ жолақтармен қоңыр түсті. Бұл түрдің реликтік ареалда болуы мүмкін, немесе тарихи тұста кеңінен таралған болуы ықтимал. Бұл түр әртүрлі биіктіктегі сулы және терең сулы жерлерде тіршілік етеді деп саналады. Бұл түрдің судан алыс немесе жанартау көліне жақын таулы аймақтарда көбейе алатыны болжанып отыр. 1943 жылы Чхунчхонбүкдо маңында осы құстың көрінуі туралы хабарлама түскен, бұл түрдің жоғалып кетпегендігіне үміт берді. Ежелгі қытай тікелеуіштерінде де қыртысты қазға ұқсас су құсы бейнеленген. Аталық 1913 немесе 1914 жылы Кым өзенінің сағасынан, ал аналық 1916 жылы желтоқсанда Пусан маңынан табылған. Филип Латли Склейтер сипаттаған аналық үлгісін лейтенант Ф. Ирмингер 1877 жылы сәуір айында Владивосток маңынан жинаған, 1894 жылы Лондон зоологиялық қоғамы көрсеткен, ал қазір Копенгагендегі Дания Ұлттық мұражайында сақталады.
The crested shelduck was initially collected in April 1877 near Vladivostok, Russia. However, it was not described until 1890 when the English zoologist Philip Lutley Sclater decided that the specimen was a possible hybrid between the ruddy shelduck (Tadorna ferruginea) and falcated duck (Mareca falcata). Around 1913, a pair was collected in Korea, and the male was presented to Japanese ornithologist Nagamichi Kuroda. The 1916 female was designated the holotype and preserved with the male in Kuroda's collection. A member of the family Anatidae, this species was considered distinct enough to merit its own genus by Kuroda, The specific epithet, cristata, comes from the Latin word for crested. The species' common name is derived from the tuft of green feathers from the shelduck's head. This species is also known as the Korean crested shelduck, Korean sheldrake, and Korean Mandarin. The male's belly, undertail coverts, and flanks are a dark grey with black striations. The upper wing coverlets are white, while its speculum is an iridescent green. The female has a large white eye ring, black crest, and white face, chin, throat, neck, and upper wing coverts. It also has a dark brown body with white striations. It is believed to have a relict range, or to have been more widespread in historic times. This species is believed to live in a wide variety of wetland and deep water habitats at varying elevations. It has been speculated that this species may breed in mountainous areas either away from water or on volcanic lakes. In 1943, a sighting of this bird was reported near Chungcheongbukdo, building hopes that the species persisted. Old Chinese tapestries also portray a duck similar in appearance to the crested shelduck. The male was collected at the mouth of the Geum River in 1913 or 1914, and the female was collected near Busan in December 1916. The female specimen described by Philip Lutley Sclater, collected by Lieutenant F. Irmininger near Vladivostok in April 1877, was displayed in 1894 by the Zoological Society of London and today is kept in the National Museum of Denmark in Copenhagen.