Кіріспе

Электромагниттік итеру немесе үдеу – электромагниттік күшті пайдалану арқылы итеру немесе жылдамдату.
Электромагниттік итеру (ЭМИ) – электр тогы мен магнит өрістерін пайдалану арқылы денені жылдамдату принципі. Электр тогы қарсы магнит өрісін жасауға немесе өрісті зарядтауға қолданылады, содан кейін оны итеруге болады. Ток магнит өрісіндегі өткізгіш арқылы өтетін кезде, Лоренц күші деп аталатын электромагниттік күш өткізгішті өткізгіш пен магнит өрісіне перпендикуляр бағытта итеріп жібереді. Осы итеру күші құбылысты пайдаланатын жүйеде итеруді қамтамасыз етеді. Электромагниттік итеру (ЭМИ) термині жеке компоненттерімен сипатталады: электромагниттік – магнит өрісін жасау үшін электр энергиясын пайдалану, және итеру – бір нәрсені итеру процесі. Егер сұйықтық (сұйықтық немесе газ) қозғалмалы өткізгіш ретінде қолданылса, онда итеру магнитогидродинамикалық жетек деп аталады. ЭМИ және электр моторлары арқылы жүзеге асырылатын итеру арасындағы басты айырмашылық – ЭМИ үшін қолданылатын электр энергиясы қозғалыс үшін айналмалы энергияны өндіруге пайдаланылмайды; екеуі де магнит өрістерін және ағып жатқан электр тогын пайдаланады. Электромагниттік итеру ғылымының бастауы бір адаммен байланысты емес және ол көптеген салаларда қолданылады. Магниттерді итеру үшін пайдалану туралы ой бүгінге дейін жалғасуда және кемінде 1897 жылдан бері Джон Манроның «Венераға саяхат» атты көркем әңгімесі жарияланғалы бері армандалып келеді. Қазіргі қолданылуына мысалдар – магниттік пойыз және әскери рельсті қарулар. Басқа қолданылулары, әлі кеңінен қолданылмайтын немесе әзірлену үстіндегілеріне – төмен орбитадағы спутниктерге арналған иондық жетек және кемелер мен су асты кемелеріне арналған магнитогидродинамикалық жетек жатады.

Тарих

Электромагниттік қозғалысқа қатысты алғашқы жарияланған жаңалықтардың бірі 1889 жылы профессор Элиу Томсон электромагниттік толқындар мен айнымалы токтар бойынша жұмысын жариялағанда тіркелді. Бірнеше жыл өткен соң Эмиль Башелет қазіргі заманғы теміржолдың рельстерінің үстінде ауада қалқып тұратын металл вагондар идеясын ұсынды және 1890 жылдардың басында оны көрсетті. 1966 жылы Джеймс Р. Пауэлл мен Гордон Денби суперөткізгіш магниттік көліктік жүйені патенттеді, одан кейін әлемдегі инженерлер бірінші жоғары жылдамдықты теміржол құруға асықты. 1984 жылдан 1995 жылға дейін алғашқы коммерциялық автоматтандырылған магниттік жүйе Бирмингемде іске қосылды. Бұл Бирмингем халықаралық әуежайынан Бирмингем халықаралық теміржол жүйесіне қатынайтын төмен жылдамдықты магниттік көлік болды. КСРО-да 1960 жылдардың басында Новосибирск, Ресейдегі Гидродинамика институтында профессор В. Ф. Минин денелерді гипердыбыстық жылдамдыққа дейін электромагниттік үдетудің тәжірибелік негізін қалады.

Лифтілер

Неміс инженерлік фирмасы Thyssen Krupp сымсыз, электромагниттік күш қолданатын, тік және көлденең қозғала алатын лифттерді көп қабатты, тығыз құрылған ғимараттарда пайдалану үшін жасап шығарды.