Кіріспе

Хаммам бекінісі – Мусунури Наякс салған, Телангана штатының Хаммам қаласында орналасқан бекініс. Ол Мусунури Наякс, Кутб Шахилер және Асаф Джахилер сияқты түрлі династиялардың билік кезеңдерінде бұзылмас цитадель ретінде қызмет етті. Бекініс Хаммам қаласының орталық бөлігінде кең аумақта орналасқан. Археология департаменті бұл ескерткішті бірнеше ондаған жыл бұрын қорғалатын мүлік ретінде тіркеген. Ұзақ жылдар бойына күтімсіз қалған тарихи құрылыс, бір кезде зәулімдікпен гүлденген, әдемі сәулетінің арқасында әсерлі келбетін сақтап тұр.

Этимология

Тарихи жазбалар бұл жердің бұрынғы атауы "Камбам метту" немесе "Стамбхадри" екенін көрсетеді. "Метту" сөзі телугу тілінде төбе немесе жота мағынасын білдіреді. Бұл атау сондай-ақ ағылшын тілінде "Коммомет" және "Хаммаммет" деп өзгертілген.

Құрылыс

Қамам қамалын Мусунури Найактар салған. Хаммам және Кришна аудандарының айналасында Мусунури Найактарға тиесілі бірнеше жазулар табылды. Қамам Какатия патшалығы ішінде Мусунури Найактар үшін бірте-бірте тәуелсіз аймаққа айналды. Мусунури Найактардың жетекшілігімен аймақтағы 75 телугу тілінде сөйлейтін вассалдар телугу жерін біріктіру үшін 10 ұзақ жыл бойы күресті және Мәлік Мақбулдың (Хан е Джахан Тилангани) басшылығымен Дели сұлтандығының әскерлерін өз елдерінен ығыстыруға жетті.

Сәулет және маңызды ерекшеліктері

Бұл қамал 4 шаршы мильді құрайтын аумақта орналасқан, Хаммам қаласының ортасында, зор гранитті төбенің үстінде. Оның айналасында биіктігі 13-25 метр, ені 4,5-6 метр болатын алып тас қабырғасы бар. Қалаға кіру үшін әр бекіністен (буруджудан) баспалдақтар түседі. Қамалға шабуыл жасаушы әскерлер үшін оны басып алу өте қиын болған. Соғыс кезінде артиллерияны пайдалану үшін қабырға бойында көптеген балкондар мен терезелер салынған. Онда бір уақытта кемінде 60 зеңбірек орнатуға болады. Қамалдың 10 үлкен қақпасы бар, олардың көпшілігі қазір нашар күйде. Әр қақпаның үстінде зеңбіректермен қатар, тастан жасалған су ыдысы орнатылған. Олар сондай етіп салынған, зеңбірек досы оларды бұзбас үшін. Басты кіреберіс – 30 фут биіктігіндегі Хилла дарвазасы (ұрда тілінде «қамал қақпасы» деген мағынада). Кіреберістің екі жағында екі зеңбірек орнатылған, олардың бірі әлі де баспен бірге сақталған. Қазір археология департаментінің салдарынан олар ішінара қираған. Шығыс қақпасы немесе қосымша кіреберіс де сондай үлкен, ол Раати Дарвазасы (ұрда тілінде «тас кіреберіс») немесе Пота Дарвазасы деп аталады. Басқа қақпалардың барлығы басты кіреберістен кішкентай, және олардың құрылысы шабуыл кезінде үлкен атты әскердің қамалға кіруіне кедергі келтіру үшін жасалған болуы мүмкін. Құтб шахи әулеті кезінде су қоймаларын салумен танымал болған Зафар уд-Даула тұсында Хиллада жаңбыр суын жинауға арналған үлкен жүйе және құдық салынды. Бұл алып су қоймасы қазір «Зафар құдығы» деп аталады. Оның көлемі 60x30 фут, ал құдық үстінен адамдар мен жылқылар өтуі үшін көпір салынған. Ол қамалдың қабырғаларын кірпіш пен әктаспен тұрғызды. Хилла дарвазасына кіргеннен кейін, қамал 300 фут қашықтықта көрінеді. Осы төбенің басына жету үшін тасқа қашалған баспалдақтар бар. 2005 жылы осы тарихи қамалдың 1000 жылдығын тойлау кезінде Туризм департаменті мен Үндістанның археологиялық зерттеулер институты оларды қоршаумен жаңартты. Қамалдың қабырғаларында «Далохисвар» деп аталатын көптеген кішкентай қақпалар бар. Қамалдың кемінде 15 бекінісі бар, олар екі алып қабырғамен салынған. Бұл әскери стратегия ретінде зеңбірек досының әсерін азайту және жауды жоғарыдан қарсы алу үшін жасалған. Кейбір жерлерде 15 фут тереңдікте ор қазылып, оны әскерлер сақтау және жасыру үшін пайдаланған. Қабырғалар үшін пайдаланылған алып тас блоктары 10 футқа дейін жетеді, және оларды пілдер мен адамдар тасыған деп есептеледі. Бұл алып қабырғаның құрылысында саз немесе әктас қолданылмаған, тастар тығыз орналасқан, бұл құрылыс шеберлігімен таң қалдырады. Бұл көрнекті қамал төбесінде тұрақты дарғанат орнатылған, онда қамал ішінде әділет орын болған болуы мүмкін. Платформа тастан жасалған және құдық сияқты көрінеді, сондықтан жергілікті тұрғындар оны «Нети бхави» («Ги құдығы») деп атайды. Бұл тас құрылысын Хаммам қаласының барлық жерінен көруге болады. Қамалдың Варангал қамалына дейін құпия туннельдері бар екеніне сендіреді, олардың көптеген кіреберістері қамалдың әртүрлі жерлерінде орналасқан. Мұндай кіреберістің бірінің диаметрі 10 фут, ал туннельге түсетін баспалдақтар жылдар бойы зақымданудан жабық. Жергілікті халық әңгімелерінде патшалардың құпия жолдар арқылы құнды заттарды тасымалдап, жау шабуылынан қашу туралы айтылады.

Мәдениет

Бұл қамал қалада билік еткен индус және мұсылман билеушілерінің мәдениетін қайталайтын сияқты. Брахман базарындағы Лакшми Нарасимха Свами ғибадатханасы, Шри Рамалингешвара ғибадатханасы – Телаңғанадағы ең көне шивалаямдардың (Шива ғибадатханасы) бірі және қамалдан да көне. Құтб шахи әулеті тұсында қамалдың ішінде және төңірегінде, мысалы, Қила мешіті сияқты көптеген жаңа құдай орындары салынды.

Құқық бұзушылықтар

Бір кездегі патшалық әулеттердің мықты бекінісі болған қамал, тиісті бақылау механизмі болмағандықтан, енжарлықтың әрі қауіп төнуіне тап болып отыр. Тиісті бақылаудың жоқтығынан ірі елді мекендер қамалдың ішінде және айналасындағы жерлерді басып алды. Қамалдың маңындағы граниттік төбенің бұзылуы мен үйлер салу ісі бүгінге дейін жалғасуда.

Даму

Жуырда жолдар мен ғимараттар министрі Тұмала Нагешвара Рао 2017 жылғы келесі Тәуелсіздік күні тойлауларына дейін фортта күн энергиясымен жұмыс істейтін көше шамдарын орнату туралы бастама көтерді.