Кіріспе

Акронимнің қажетсіз түрде оның сөздерімен бірге қолданылуы

RAS синдромы ("RAS" дегені "қажетсіз акроним синдромы" дегенді білдіреді, бұл "RAS синдромы" тіркесін автологиялық етеді) – акронимді құрайтын бір немесе бірнеше сөздердің қысқартылған түрімен бірге артық пайдаланылуы. Яғни, акронимдегі бір немесе бірнеше сөзді қайталау. Көбінесе кездесетін үш мысал – "PIN нөмірі"/"VIN нөмірі" ("PIN және VIN-дегі "N" әрпі "нөмір" дегенді білдіреді) және "ATM машинасы" ("ATM-дегі "M" әрпі "машина" дегенді білдіреді"). RAS синдромы термині 2001 жылы "New Scientist" журналындағы жеңіл әңгіме мақаласында пайда болды. Көптеген стильдік нұсқаулар ресми жағдайларда осы қажетсіз акронимдерді қолданудан аулақ болуға кеңес береді, бірақ олар күнделікті тілде кеңінен қолданылады.

Пайдалану себептері

Редакциялау кезінде артық айтуды жою түсініктілікті арттырғанмен, адам тілдерінде нөлдік артықшылықтың таза логикалық идеалы сирек кездеседі. Билл Брайсон былай дейді: "Кез келген қайталау жаман емес. Оны әсер ету үшін, түсініктілік үшін немесе тілдік ережеге бағыну үшін қолдануға болады. "СОЛТ келісімдері" және "ВИЧ вирусы" екеуі де техникалық тұрғыдан артық, себебі екінші сөз алдыңғы аббревиатурада қамтылған, бірақ мұндайды тек аса талапкерлер ғана сынға алады. Сол сияқты, "Күлкіңді бетіңнен сүр" деген сөздің соңғы екі сөзі тавтологиялық – күлкі басқа жерде болуы мүмкін емес, бірақ бұл сөйлем оларсыз мағынасын жояды". Бұл көптеген топонимдердің тавтологиялық болуына себеп болатын тілдік себептермен байланысты. Көбінесе, нақты өмірде тавтология ақыл-оймен талданбайды (көп жағдайларда, өйткені шетел сөзінің мағынасы белгісіз болады; ал кейбіреулерінде, өйткені қолданылуы тілдік ережеге сәйкес келеді).

Үлгі емес

Кейде қайталанған сөздердің болуы артық сөз тіркесін жасамайды. Мысалы, "лазер (стимулдік эмиссия арқылы сәулеленудің күшейтілуі) жарығы" – сәулеленуді күшейту процесі арқылы туындаған жарық. Сол сияқты, "ОПЕК елдері" – Мұнай экспорттаушы елдер ұйымының екі немесе одан көп мүше мемлекеттері, ал "ОПЕК" өзі – ұйымның жалпы атауы.