Кіріспе

Commelinid ордері Zingiberales гүлді өсімдіктер тұқымдасы Marantaceae – 31 туыс және 530-ға жуық түрден тұратын гүлді өсімдіктер тұқымдасы. Бұл тұқымдастың түрлері Африка, Азия және Американың төменгі тропикалық ормандарында таралған. Түрлердің көп бөлігі (80%) Америка тропиктерінде, одан кейін Азия (11%) және Африка (9%) тропиктерінде кездеседі.

Таксономия

2003 жылғы APG II жүйесі (1998 жылғы APG жүйесінен өзгеспейді), бұл отбасын да мойындайды және оны монокотиктердегі коммелинидтер кладындағы Zingiberales қатарына жатқызады. Marantaceae отбасы, аталық мүшелер мен аналық мүшелердің едәуір редукциялануына байланысты, бұл топтағы ең дамыған отбасы саналады. Отбасы 29 туыстан тұрады, олардың шамамен 570 түрі белгілі және Австралияны қоспағанда, әлемнің тропикалық аймақтарында таралған. Ең көп түрлері Америкада кездеседі, Африкада жеті туыс, ал Азияда алты туыс өседі. Отбасының филогенетикалық ағашы.

Тұқымның таралуы

Маранта тұқымдасының жемісті тұқымдары негізінен құстар мен сүтқоректілер арқылы таралады. Амазонияда жәндіктер мен құмырсқалар маңызды екінші таратушылар болып табылады.

Фитохимия

Росмарин қышқылы Marantaceae тұқымдасына жататын өсімдіктерде, мысалы Maranta (Maranta leuconeura, Maranta depressa) және Thalia (Thalia geniculata) туыстарында кездеседі.

Өсімдіктердің тез қозғалысы: екіншілік тозаңданудың көрінісі

Marantaceae тұқымдасы ерекше тозаңдану механизмімен сипатталады, ол жарылғыш стильді қозғалысымен анықталады. Бұл механизм "жарылғыш" деп аталады, себебі ол өте жылдам, әр гүл үшін бір рет ғана орындалады және қайтымсыз болып табылады. Осы жылдам тозаңдану процесі жұптасуды жақсартуда маңызды рөл атқарады және осы тұқымдас ішінде түрлердің көп болуына себеп болуы мүмкін деген гипотеза бар. Осы жылдам домалап қозғалу кезінде, стильдің үстінде орналасқан өздігінен тозаң тозаңдатқышқа түсіріледі, ал басқа гүлдің тозаңы тозаңдатқыштан тозаң қабылдағыш қуысқа жиналады. Бұл бір әрекет өте тез орындалады, толық қозғалысқа шамамен 0,03 секунд уақыт кетеді.

Қолданылуы

Отбасыдағы ең танымал түр – жебе тамыры (Maranta arundinacea), Кариб теңізі өсімдігі, Кариб теңізінің, Австралияның және Сахарадан оңтүстік Африканың кейбір аймақтарында оңай қорытылатын крахмалы үшін өсіріледі. Ол Батыс Индияда және тропикалық Америкада коммерциялық мақсатта өсіріледі. Goeppertia туысының бірнеше түрлері үлкен, әшекейлік жапырақтары үшін үй өсімдіктері ретінде өсіріледі, олар жасыл, ақ және қызғылт түстерде өрнектелген. Строманте, Ктенанте және Маранта сияқты басқа да туыстар үй өсімдіктері ретінде өсіріледі. Калатея лютеяның берік, төзімді жапырақтарынан су өткізбейтін себеттер жасалады, ал Кариб теңізі мен Орталық Америкада оның жапырақтары шатыр ретінде қолданылады. Мексиканың екі түрі – C. macrosepala және C. violacea – гүлдері пісіріліп көкөніс ретінде пайдаланылады. Вест-Индия мен тропикалық Америкада өсетін C. allouia немесе leren жеуге жарамды түйіршігі үшін тәтті жүгері тамыры деп аталады. Schumannianthus dichotomus еден мен төсекке төсеуге арналған кілемдер тоқуға қолданылады.