Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гвинеддтің (Уэльс) шағын жағалау қалашығы, Конвиде орналасқан.
Small coastal town in Gwynedd, Wales
the town in Conwy
Tywyn (['/t/aʊ/.//ɪ//n/];), бұрын Towyn деп жазылатын, Уэльстің оңтүстік Гвинедд аймағындағы Кардиган шығанағының жағалауындағы қала, қауым және теңіз жағасындағы курорт. Бұрын бұл тарихи Мерионетшир графтығының құрамында болды. Tywyn Cadfan Stone тасымен – жазулы валлий тілінің ең ерте мысалы сақталған тас айқышы және Талиллин темір жолының туған жері ретінде әйгілі.
Tywyn ('/t//aʊ//.//ɪ//n/; ), formerly spelled Towyn, is a town, community, and seaside resort on the Cardigan Bay coast of southern Gwynedd, Wales. It was previously in the historic county of Merionethshire. It is famous as the location of the Cadfan Stone, a stone cross with the earliest known example of written Welsh, and the home of the Talyllyn Railway.
Атаудың шығу тегі
Атауы Уэльс тіліндегі tywyn ("жағажай, теңіз жағалауы, құм төбесі") сөзінен шыққан. Tywyn атауэлементі Уэльстің көптеген басқа аймақтарында кездеседі, ең әйгілісі – Абергель және Порт Тайвин (Бэрри Порт) маңындағы Товин. Орта Уэльс тілінде әдетте Tywyn деп жазылған. Алайда, Жаңа Заман дәуірінде, айтылудағы шағын өзгерісті көрсету үшін, Уэльсте Towyn жазуы кең таралды. Бұл жазу ағылшын тілінде де ХХ ғасырдың соңына дейін қолданылып келді. Уэльс тілінің орфографиясы стандартталғаннан кейін, ХХ ғасырдың басында Tywyn жазуы басымдық алды. 1968 жылы тұрғындар арасында Tywyn немесе Towyn арасында таңдау жасау үшін референдум өтті. 1970 жылдары Tywyn қаланың екі тілде де ресми аты болып қабылданды. Tywyn жазуы Солтүстік Уэльстегі қазіргі Уэльс тіліндегі атаудың айтылуын дұрыс көрсетеді. 1974 жылы жазған Мелвилл Ричардс, белгілі топонимист және Бангордың Солтүстік Уэльс университетіндегі Уэльс тілінің профессоры: 'Mae'r holl ymrafael ynglŷn â sillebu'r enw wedi codi am fod cryn ansicrwydd ac amrywio yn Gymraeg gynt rhwng y seiniau ow ac yw. Ond yn ddiddadl, Tywyn yw'r ffurf gywir' ('Атаудың жазылуына қатысты барлық келіспеушіліктер Уэльс тіліндегі ow және yw дыбыстары арасындағы тарихи белгісіздік пен айырмашылықтардан туындайды. Бірақ, күмәнсіз, Tywyn дұрыс формасы') деді. Уэльс тілінде қала кейде Tywyn Meirionnydd деп аталады. Бұл атаудың бастапқыда Meirionnydd кантрефіне сілтеме жасауы мүмкін, бірақ қазір көбінесе осы аттас тарихи округті білдіреді деп түсініледі. Ағылшын тілінде, тоғызыншы ғасырдың соңында және жиырмасыншы ғасырдың ортасына дейін қала кейде Towyn on Sea деп аталды.
The name derives from the Welsh tywyn ('beach, seashore, sand dune'). The place name element tywyn is found in many other parts of Wales, most notably Towyn near Abergele and Porth Tywyn (Burry Port). In Middle Welsh, the spelling was generally Tywyn. In the Early Modern period, however, the spelling Towyn became common in Welsh in order to reflect a slight variation in pronunciation. That also came to be the usual spelling in English up to the latter part of the twentieth century. With the standardisation of the orthography of the Welsh language in the first part of the 20th century, the spelling Tywyn came to dominate. A referendum was held in 1968, with residents being asked to decide between Tywyn or Towyn. In the 1970s Tywyn was accepted as the official name of the town in both languages. The spelling Tywyn better reflects the name's pronunciation in modern Welsh as spoken in north Wales. Writing in 1974, Melville Richards, the noted toponymist and professor of Welsh at the University College of North Wales, Bangor explained: 'Mae'r holl ymrafael ynglŷn â sillebu'r enw wedi codi am fod cryn ansicrwydd ac amrywio yn Gymraeg gynt rhwng y seiniau ow ac yw. Ond yn ddiddadl, Tywyn yw'r ffurf gywir' ('All of the disagreement about spelling the name arises from the historic uncertainty and variation in Welsh between the sounds ow and yw. But, without doubt, Tywyn is the correct form'). In Welsh, the town is sometimes referred to as Tywyn Meirionnydd. In origin, this usage probably refers to the cantref of Meirionnydd, but is now generally understood as referring to the historical county of the same name. In English, during the late nineteenth century and until the middle of the twentieth century, the town was sometimes called Towyn on Sea.
Тарих
Тайвин – 6-шы ғасырдың басында Гвинедке келген бретондық әулие Кадфан басқарған алғашқы діни қауым орналасқан жер. Кетуге дейін ол Ллин түбегіндегі Бардзи аралында монастырь салды. Шіркеуде ерте кездерден қалған материалдар бар (төменде қараңыз).
Tywyn was the location of the first religious community administered by the Breton saint Cadfan upon his arrival in Gwynedd in the early 6th century, prior to his departure he founded a monastery on Bardsey Island off the Llyn Peninsula. The church contains some early material (see below).
Орналасқан жері
Қаланың тарихи орталығы жағажайдан шамамен бір километрдей жерде, әулие Кадфан шіркеуінің төңірегінде орналасқан. ХІХ ғасырдың екінші жартысында қала көбінесе теңіз жаққа қарай кеңейді. Қаланың солтүстігінде Морфа Тайвин және Морфа Гвилт тұзды батпақтары жатыр, олардың артында Broad Water лагунасы және Афон Дисинни өзенінің құйылысы орналасқан. Солтүстік-шығысында Бро Дисиннидің құнарлы егістік жерлері мен Бринкруг ауылы, ал шығысында Крейг-и-Баркуд және Крейг-Фах-Гоч төбелері жатыр. Оңтүстікке қарай, Абердифиге қарай Афон Дюфрин Гвин және Морфа Пенлиннің құйылысы орналасқан. 2011 жылдың 24 наурызында Джейн Дэвидсон (сол кезде Уэльс Ассамблеясының Қоршаған орта, тұрақтылық және тұрғын үй министрі) ресми түрде ашқан Тивин жағалауын қорғау жобасы, 80 теңіз жағалаундағы үйлерді қорғау үшін тас бөгеттер, тас тіреулер және тас қабырғаларын қамтиды. Бұл инженерлік жобаның құны 7,62 миллион фунт стерлинг болды, оның 4,135 миллион фунт стерлингі Уэльс Ассамблеясы Үкіметіне, ал 3,485 миллион фунт стерлингі Еуропалық Одақтың Өңірлік даму қорына тиесілі болды.
The town's historic centre lies about a kilometre from the beach, around St Cadfan's Church. In the second half of the nineteenth century the town expanded considerably, mainly towards the sea. To the north of the town lie the reclaimed salt marshes of Morfa Tywyn and Morfa Gwyllt, beyond which lie the Broad Water lagoon and the mouth of the Afon Dysynni. To the north east lie the rich farmland of Bro Dysynni and the village of Bryncrug, and to the east the hills of Craig y Barcud and Craig Fach Goch. To the south towards Aberdyfi is the mouth of the Afon Dyffryn Gwyn and Morfa Penllyn. The Tywyn coastal defence scheme, officially unveiled on 24 March 2011 by Jane Davidson (then Welsh Assembly Government Minister for Environment, Sustainability and Housing), provides a rock breakwater above the low tide level, rock groynes, and rock revetment to protect 80 sea front properties. The costs of this civil engineering project was £7.62M, shared between the Welsh Assembly Government (£4.135M) and the European Union's Regional Development Fund (£3.485M).
Демография және тіл
2001 жылғы санақ кезінде халықтың 40,5% -ы валли тілінде сөйлейтіндер ретінде тіркелді. 2011 жылғы санақ бойынша бұл көрсеткіш 37,5% -ға дейін төмендеді. 2016 жылы Эстин инспекциялық баянында мектептегі балалардың шамамен 22% -ы валли тілінде сөйлейтін отбасылардан екені айтылды. Қаланың валли диалектісінде бірнеше ерекшелік бар, бір викториялық саяхатшы онда үш тілде сөйленгенін – ағылшын, валли және 'Tywynaeg' тілдерінде – атап өткен. 1860 жылдары қаладағы британдық мектепте «валли таяғы» (валли тілінде сөйлеуге тыйым салатын құралдың бір түрі) мектепте валли тілінде сөйлейтін балаларды жазалау үшін қолданылды. Дегенмен, валли тілі 20-ғасырдың ортасына дейін Тивинде басым тіл болды. Л.Т.К. Ролт өзінің «Теміржол оқиғасы» кітабында 1950 жылы Талиллин теміржолының бойымен жүріп, теміржол қызметкерлерімен сөйлесуге тоқтағанын, бірақ олардың ешқайсысы ағылшын тілінде сөйлей алмайтынын айтады. Тивин қазір өте ағылшын тіліне бейімделген қала, 2011 жылғы санақ бойынша тұрғындарының көпшілігі (52,8%) Англияда туған. Сондай-ақ, сұраққа жауап бергендердің 35,0% -ы тек ағылшын тілінде сөйлейтінімді, ал 33,7% -ы тек валли тілінде сөйлейтінімді айтқан.
At the time of the 2001 census, 40.5% of the population were recorded as Welsh speakers. By the 2011 census this had decreased to 37.5%. An Estyn inspection report in 2016 noted that about 22% of the children at the school came from Welsh speaking homes. The town's Welsh dialect has several notable features, with one Victorian observer stating that three languages were spoken there: English, Welsh and 'Tywynaeg'. During the 1860s, in the town's British School, a 'Welsh stick' (a version of the Welsh Not) was used to punish children who were caught speaking Welsh in school. Yet Welsh was the dominant language in Tywyn until the middle of the 20th century. L T C Rolt in his book 'Railway Adventure' recounts walking up the track of the Talyllyn Railway in 1950, and stopping to speak to railway workers only to discover they spoke no English. Tywyn is now a very anglicised town, with the majority of its population (52.8%) having been born in England according to the 2011 census. Likewise, slightly more respondents claimed an English only identity (35.0%) than a Welsh only identity (33.7%).
Басқа салалар
Туризмнен басқа, ауыл шаруашылығы осы аймақта ұзақ жылдар бойы ең маңызды сала болып келді. Бұрын қаланың айналасында қорғасын мен мыс өндірілген. 1914 жылы Маркони компаниясы Тайвин қаласында ұзақ толқынды қабылдағыш станциясын салды, ол Ваунфавр маңындағы қуатты хабар тарату станциясымен дуплекс режимінде жұмыс істеді. 1921 жылы Тайвин және Ваунфавр станциялары АҚШ-тың Нью-Джерси штатындағы Нью-Брансуикте орналасқан RCA сымсыз хабар тарату станциясымен және Нью-Джерсидегі Белмардағы RCA қабылдау станциясымен бірлесіп Атлантика арқылы сымсыз телеграф қызметін іске қосты. Бұл жаңа трансатлантикалық қызмет 1922 жылы Ирландия азамат соғысы кезінде қираған Марконидің Ирландиядағы Клифден қаласындағы ескі трансатлантикалық телеграф станциясын алмастырды. 20 ғасырдың көп бөлігінде Тайвин қаласында қарулы күштердің маңызды өкілдігі болды. Қала Екінші дүниежүзілік соғыста десанттық операцияларға дайындық үшін маңызды оқу полигоны болды және стратегиялық әскери база ретінде қызмет етті. Қаланың оңтүстігіндегі жағалауда тастап кетілген бекіністерді әлі де көруге болады. RAF Towyn 1940 жылдың 8 қыркүйегінде Тонфанаудағы Корольдік артиллериясының әуеге қарсы жаттығу лагері үшін әуе ынтымақтастығы базасы ретінде ашылды, бірақ 1945 жылдың 25 шілдесінде жабылды. Қарулы күштермен байланыс 1999 жылы Морфа лагеріндегі Бірлескен қызмет тау оқу орталығы жабылғаннан кейін тоқтатылды. Қазір Морфа лагері жеке меншікте, көптеген ғимараттар шағын қойма ретінде жалға беріледі.
Apart from tourism, agriculture has long been the most important industry in the area. Lead and copper used to be mined in the town's hinterland. The Marconi Company built a Long Wave receiver station in Tywyn in 1914, working in duplex with the high power transmitter station near Waunfawr. In 1921 the Tywyn and Waunfawr stations initiated a transatlantic wireless telegraph service with a similar RCA wireless transmitting station in New Brunswick, New Jersey, USA and RCA's receiver station in Belmar, New Jersey. This new transatlantic service replaced Marconi's obsolete transatlantic telegraph station in Clifden, Ireland following its 1922 destruction during the Irish Civil War. For most of the 20th century, the armed forces were a significant presence in Tywyn. The town was a major training ground for the amphibious warfare landings in the Second World War and had a strategic war base. Abandoned pillboxes may still be seen on the coast to the south of the town. RAF Towyn opened on 8 September 1940 as an air cooperation base for the Royal Artillery Anti Aircraft Practice Camp at Tonfanau, but closed on 25 July 1945. The links with the armed forces came to an end when the Joint Service Mountain Training Centre at Morfa Camp closed in 1999. Morfa camp is now in private ownership and many buildings are let as small storage units.
Құрылыстары мен ерекшеліктері
Қаланың инфрақұрылымының көп бөлігін ағылшынның Мидлендс аймағынан шыққан өнеркәсіпші Джон Корбет 1870 жылдары қаланы Торквейге басыбайлы туристік курортқа айналдыруды шешті. Ол бір қатар пансиондар мен кең алаң салып, сондай-ақ су және кәріз жүйесін жаңартты. 1897 жылы королева Викторияның Алмаз мерейтойын мерекелеу үшін салынған жаңа базар залына ол жер және қаржы бөлді. 1894 жылы ол «Towyn Intermediate School» деп аталған Brynarfor (бұрынғы жеке мектеп, бастапқыда Towyn Academy, кейін Brynarvor Hall School деп аталған) ашылуына қаржы жұмсады. Ол Corbet Arms қонақ үйін (кейін екі «t» әрпімен жазылған) қайта жаңартып, 1893 жылғы Ассамблея залына (қазіргі Magic Lantern кинотеатры) да үлес қосты. Оның жомарттығын еске түсіретін тақташаларды әлі күнге дейін жаяу жолдың солтүстік жағында және базар залында көруге болады. Тағы бір ескерткіш тақта Brynarfor-да (қазір бұзылған) болды, және мектеп алғаш ашылғанда оның портреті ілінді. Дегенмен, күтілген мәшһүр демалыс орны құрылған жоқ, және қалаға жасалған бұл жаңалықтар одан асып түспеді. Залда 1937 жылы Вулвичтегі кинотеатрда орнатылған 3 мануалды 9 тізімді Wurlitzer органы орналасқан. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Tywyn Cottage Hospital (1922 жылы ашылған) және Tywyn Institute (1926 жылы Дэвид Ллойд Джордж ашқан) құрылысына ақша жиналды. Аурухана әлі де жұмыс істеп тұр, ал институт қазір жабық. Жаңа кітапхана ғимараты 1970 жылдардың басында салынғанға дейін ол қалалық кітапхананың орны болды. Tywyn-дегі негізгі мектептер – бастауыш мектеп Ysgol Penybryn және орта мектеп Ysgol Uwchradd Tywyn. Жергілікті қызығушылық тудыратын орындарға Craig yr Aderyn (Bird Rock), Castell y Bere, Llanfendigaid Estate және Llyn Myngul (Tal y llyn көлі) жатады. Hen Dyffryn Gwyn – 1640 жылға дейін салынған және көптеген бастапқы ерекшеліктерін сақтап қалған II санаттағы ғимарат.
Much of the town's infrastructure was put in place by an industrialist from the English Midlands, John Corbett, who in the 1870s decided to develop the town into a major tourist resort to rival Torquay. As well as constructing a row of boarding houses and a grand esplanade, he developed the water and sewerage system. He gave land and money for a new Market Hall, built to celebrate Queen Victoria's Diamond Jubilee in 1897. He paid for Brynarfor (formerly a private school originally called the Towyn Academy and then Brynarvor Hall School) to be opened as 'Towyn Intermediate School' in 1894. He refurbished the Corbet Arms Hotel (from then on spelled with two 't's), and also contributed to the Assembly Room (1893), now the Magic Lantern Cinema. Plaques commemorating his generosity may still be seen on the north end of the promenade and on the Market Hall. Another commemorative plaque was on Brynarfor (now demolished), and his portrait was hung there when the school first opened. However, the anticipated grand watering place never took off, and these additions to the town were never matched. The hall houses a 3 manual 9 rank Wurlitzer Organ which was originally installed in a cinema in Woolwich in 1937. After the First World War money was raised to build both the Tywyn Cottage Hospital (opened in 1922) and the Tywyn Institute (opened by David Lloyd George in 1926). The hospital is still in operation, but the institute is now closed. It was the location of the town's library before a new library building was built next to it in the early 1970s. The main schools in Tywyn are the primary school, Ysgol Penybryn, and the secondary school, Ysgol Uwchradd Tywyn. Local places of interest include Craig yr Aderyn (Bird Rock), Castell y Bere, Llanfendigaid Estate and Llyn Myngul (Tal y llyn Lake). Hen Dyffryn Gwyn is a Grade II listed building dating from 1640 which retains many of its original features.
Дін
Көптеген ғасырлар бойы Қасиетті Кадфан шіркеуі қаладағы жалғыз құлшылық орыны болды, бірақ 19 ғасырдан бері бірнеше шіркеу пайда болды. Методистік жаңарудан кейін кальвинистік методистер 18 ғасырдың соңында Тайвинде өкілдік (яғни, бөлімше) құрды. Бетел кальвинистік методистік шіркеуі (Уэльс пресвитериан шіркеуі) 1815 жылы негісталды. Қазіргі ғимарат 1871 жылы салынды және 1887 жылы жаңартылды. Шіркеу 2010 жылдың басында жабылды, бірақ ғибадатханада әлі де қызметтер өткізілуде. Бетани кальвинистік методистік шіркеуі (ағылшын тіліндегі Уэльс пресвитериан шіркеуі) 1871 жылы Льюис Эдвардс қолдаған және Эмрис ап Иван қатты сынаған «Inglis Côs» («Ағылшын ісі») шіркеулерінің бірі ретінде салынды. Ол, ішінара, теміржол ашылғаннан бері Тайвинге келіп жатқан саяхатшылардың санының артуын қамтамасыз ету үшін ашылды, олар бұрын тек Сент-Кадфандағы ағылшын тіліндегі қызметтермен қамтылған болатын. Белгілі бейбітшіл Джордж Мейтленд Ллойд Дэвис 1926-1930 жылдар аралығында Бетани және жақын жердегі Квм Мэтлондағы (Бақытты аңғар) Мэтлон шіркеуінің пасторы болды. Бетани 2016 жылы жабылды. Эбенизер (Уэльстегі Уэслиан методистік шіркеуі) алғаш рет 1817-1820 жылдар аралығында салынды, ал қазіргі ғимарат 1883 жылдан бері сақталған. Джон Кэдван Дэвис (1846–1923), 1923 жылы Уэльс Архдруиді, 1889-1892 жылдар аралығында Эбенизердің пасторы болды. Бетеста тәуелсіз шіркеуі (Уэльс тілінде сөйлейтін конгрегационалист) алғаш рет 1820 жылы салынды, 1865 жылы кеңейтілді және 1892 жылы қайта салынды. Ол 2010 жылдың қаңтар айында жабылды. Тайвин баптистік шіркеуі (ағылшын тілінде) 1900 жылы ашылды және 1991 жылы қазіргі түрінде қайта жаңартылды. Сент-Дэвид шіркеуі – қаланың рим-католик шіркеуі және Долгелау деканатының бөлігі. Оның аумағында Джон Скелтонның Уэльс тақтасынан жасаған Санкт-Дэвид мүсіні орналасқан.
For many centuries, St Cadfan's church was the only place of worship in the town, but since the 19th century there have been several. Following the Methodist Revival, the Calvinistic Methodists established a cause (i. e. a branch) in Tywyn at the end of the 18th century. Bethel Calvinistic Methodist Church (Welsh speaking Presbyterian Church of Wales) was established in 1815. The current chapel was built in 1871 and altered in 1887. The chapel closed in early 2010 but services are still held in the vestry. Bethany Calvinistic Methodist Chapel (English speaking Presbyterian Church of Wales) was also built in 1871 as one of the 'Inglis Côs' ('English cause') chapels that were advocated by Lewis Edwards and fiercely criticised by Emrys ap Iwan. It was opened in part with a view to attracting the increasing numbers of visitors who were coming to Tywyn since the opening of the railway and who previously had been provided for only by the English services at St Cadfan's. The noted pacifist George Maitland Lloyd Davies was minister of Bethany and also of Maethlon Chapel in nearby Cwm Maethlon (Happy Valley) between 1926 and 1930. Bethany closed in 2016. Ebeneser (Welsh speaking Wesleyan Methodist Church in Wales) was first built between 1817 and 1820, with the current building dating from 1883. John Cadvan Davies (1846–1923), Archdruid of Wales in 1923, was minister of Ebeneser between 1889 and 1892. Bethesda Independent Chapel (Welsh speaking Congregationalist) was first built in 1820, enlarged in 1865 and rebuilt again in 1892. It closed in January 2010. Tywyn Baptist Church (English speaking) was opened in 1900 and re built in its present form in 1991. The Church of St David is the town's Roman Catholic church and is part of Dolgellau Deanery. In its grounds is a sculpture of St David in Welsh slate by John Skelton.
Спорт
Сэмюэл Льюисдің Уэльстің топографиялық сөздігінде (1833) жыл сайын қыркүйек айында қаланың солтүстігіндегі жерде танымал ат жарыстары өткізілгені айтылады. 1904 және 1947 жылдар аралығында Тоуин гольф клубы (бастапқыда Тоуин-он-Си гольф клубы) қаланың солтүстігіндегі жерде орналасқан. 1904 жылы "Towyn on Sea" клубы 10 лункасы бар алаңмен ашылды, ал 1906 жылы тағы сегіз лунка қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін клубты қайта құруға әрекеттер жасалды, бірақ олар сәтті болмады. Бұрын Тайвинде регби командасы болған, ал қазір ол көршілес Бринкругпен (Тайвин және Бринкруг ФК) бірлесіп футбол командасын ұстасады, үй матчтарын Бринкруг ауылында өткізеді. Сонымен қатар, Тьюин және округтік крикет клубы және Дисинни хоккей клубы да бар. Бро Дисинни атлетика клубы да Тайвинде орналасқан.
In Samuel Lewis's A Topographical Dictionary of Wales (1833) it is reported that popular horse races were held on land to the north of the town every September. Between 1904 and 1947, Towyn Golf Club (originally the Towyn on Sea Golf Club) was also located on land to the north of the town. The Towyn on Sea club opened with a 10 hole course in 1904, in 1906 a further eight holes were added. Attempts were made to re establish the club following the Second World War but these proved unsuccessful. In the past Tywyn has had a rugby union team, and it now shares a football team with neighbouring Bryncrug (Tywyn & Bryncrug F. C.), playing their home matches in the village of Bryncrug. It also has a cricket club, Tywyn and District CC and a hockey team known as Dysynni Hockey Club. Also based in Tywyn is the Bro Dysynni Athletics Club.