Кіріспе

Нұх патша ( /ˈn//oʊ//ə/) – Мормон кітабындағы Нефи патшасы, ол Мұса кітабында кездеседі. Нұх Зарахемладан келген және Лехи-Нефи еліне қоныстанған нефиттік колонияны басқарады, әкесі Зенифтің орнын басады. Мұса кітабында Нұх патша әкесінің тура жолынан тайып, “барлық жамандықтарды” жасайды. Нұх және оның дін қызметкерлері пайғамбар Абинадиге, егер олар тәубе етпесе, оның патшалығы құлайды деп пайғамбарлық жасағандықтан, өртпен жазалауға үкім шығарады. Ламандықтардың шабуылы кезінде Нұх пен оның бір бөлігі елден қашады, ал қалғандары ламандықтардың бақылауына түседі. Нұх өзінің әскеріне отбасыларына қайтуға тыйым салады, олар оны тірідей өртеді. Нұхтың орнын ұлы Лімхи басады. Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің (LDS Church) мүшелері Нұхты көбінесе “жаман патша” деп атайды, оның мінезі көбінесе теріс жағынан көрсетіледі. Өнер тарихшылары және басқа да сарапшылар Арнольд Фрибергтің “Абинади Нұх патшаның алдында” деген картинасы, көптеген Соңғы күнгі қасиеттілердің Нұх патша туралы түсінігіне әсер еткенін айтады. LDS түсіндірушілері Нұхтың билігі абсолютті билік жүйесінің мысалы екенін және Нұхтың мінез-құлқының ерекшеліктерін талқылайды.

Өмірбаян

Нұх патша алғаш рет Мосия кітабының он бірінші тарауында кездеседі, онда ол шамамен б.з.д. 160 жылы нефит колониясының патшасы болып әкесінен мұрагерлікке өтеді. Нұх б.з.д. 145 жылы шамамен XIX тарауда қаза табады. Нұх патшаның тарихы Зенифтің бірінші тұлғадағы баяндауынан кейін келеді, бірақ баяндау стилі үшінші тұлғаға өтеді.

Нефиттер мен ламандықтардың арасындағы дау

Нұхтың әкесі Зениф Нефи жерінде (сонымен қатар Лехи-Нефи жері деп те аталады) нефиттіктердің колониясын құрды. Ол бұл жерді мекендеген ламандықтардың патшасымен бейбітшілік шарты жасасты. Бірақ патша соңынан келісімді бұзып, нәтижесінде нефиттік колония мен ламандықтар арасында бірнеше жер шайқасы болды.

Нұх патшаның билігі

Мосия кітабында Нұх Лехи Нефи жерінде қоныстанған нефит колониясының патшалығын мұраға алады. Зенифтің Құдайға сеніммен басшылық ету үлгісін жалғастырудың орнына, Нұх әкесінің туралық туралы үйреткендерінен бас тартады. Ол билік құрған кезінде "зияраттық" және барлық жамандықтарды жасайды. Нұх патша өзінің "зияраттық" өмір салтын ұстау үшін халқынан 20% мүліктік салық жинайды және жеке пайдалану үшін үлкен әрі сәнді ғибадатхананы қоса, елдегі архитектуралық құрылыстарды ұйымдастырады. Оның "көп әйелдері мен қарындастары" бар және әкесінің дін қызметкерлерін жұмыстан шығарып, орнына өзі таңдаған дін қызметкерлерін қояды. Нұхтың дін қызметкерлері, Нұх сияқты, мақтаншыл және "зияраттыққа" қатысады. Лехи Нефи халқы Нұх патшамен бірге Зенифтің үйреткендерінен алыстап, сол сияқты күнә жасайды, маскүнем болып, санамсыздыққа беріледі және жалған құдайларға табынады. Нефит колониясының Нефи жерін мекендейтін ламандықтармен болған зорлық-зомбылықтары Нұх патшалық құрған кезде де тоқтамайды. Ламандықтар нефиттердің малдарына шабуыл жасап, Нұх жіберген күзетшілерді өлтіреді. Нұх ламандықтарды ығыстыру үшін әскер жібереді. Әскер жеңіске жетеді, ал Нұх және оның халқы осы жетістікті өздеріне, Құдайға емес, жатқызады.

Нұх пен Әбинади

Пайғамбар Абинади нефиттік колонияға егер олар зұлымдықтарынан тәубе етпесе, дұшпандарына құл болып түсетінін уағыздайды. Абинади патша Нұхтың және оның халқының іс-әрекеттерін айыптайды, ал Нұх халқына Абинадиді тұтқындап, өлтіруге бұйрық береді, бірақ Абинади қашып құтылады. Екі жылдан кейін Абинади нефиттерді тәубе етуге шақыруын жалғастырады, егер олар бас тартса, қырылатынын болжайды. Нефиттер Абинадиді патша Нұхқа жеткізеді, ол Абинадиді патша Нұх туралы жалған ақпарат таратып, жалған пайғамбарлық үйреткені үшін түрмеге қамап қояды. Нұх және оның дін қызметкерлері Абинадиді өлтіруге келісетін сот отырысын өткізеді, ал Абинади «Иемің оны жеткізуге жіберген хабарға» жауап береді. Абинади үш күн түрмеде болады және қайтадан патша Нұхтың алдына әкелінеді. Нұх Абинадиді өлім жазасына кеседі, бірақ пайғамбардың халқының болашақтағы азаптары туралы ескертуінен қорқады. Нұхтың дін қызметкерлері патшаны Абинадиді өлтіруге көндіреді. Абинади тірідей өртеліп жатқанда, патша Нұхтың да осылай өлетінін болжайды.

Ламандықтардың шабуылы мен Нұхтың өлімі

Нұхтың дін қызметкерлерінің бірі – Алма, Әбинадидің сөздеріне сеніп, Нұхтың халқына уағыздауын жалғастырады, оларды тәубе етуге шақырады. Нұхтың бұйрығымен Алма елден қуылды, өзімен бірге тәубе еткендерді алып кетеді. Нұхтың халқы арасында бөлініс туады, Гедеон атты адам патшаға қарсы шыққан топқа жетекшілік етеді. Гедеонның Нұх патшаны өлтіру әрекеті ламандықтардың шапқыншылығымен үзіліске ұшырайды. Нұх өзінің адамдарын Нефи елінен шығарып кетеді, олардың ішінде дін қызметкерлері де бар, ал әйелдері мен балаларын Нұхтың бұйрығымен қалдырып кетеді. Қалған нефиліктер ламандықтарға тұтқынға алынып, салық төлейді, ал Нұхтың ұлы Лимхи олардың патшасы болады. Нұхтың тобы оған және оның дін қызметкерлеріне қарсы шығады, себебі Нұх оларға отбасыларына қайтуға тыйым салған еді. Олар Нұх патшаны бағанаға байлап, өртеп жібереді, осылайша Әбинадидің Нұхтың өлімі туралы айтқан соңғы болжамы орындалады.

Интерпретация

Грант Харди, дінтану профессоры, Нұхты "агрессивті зұлымдықтың бейнесі" деп санамайды. Ол Нұхтың мінезін жалқау, ашкөз және қақтығысқа бармайтын адам ретінде сипаттайды. Харди Нұхтың "кемшіліктерінің" "қаталдық танытпайтын, мейірімді, шамадан тыс оң көзқарасты әкесінің" салдарынан туғанын айтады. Саяси ғалым Райан Дэвис "Мормон кітабы туралы зерттеулер журналында" Нұх патшаның билеу дәуірін "деспотиялық, автократиялық режимнің" нақты мысалы деп бағалайды.

Мәдени қабылдау

Соңғы күндердің қасиеттілері Нұх патшаны көбінесе "зұлым патша" деп атайды.

Өнер

Американдық суретші Арнольд Фрибергтің "Абинади патша Нұхтың алдында" деген суреті Мосия кітабындағы Нұх және оның дін қызметкерлерінің алдындағы Абинадидің сот процесін көрсетеді. Фрибергтің "Патша Нұхтың алдындағы Абинади" шығармасы Мормон кітабынан алынған он екі көріністен тұратын серияның бір бөлігі болды, бұл көріністер кейін Мормон кітабының жарияланған басылымдарына қосылды. Ноэль Кармак Фрибергтің Мормон кітабына арналған суреттері Мормон кітабындағы адамдар мен оқиғалар туралы Әулиелердің түсінігіне үлкен әсер еткенін айтады. Көркем өнер тарихшысы және профессор Даррен Лонгманның пікірінше, Фрибергтің патша Нұх пен Абинади арасындағы оқиғаны бейнелеуі "этноцентрлік" көзқарасқа негізделген, онда "ақ түс ізгілікпен, ал қоңыр түс күнәмен теңестіріледі". Лонгман д-р Энтони Свиттің сөздерін келтіреді, ол – суретші және Шіркеу тарихы мен доктринасының профессоры. Ол Фрибергтің суретін "бір буын шіркеу мүшелері үшін дерлік нақты фактіге айналған, зор ықпал мен кең таралған бейне" деп сипаттады.