Кіріспе

Ченнаи қаласындағы форт, Үндістан

Форт Сент-Джордж (немесе тарихи түрде, White Town) – Үндістанның Ченнаи қаласындағы бекініс. 1639 жылы салынған, бұл Үндістандағы алғашқы ағылшын (кейін британдық) форты болды. Форттың құрылысы бастапқыда адам қоныстанбаған жердегі жаңа қоныстар мен сауда-саттық белсенділігіне түрткіс берді. Сондықтан, қаланың (бұрын Мадрас деп аталған) осы форттың төңірегінде қалыптасқанын айтуға болады. Қазіргі уақытта фортта Тамил Наду заң шығарушы жиналысы және басқа да мемлекеттік ғимараттар орналасқан.

Тарих

1600 жылы сауда-саттық үшін Үндістанға келген Шығыс Үндістан компаниясы (EIC) бастапқы бекінісі болған Сураттан лицензиялы сауда-саттықты бастады. Алайда, өзінің сауда жолдары мен дәмдеуіш саудасындағы коммерциялық мүдделерін қамтамасыз ету үшін, ол Малакка бұғазына жақын порттың қажеттілігін сезінді және бастапқыда Ченнирайарпаттнам немесе Чаннапаттнам деп аталатын жағалаудағы жерді сатып алуға қол жеткізді. Компания сол жерде бағдарламалық нысан мен бекініс салуға кірісті. 23 сәуірде 1644 жылы форт құрылысы аяқталды, құны 3000 фунт стерлинг болды, бұл Англияның қасиетті әулиесінің құрметіне аталып өтетін Санкт-Джордж күнімен сәйкес келді. Сондықтан фортқа Сент-Джордж форты деген ат берілді. Форт теңізге және бірнеше балықшы ауылдарына қарап тұрды, жақын арада ол сауда-саттық орталығына айналды. Осыдан Джорджтаун (тарихта "Қара қала" деп белгіленген) деген жаңа қоныс пайда болды, ол ауылдарды қоршап, Мадрас қаласының қалыптасуына әкелді. Бұл Карнатик аймағында ағылшынның ықпалын орнатуға және Аркот пен Шрирангапатна патшаларын, сондай-ақ Пондичериде орналасқан француз күштерін тыйып тұруға көмектесті. 1665 жылы EIC жаңа Француз Шығыс Үндістан компаниясының құрылуы туралы хабар алғаннан кейін, форт нығайтылып, кеңейтілді, гарнизоны да арттырылды. 17 ғасырдағы саудагер және саяхатшы Томас Боуридің айтуынша, Сент-Джордж форты:

«Әрине, құрметті ағылшын Үндістан компаниясы үшін пайдалы орын, осы жағалауда және Гингали жағалауында, сондай-ақ Орисса, Бенгал және Патна патшалықтарында олардың құрметті агенті мен губернаторының барлық істері жүзеге асырылады. Аталған губернатор мен оның кеңесшілері осы жерде тұрады, біздің ағылшын ұлтының абыройын сақтап, осы жерді үлкен сән-салтанатпен, азаматтық және жақсы басқарумен ұстайды, барлық шетелдік елшілерді құрметпен қабылдайды және Англияға жыл сайын көп мөлшерде муслин және калико тасымалдауды қамтамасыз етеді». Форт – 18 ғасырда көптеген шабуылдарға төтеп берген мықты бекініс. 1746 жылдан 1749 жылға дейін ол қысқа мерзімге француздың иелігіне өтті, бірақ Аустрия мұрагерлігі соғысын аяқтаған Экс-ла-Шапель шарты бойынша Ұлыбританияға қайтарылды. Қазіргі уақытта форт Тамил Наду штатының заң шығарушы ассамблеясының әкімшілік штаб-пәтерінің бірі болып табылады және Оңтүстік Үндістан мен Андаман аралдарына бағытталатын әскерлердің гарнизонында орналасқан. Форт мұражайында Радж дәуірінің көптеген жәдігерлері, соның ішінде Мадрас губернаторларының портреттері сақталған. Фортты Үндістанның археологиялық зерттеулер институты, Индия армиясының әкімшілік қолдауымен күтіп ұстайды.

Шіркеу

Сент-Мария шіркеуі – Үндістандағы ең көне англикан шіркеуі. Ол 1678 және 1680 жылдар аралығында Мадрас агенті Стрейншам Мастердің бұйрығымен салынған. Оның қорымдағы қабір тастары Үндістандағы ең көне ағылшын немесе британдық қабір тастары болып табылады. Осы ежелгі құдай үйі Роберт Клайв пен губернатор Елиу Йельдің некелерін тойлады, кейін ол АҚШ-тағы Йель университетінің алғашқы демеушісі атанды.

Мұражай

Форт мұражайы, кешендегі Үндістан археологиялық қызметінің билетпен кіретін жалғыз мекемесі болып табылады, ағылшын және кейінгі британдық билік кезеңінен қалған көптеген заттарды көрсетеді. Бұл ғимарат 1795 жылы салынған және алғаш рет Мадрас банкі кеңсесіне орналастырылған. Жоғарғы қабаттағы зал – Қоғамдық сауда залы болды және қоғамдық жиналыстар, лотерея тартулары және кейде ойын-сауықтар үшін пайдаланылды. Бұл жәдігерлер Үндістандағы британдық билікті еске түсіреді. Мұражайда Англия, Шотландия, Франция және Үндістаннан отарлық кезеңге дейінгі қару-жарақ, монеталар, медальдар, форма киімдері және басқа да артефакттар қойылған. Клайв пен Корнуоллис жазған түпнұсқа хаттар қызықты оқуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, сол дәуірге тән ескі форма киімдері де көрсетілімге қойылған. Дегенмен, мұражайдың ең бағалы экспонаты – Лорд Корнуоллистің үлкен мүсіні. Үндістанның ұлттық туын Пингали Венкая жасаған, ол 1947 жылғы 22 шілдеде өткен Конституциялық Ассамблея отырысында қазіргі түрінде қабылданды, бұл 1947 жылғы 15 тамызда Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғанға дейін бірнеше күн бұрын болды. Тәуелсіздік алғаннан кейін алғаш рет көтерілген ту мұражайдың үшінші қабатында сақталады. Көреуге рұқсат етіледі, бірақ оған қол тигізуге немесе суретке түсіруге тыйым салынған. Бұл мұражай түрік Нобель сыйлығының лауреаты Орхан Памуктың "Мұңайту мұражайы" романында еске алынады.

Уэлсли үйі

Ғимараттың бірінші қабатында банкет залы орналасқан, онда Форт губернаторының және әкімшіліктің басқа да жоғары лауазымды шенеуніктерінің суреттері ілулі тұр. Типу Сұлтанның зеңбіректерi мұражайдың қабырғаларын көркейтіп тұр. Мұражайдың кіреберісіндегі баспалдақ жанында 4 метр (14.5 фут) биіктігіндегі мүсін орналасқан. Бұл мүсінді Англияда Чарльз Банк Үндістанға жеткізу үшін жасаған. Мүсіннің тұғырына Типу Сұлтанның елшісінің, британдықтарға төлей алмаған соң, Типудың екі ұлын кепіл ретінде тапсырған көрінісі бейнеленген. Үйдің аты Үндістанның генерал-губернаторы және Веллингтон герцогының інісі Ричард Уэлслидің есімімен аталған.

Флагстафф

Форттағы флагшток – елдегі ең биік флагштоктардың бірі. Ол тик теректен жасалған және 150 фут (46 метр) биіктікте.

Намаққал Кавигнар Малигай

Намаққал Кавинггар Малигай – кампустағы 10 қабатты ғимарат және штат хатшылығының бас штабы болып табылады. Онда хатшылар мен департаменттердің кеңселерi орналасқан. 2012 және 2014 жылдар аралығында ғимарат қайта жаңартылып, орталықтандырылған кондиционерлеу және жаңа электр жүйесі сияқты қосымша жабдықтармен жабдықталды.

Соңғы жылдары

Бүкіл кешенді Қорғаныс министрлігі басқарады. Форт ғимараты үш қабатты, онда бас министр мен басқа да министрлердің, бас хатшының, ішкі істер министрлігінің, қазынашылықтың және тағы да басқаларының кеңселерi орналасқан. Қалған кеңселер 30-дан астам бөлімi бар 10 қабатты Намаққал Кавингяр Малигайда орналасқан. Форт-Сент-Джордж кешенінде 2010 жылдың наурызына дейін Тамил Наду үкіметінің әкімшілік ғимараттары орналасқан. Тамил Надудың заң шығарушы органы және хатшылық (әртүрлі мемлекеттік ведомстволардың штаб-пәтерімен бірге) осы фортта орналасқан. Форттың өзі де көпшілікке ашық болған, бірақ тек белгілі бір аумағына ғана. Бас ғимарат немесе хатшылық тек мемлекеттік қызметкерлер мен полицияға ғана кіруге рұқсат етілген. Бұл ескі ғимаратты қорғаған зеңбіректер мен бекініс сақталған күйінде қалды. 2010 жылы заң шығарушы орган мен хатшылық жаңа орынға көшірілді, ал ескі жиналыс кешені Орталық классикалық тамиль институтының кітапханасына айналдырылды. 2011 жылғы сайлаудан кейін және Джаяллалиттаның штат бас министрі болып қайта тағайындалғаннан кейін, Тамил Наду Ассамблеясы мен Хатшылық Форт-Сент-Джорджға қайта оралды.

Басқа ескерткіштер

Тамилнад заң шығарушы кеңесінің алмаз мерейтойына арналған арка Нэпиер көпірінің жанындағы Раджажи Салайда, форт маңында салынып жатыр. Құрылысы Форт-Сент-Джордж қасбетінің көшірмесі. Арканың құрылымы тікбұрышты болады, биіктігі 12,50 метр, ені белгіленбеген. Құрылысқа белгілі бір сома қаражат жұмсалуда. Бұл құрылыс Форт-Сент-Джордж қасбетінен шабыттанған ескі және қазіргі заманғы архитектураның үйлесімі болады. Аркаға "Тамилнад заң шығарушы кеңесінің алмаз мерейтойына арналған ескерткіш арка" деген жазу ағылшын және тамил тілдерінде, сондай-ақ "60 жыл" деген сөздермен жазылатын болады. Бас министр Дж. Джаялалита 2012 жылдың 30 қазанында арканың іргетасын салды. Алдында арканы Форт-Сент-Джордж кіреберісіне жақын салу жоспарланған, бірақ кейін AMASR заңына сәйкес тыйым салынған аймақтан тысқа көшірілді. Мадрас жоғары сотында арканың салынуына қарсылық білдіретін қоғамдық мүдделерді қорғайтын сотқа шағым түсірілді, себебі арка Раджажи Салайды, соның ішінде жоғары сотқа апаратын жолды бұғаттап тастайды деп есептелді. Алайда, 2013 жылдың 9 қаңтарында сот алқасы бұл шағымды қабылдамады.