Кіріспе

Тізбектерден немесе арқандардан ілінетін, адамға серуендеуге мүмкіндік беретін орындық. Серуендеу – балалардың ойын алаңдарында, акробаттардың цирктерде немесе демалу үшін верандаларда жиі кездесетін орындық, бірақ ол Латын Америкасының гамағы немесе Үндістанның оңджалы сияқты үй ішіндегі жиһаздың бір бөлігі болуы мүмкін. Серуендеудің орны тізбектерден немесе арқандардан ілінеді. Серуендеу қозғалысқа келгеннен кейін, сыртқы әсер немесе қарсылық тоқтағанша, маятниктей тербеліп тұрады. Бұл құрал балалардың арасында өте танымал. Ойын алаңдарында бірнеше серуендеу жиынтығы ортақ металл немесе ағаштан жасалған қаңқаға ілінеді, оны серуендеу жиынтығы деп атайды, бұл бір уақытта бірнеше балаға ойнауға мүмкіндік береді. Мұндай серуендеулер түрлі пішінде және өлшемде болады. Сәбилер мен кішкентай балалар үшін аяқ тесіктері бар серуендеулер баланы тік ұстап тұрады, ал ата-анасы немесе туысы оны итеріп, серуендеуге келтіреді. Кейбір серуендеу жиынтықтарына серуендеуден басқа арқан баспалдақтары немесе сырғанақ сияқты ойын құралдары да кіреді. Үлкен балаларға арналған серуендеулер иілгіш матадан, резеңкеленген шинадан, пластиктен немесе ағаштан жасалады. Көптеген үйлердің артқы ауласында екі жағынан арқанмен ағаш бұтағынан ілінген ағаш тақтайшаны кездестіруге болады.

Түрлері

Түйін тербелісі – толық дөңгелектен жасалған тербелістің бір түрі. Көбінесе бұл ағашқа арқанмен ілінген жаңа немесе қолданылған дөңгелек болады. Саудалық ойын алаңдарындағы үлкен дөңгелектер көбінесе қауіпсіздікті арттыру үшін дөңгелек металл арқалықпен нығайтылады және металл немесе ағаш арқалықтардан тізбектерге ілінеді. Олар тік немесе жазық орналасуы мүмкін, бір жағынан үш немесе одан да көп нүктеден ілінеді. Жазық нұсқасында үш немесе одан да көп бала сыйып алады. Тербелістің қозғалысын үш тізбектің бірі немесе екеуі арқылы жасауға болады, ал екі (немесе одан да көп) бала кезекпен қозғалта алады. Түйін тербелісін айналмалы құрылымдарда да қолдануға болады, онда отырушылар аяқтарымен дөңгелекті жылжытады. Табиғи тербелістер лианалар (жайнаған өсімдіктер) арқылы субтропиктік жабайы орманды жерлерде, мысалы, Фудзи тауының жанындағы Аокигахара ормансында пайда болуы мүмкін. Арқанмен шайқалатын тербелістер – бұл арқанның бір ұшын ағаш бұтағына, көпірге немесе басқа биік құрылымға байлау арқылы жасалатын тербелістер. Арқанның екінші ұшына түйін немесе иілгіш сақина салынады, бұл арқанның тозуын болдырмайды және шайқаланушының тербелісте қалуына көмектеседі. Арқанмен шайқалатын тербелістер көбінесе олардың үстінде шайқаланушылар босап, құлауды жұмсартатын және жүзуге болатын терең суға түсуі үшін орналастырылады. Скейтборд сияқты қысқа тақтаны пайдалану, онда жүргізуші тұрып алады, "серуендеу" деп аталады. Оны тақтаға бекіту және жүргізушіге арналған қауіпсіздік құрылғысын пайдалану арқылы қауіпсіздігі қамтамасыз етіледі. Сәбилерге арналған тербелістер – бұл баланың аяқтарына арналған тесіктері бар немесе жартылай бөшке тәрізді және қауіпсіздік белбеуі бар, кішкентай баланың құлауын азайтуға арналған тербелістер. Верандада шайқалатын орындықтар – боялған ағаштан жасалған, негізінен ересектерге арналған, тербеліс сияқты орындықтар. Тербелістің тіреу тізбектері веранда төбесіне бекітіледі, ал орындық әдетте үш адамға отыруға жеткілікті, екі жағында қол тіреулері бар. Верандада шайқалатын орындықтар – ауданда креслолар мен желкендерді пайдаланудың баламасы. Қақпақпен жабдықталған тербелістер верандада шайқалатын орындықтарға ұқсас, бірақ олар жеке тіреуге ілінеді және көбінесе тасымалданады. Атауы күннен қорғайтын қақпақтан шыққан. Аспаптар – бұл арқан, тор (немесе екі арқан сияқты) сияқты жеңіл материалдан жасалған, әдетте екі ағаш арасында ілінетін немесе аспап тірегіне бекітілген, тасымалданатын (алып тасталатын) төсектер. Тандемді тербелістер – бір уақытта екі адамға арналған, бір-біріне қарама-қарсы немесе арқа-арқа отырып шайқалуға мүмкіндік беретін тербелістер. Олар көбінесе тіреу құрылымын қажет ететіндіктен, ойын алаңдарының бөлігі болып табылады. Орындық оның тірегінің орталық қимасына перпендикуляр орналасқан. Бетпе-бет отыруға арналған тандемді орындықтарда тұтқалары мен аяқ тіреулері бар қосалқы тіреу қарастырылған. Арқа-арқа отыруға арналған тандемдер көбінесе сәбилерге арналған себет дизайнында болады, бірақ орындықтың әр жағында екі жұп аяқ тесігі бар. Тандемді тербелістер әдетте олардың тірегінен (кикингтегідей) болат арқалықтармен ілінеді, бірақ кішкентай балалар ғана қолданатын арқандар мен тізбектер де қолданылуы мүмкін. Колумбия бақтарының ойын алаңында бетпе-бет отыруға арналған тандемді тербелістер орнатылған. Ұя тербелісі пішіні бойынша құс ұясына ұқсайды және бірнеше адамды сыйымды. Бір немесе екі адам оның екі жағына тұрып, себетті ағаш тірегіне бекітетін тізбектерді ұстап, оны бүйірге бұрады. Олар көбінесе ойын алаңдарына орнатылады.

Азия

771–476 жж. Көктем мен күз кезеңінде тербеліс Қытай бойынша кеңінен тарады. Хан әулеті тұсында тербеліс танымалдылығы артып, Цинмин және Дуаньву фестивальдерінде жиі көрсетілетін болды. Сун әулеті кезінде тербеліс кәсіби акробатиканың бір бөлігіне айналып, су үстінде қайықтар арасында орындалатын болды.

Еуропа

Ең ерте белгілі серіппелердің бейнелері Грециядан табылған артефакттарда кездеседі. Агия Триадада серіппеде отырған әйелдің терракотта мүсіні табылды, ол Жаңа сарай кезеңінің соңына (б.з.д. 1450–1300 жылдар) жатады. 1700 жылдары француз суретшілері ақсүйектердің демалыс үшін серіппеде тербеліп жатқан көріністерін бейнеледі. Чарльз Уикстед қазіргі заманғы серіппенің ойлап табушысы деп есептеледі. 2013 жылы оның 1920 жылдардың басына қарай жасалған прототипі Ұлыбританиядағы Уикстед саябағының жанынан табылды. 1993 жылы Эстонияда Киикинг спорты пайда болды. Ойыншылар болаттан жасалған таяқшалармен ілінген орындықтан тұратын ұзын серіппеде осы таяқшаның айналасында 360 градусқа айналуға тырысады.

Солтүстік Америка

1900-шы жылдардың басында ойын алаңдары қозғалысы көрші балалар үшін қоғамдық орындарға салғанақтар орнатты. Ғасырдың ортасына қарай, қала маңындағы ойын алаңдары танымал болды. Көптеген американдықтар өздерінің жеке үйлеріне сермеуіштер орнатты. 1970-ші жылдардан кейін балалардың қауіпсіздігіне байланысты туған алаңдаушылық дизайнға өзгеріс енгізуге әкелді. Түтікшелі металлдан жасалған сермеуіштер балаларға қолайлырақ ағаштан және шайырдан жасалған кішкентай сермеуіштерге алмастырылды. Бұл оқиға 5 жасар бір балаға қатысты, ол бүйірге шайқалуды ойынның жаңа түрі ретінде ойлап тапқанын айтқан. Оның әкесі, патенттік адвокат, патенттік жүйені ұлына қалай жұмыс істейтінін көрсеткісі келді және ол өзі ойлап тапқан нәрсеге патентке өтініш бере алатынын айтты. Патент қайта қараудан кейін күшін жойды.

Қауіптері

Суықтар түрлі жарақаттарға себеп болуы мүмкін. Ең көп кездесетін жарақат – құлау, арқандарды немесе тізбектерді қасақана жіберу немесе ойыншықтың ішінде қасақана секіру салдарынан болады. Ол кеңістіктік бағдарламаны, жалпы және ұсақ моторикалық дағдыларды дамытады. Аяқтарды қозғаудан бастап, қолдың күшін арттыруға дейін бүкіл денеге жаттығу жасатады. Суықтар балаға ырғақ пен тепе-теңдікті үйренуге көмектеседі және балалардың бірлесіп жұмыс істеуі мен ойнауы қажет болғандықтан, әлеуметтік өзара әрекеттесуді ынталандырады.