Кіріспе

Джек Кроуфорд (22 наурыз 1775 – 10 қараша 1831) – Корольдік теңіз флотының теңізшісі, "Кампердаунның батыры" деп белгілі.

Өмірбаян

Кроуфорд Сандерлендтің шығыс бөлігіндегі Торнхилл банкінде (қазіргі Коттери банкі) дүниеге келген. 1786 жылға дейін ол кельмен болды, содан кейін 11 немесе 12 жасында Оңтүстік Шилдсте «Пегги» кемесінің экипажына шәкірт ретінде қосылды. 1796 жылы Корольдік теңіз күштеріне қатысты, мүмкін, мәжбүрлеп алынған, бірақ ерікті болып та келген шығар, және адмирал Дунканның басқаруымен «HMS Venerable» кемесінде Солтүстік теңіздердегі бас қолбасшы ретінде қызмет етті. Голландия жағалауындағы Кампердаун шайқасында (1797 жылдың 11 қазаны) «Venerable» адмирал Дунканның флагманы болды. Шайқас барысында кеменің мачтасының бір бөлігі, соның ішінде адмиралдың туы да құлады. Адмиралдың жеке туын түсіру – бағыну белгісі еді, тіпті қасақана емес, жай ғана түсірілуі де қабылданбады. Қатты оқ астында болған күйі, Кроуфорд мачтаға шығып, туды қайтадан жоғарыға ілді. Лондондағы жеңіс шеруінен кейін ол ресми түрде корольге таныстырылып, жылына 30 фунт стерлингтік мемлекеттік зейнетақы алды, ал кейіннен Сандерленд тұрғындарынан күміс медаль алды. Бірақ Кроуфорд қиын жағдайға түсіп, арақ ішіп, медалін сатуға мәжбүр болды. Ол 1831 жылғы холера эпидемиясының екінші құрбаны болды және белгісіз «кедейлер» қабіріне жерленді.

Мұра

XIX ғасырдың соңына қарай «Кампердаунның батыры» туралы қызығушылық жаңадан оянды, бұл 1880 жылдары гастрольдік сапарда болған Сандерленд қалалық драматург Джеймс Роланд Маклареннің «Кампердаунның батыры Джек Кроуфорд» атты танымал пьесасының сәттілігінің арқасында болды. Осының нәтижесінде 1888 жылы Сандерленд шіркеуінің зиратында Қасиетті Үштікке арналған қабір тасы орнатылды. Екі жыл өткен соң, халықтың қайырымдылығымен Моубрей паркінде, қазіргі Сандерленд қалалық әкімшілік орталығының қарама-қарсы жағында ескерткіш бой көтерді. Монквермут қаласындағы бір пабқа «Джек Кроуфорд» деген ат берілді және ғимараттың қабырғасына оның мүсіні орнатылды. Бұл туралы 1887 жылғы сәуір айындағы «North Country Lore and Legend» журналының 91-бетінде айтылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде паб қирағаннан кейін мүсіл алынып тасталды. 1987 жылы ол Сандерленд мұражайына уақытша беріліп, жергілікті тарих галереясында қойылды, бірақ кейін иесіне қайтарылды. Мұражай Джек Кроуфордты жоғары бағалайды. Кампердаун шайқасының екі жүз жылдығына арналған көрме ұйымдастырылды, сондай-ақ SeaBritain жылында (2005) оған арналған көрме өткізілді. Оқу залдарының бірі оның атымен аталады және керамика галереясында XIX ғасырға тән Джек Кроуфордқа арналған ескерткіш керамикасының бірнеше үлгілері қойылған. 1797 жылғы шайқастан кейін қала тұрғындары оған сыйлаған күміс медаль, 1880 жылы Кампердаун графының мұражайға тапсырған, осы сыйлы мұражайдың кіреберісіне жақын Музей көшесіндегі Сандерленд батырлары бөлімінде мақтан тұтады. Крауфордтың батырлығына күмән тудыратын мәселелер де бар. Крауфордтың өз еркімен қатыспағаны, оның мачтаға көтерілуге мәжбүр болғаны немесе мас күйде болғаны туралы мүмкін дәлелдер талқыланып жатыр. Америкалық Шэри Холманның жазған бір кітабы қала әкімінен сынға ұшырады. Алайда, жергілікті тарихшы Уильям Кордер бұл сынды 1890 жылдары айтқан болатын; Кордер Крауфордты қадірлемеген. Ол сенімді куәгерлердің айтуынша, Крауфорд «маскүнем, бұйрықсыз әрекет еткен және әскери сотқа берілуі керек еді» деген пікірде болған. Сонымен қатар, Кордер басқалар «жақсы қабір тасы» деп атаған 1888 жылғы ескерткішті «аса жағымсыз ескерткіш» деп бағаламаған. «High Level Ranters» тобының бұрынғы мүшесі, Тинесәйді әнші Джонни Хэндлдің жазған «Джек Кроуфорд» атты халық әні британдық әнші Боб Фокстың концерттік тізіміне жиі енгізіледі.