Кіріспе

Эварист Дезире де Форж, виконт де Парни (6 ақпан 1753 – 5 желтоқсан 1814) – француз ақыны.

Өмірбаян

Де Парни Бурбон аралындағы Сент-Пол қаласында (қазіргі Реюньон) дүниеге келді; ол 1698 жылы аралға қоныстанған Берри аймағынан шыққан аристократ отбасынан еді. Он жасында ол екі інісі – Жан Батист пен Шерисеуілмен бірге Францияға оралды. Рендегі колледжде ораториандармен оқып, олардың діни орденіне қосылуға шешім қабылдады. Париждегі Сен-Фермен колледжінде алты ай бойы теология білімін жетілдірді, бірақ соңында әскери мансапты таңдады. Оның сөзіне сенсек, монах болуға діни ниеті жетпеді, ал христиандыққа көбінесе Киелі кітаптың поэтикалық суреттері тартып тұрды. Ағасы Жан Батист, Артуа графының жеке аттысы, оны Версальдегі француз сарайына таныстырды, онда француз колонияларынан келген және поэзияда танымал болатын екі әріптесімен – Антуан де Бертин (Бурбон аралынан) және Николас Жермен Леонард (Гваделупадан) кездесті. 1773 жылы ол Бурбон аралында әкесі мен отбасына сапар жасады. Сол сапарда Эстер Лелиеврге ғашық болды, бірақ оның әкесі олардың үйленуіне рұқсат бермеді. 1775 жылы Парижті сағынып, Францияға қайтып келді. Ол кеткеннен кейін көп ұзамай Эстер Лелиеврдің аралдағы дәрігерге үйленгенін естіді. Оның бақытсыз махаббаты 1778 жылы жарық көрген «Эротикалық өлеңдер» атты алғашқы туындыларына шабыттандырды, онда Эстер «Элеонора» деген атпен бейнеленген. Бұл өлеңдер жинағы авторына зор табыс пен атақ әкелді. 1779 жылдың 6 қарашасында Парни Корольдің драгун полкінің капитаны болып тағайындалды. 1783 жылы ол қайтыс болған әкесінің мүлкін реттеу үшін Бурбон аралына оралды, сондай-ақ Франция аралына да сапар шекті. 1785 жылы Бурбон аралын тастап, Үндістанның Пондичерри қаласына кетті, онда француз колонияларының генерал-губернаторының көмекшісі болды. Үндістанда оған ұнамаса да, «Мадагаскар әндері» (Chansons Madécasses) атты туындысының материалдарын жинады, бұл француз тілінде жазылған алғашқы прозалық өлеңдердің бірі болды. Ұзақ өтпей ол Францияға оралды, әскерден кетіп, Сен-Жермен-ан-Ле мен Марли-ле-Руа арасындағы Фейланкур аңғарындағы үйіне көшіп барды. Үйіне «Казерна» (Казарма) деген ат қойды, ал Бертин мен Леонардпен бірге «Казарма қоғамы» атты әдеби үйірме құрды, олар үйде үнемі жиналатын. Француз төңкерісі басталғанда, Парни патшадан зейнетақы алмағандықтан және саясатқа қызығушылық танытпағандықтан, ешқандай рөл атқармады. Алайда, ол ағасы Жан Батист қалдырған қарыздарды өтеуге мәжбүр болды, ал 1795 жылы бұл қарыздар оны жақытпай келді. Ол он үш ай бойы Ішкі істер министрлігінің кеңселерінде жұмыс істеді, содан кейін Театр және өнер басқармасында қызмет етті. 1804 жылы Нант графы оған тағы бір мемлекеттік лауазым тапты. 1802 жылы Парни Мари Франсуаза Валиге үйленді, ал келесі жылы Француз академиясына қабылданды, онда 36-шы креслоға отырды. 1813 жылы император Наполеон I оған жылына үш мың франк зейнетақы тағайындады, бірақ 1814 жылы монархия қалпына келтірілгеннен кейін бұл зейнетақы тоқтатылды. 1814 жылдың 5 желтоқсанында Парижде дүние салды.

Әдеби беделі мен ықпалы

Парни өзінің «Poésies érotiques» (1778) жинағымен танымал болды – бұл 18 ғасырдағы формалды академиялық поэзияға серпіліс әкелген махаббат өлеңдері жинағы. Ол сонымен қатар «Chansons madécasses» (1787) еңбегімен де белгілі, оны Мадагаскар аралының әндерін аудару деп атады, және олар француз тіліндегі алғашқы прозалық өлеңдер саналады. Оларды суретші J.E. Laboureur (1920) суреттеді, ал кейбіреулерін Морис Равель музыкаға қойды («Chansons madécasses», 1925). Парнидің ерте махаббат өлеңдері мен элегияларының ерекшелігі – нәзіктік, қиял және өткірлік үйлесімі. «Жас қызға арналған элегия» сияқты атақты туынды осының мысалы болып табылады.