Кіріспе

Бұрынғы теміржол компаниясы

Канаданың Солтүстік темір жолы (CNoR) – тарихи Канадалық трансконтиненттік теміржол. 1923 жылы Канаданың Ұлттық темір жолымен біріктірілген кезде CNoR Квебек қаласы мен Ванкувер арасында Оттава, Виннипег және Эдмонтон қалалары арқылы өтетін басты магистральға ие болды.

Манитобаның басталуы

Желі 1880 және 1890 жылдары Манитобада Канадалық Тынық мұхиты темір жолының (CPR) монополиясына қарсы жауап ретінде салынған тәуелсіз тармақтарда бастау алды. Мұндай көптеген желілер провинциялық үкіметтің қолдауымен салынды, ол федералды түрде субсидияланған CPR-ға қарсы жергілікті бәсекелестікті демеуге тырысты; алайда, маңызды бәсекелестікті оңтүстіктен Солтүстік Тынық мұхиты темір жолы (NPR) да көрсетті. Екі тармақ желілерін салумен айналысатын мердігерлер, сэр Уильям Маккензи және сэр Дональд Манн, 1896 жылдың қаңтар айында банкротқа ұшыраған Манитоба көлі темір жолы және канал компаниясын өз басқаруына алды. 1897 жылы серіктестер өздерінің бизнесін кеңейтіп, Манитобаның Интерлейк аймағына солтүстікке қарай, сондай-ақ Виннипегтің шығысына және батысына қарай салды. Олар сондай-ақ АҚШ шекарасымен, Солтүстік Дакота штатындағы Пембинамен байланысу үшін оңтүстікке қарай желілер салуды және сатып алуды бастады, сондай-ақ Онтариоға шығысқа қарай бағытталды.

Далаларды көлге жалғастыру

Канаданың Солтүстік темір жолы 1899 жылдың 13 қаңтарында құрылды, және Маккензи мен Маннға тиесілі (негізінен Манитобада) барлық темір жол компаниялары жаңа бірлікке біріктірілді. CNoR-дың CPR-мен тікелей бәсекелесуге жасаған алғашқы қадамы 20-шы ғасырдың басында Прерия провинцияларын Көлінің Супериорымен, Порт-Артур Форт-Уильям (қазіргі Тандэр-Бей, Онтарио) портында байланыстыратын желі салу туралы шешім қабылдау болды. Бұл батыс астығын Еуропа нарықтарына жіберуге, сондай-ақ шығыс Канада тауарларын батысқа тасымалдауға мүмкіндік берді. Бұл желіге Оудс көліне дейінгі CNoR желісі және екі Онтарионың жергілікті темір жолы – Порт-Артур, Дулут және Батыс темір жолы, сондай-ақ Онтарио және Рейни-Ривер темір жолы кірді, олардың жарғыларын Маккензи мен Манн 1897 жылы сатып алған. Порт-Артурға жету үшін, ол CNoR үшін көлдегі соңғы станция болды, желі Оудс көлінен оңтүстікке қарай Миннесотаға, содан кейін Рейни-Ривер айманы арқылы Ұлы көлдердегі кеме жүретін жерге дейін созылды. Виннипег-Порт-Артур желісі 1901 жылдың 30 желтоқсанында аяқталды, Онтарионың Корольдік жерлер комиссары Элиху Дэвис Атикокан станциясының шығысынан соңғы тіреуішті қақты. Осы уақытта Маккензи мен Манн Порт-Артурға қосылатын далалық филиал желісін кеңейтті. Үзіліс-үзіліс темір жолдар мен жарғылардың жиынтығы 1902 жылға қарай даланың көп бөлігін қамтитын 1200 мильдік пайдалы және үздіксіз желіге айналды.

Солтүстікке қарай кеңейту

1890 жылдары Манитоба провинциясы мен Канада доминионының гранттарын алғаннан кейін Маккензи мен Манн Манитобаның солтүстігінде Хадсон шығанағына жету ниетімен желілер салуды бастады. 1890 жылдары олар Суан өзеніне жетіп, батыстағы Поркупин таулары мен шығыстағы Виннипегоз көлі арасында солтүстікке қарай құрылыс жүргізуді жалғастырды. 1900 жылы Маккензи мен Манн солтүстік желісін батысқа қарай Солтүстік-Батыс территорияларына (кейін Саскачеван) бағыттап, ол Э. Р. Вудта (кейін Ервудта) аяқталды. Бұл солтүстік-батыс желісі негізінен ағаш тасымалдады және 1903-1905 жылдар аралығында Мельфортке дейін созылды. 1907 жылы Канада Парламенті Маккензи мен Маннға Хадсон шығанағына қарай теміржол құрылысын жалғастыруға талап қойды. Сол жылы олар Этуамими өзенінің сағасына жақын, Қызыл Елік өзені форты орналасқан жерде, Ервудтан Мельфортқа дейінгі желіде түйіспе құрып, желіні солтүстікке қарай Пасқа дейін ұзартты. 1910 жылы осы түйіспедегі елді мекен Хадсон Бей-Жанкшн деп аталды, ал түйіспе мен Пас арасындағы желі аяқталды. Пас пен Черчилль арасындағы теміржолдың ұзақ бөлігі CNoR компаниясымен аяқталмады. Бірақ CN компаниясы CNoR-ды сатып алғаннан кейін, желі 1929 жылы аяқталды. (Хадсон шығанағы теміржолы)

Трансматериктік

1896 жылы сайланғаннан кейін премьер-министр Уилфрид Лориер екінші трансконтиненталды теміржол салуға құштар болды. Алайда, Альбертаның батысына қарай CPR емес теміржолдарды кеңейту операторлар үшін өте тәуекелді және күмәнді қадам болар еді. Онтарио арқылы қолданыстағы тиімсіз CP теміржолын толықтыру үшін бірдей қымбат бағалы маршрут салу одан да абсурд көрінді. Сол кезде CNoR Edmonton-нан батысқа қарай одан әрі жылжуды жоспарламады. 1902 жылы GTR Лориермен келіссөздер жүргізіп, батыс бөлігін GTPR басшылығымен, ал шығыс бөлігін үкіметке тиесілі NTR салуға келісті. Скина өзенінің сағасына қарай теміржол салуға құқығы бар CNoR алаңдады, бірақ асықпады, себебі GTPR Канаданың Роки тауларын кесіп өту үшін солтүстікке қарайғы бір жолды таңдайды деп сенді, ал Yellowhead асуын CNoR-ға қалдырады. Ұсыныстарға қарамастан, GTP CNoR-мен бірлесіп құрылыс жүргізуге келіспеді.

Батыс Канадада кеңейту

1905 жылы CNoR Эдмонтонға жетті, дәл сол кезде бұрынғы Солтүстік-Батыс Аймағының бір бөлігі Альберта провинциясына айналды. Темір жол Солтүстік Саскачеван өзенін Форт Саскачеван арқылы кесіп өтіп, қазіргі LRT трассасын бойлай солтүстік-шығыстан Эдмонтонға келді. Қысқа үзілістен кейін CNoR Эдмонтоннан батысқа қарай құрылыс жұмыстарын бастады және 1907 жылдың жазында Стони Плейнге дейін жетті. Сол жылы акциялық нарық құлдырап, құрылыс тоқтатылды. 1910 жылы құрылыс қайта басталғанда, Стони Плейн желісін ұзарту сол кезде салынған Grand Trunk Pacific желісімен жиі қиылысатыны анықталды. Сондықтан CNoR Эдмонтоннан Сент-Альберт арқылы өтуге шешім қабылдады. (Стони Плейн Роудқа жақын 124-ші көшедегі кішкене дөңес – салынған, бірақ тастап кетілген жол төсемінің қалдығы.) CNoR-дің жағалаудағы соңғы станциясы уақыт өте келе өзгерді. Скина өзенінің сағасындағы терминал үшін GTPR-мен бәсекелесудің орнына, CNoR Ванкувер аймағына ауысу үшін Британдық Колумбия үкіметінің субсидиясын қабылдады. GTPR Сарыбас жолын таңдағанда, CNoR наразылығы қысқа уақытқа кешіктірді, бірақ шешім өзгертілмеді. 1911 жылы CNoR жұмысшылары Фрейзер өзенінің жағасында Порт-Манн деген қалашық салуға кірісті. Бұл қалашықта жаңа вагондық шеберханалар орналасады, ал одан теміржол желілері Ванкуверге және Фрейзер өзенінің дельтасына дейін созылатын болды. CNoR-дің 1890 және 1900 жылдардағы алғашқы кеңеюі салыстырмалы түрде экономды болды, көбінесе банкрот болған компанияларды сатып алу немесе сәтсіз жобаларды аяқтау арқылы жүзеге асты. 1910 жылдарға қарай маңызды шығындар жинала бастады. CNoR 1910 жылы Эдмонтонның батысында құрылыс жұмыстарын бастады, бұл GTPR-ден екі жыл кейін болды. Қымбатқа түсетін Роки таулары арқылы салынған жол 1911 жылғы GTPR желісімен салыстырылатын болды, шамамен 100 мильге жуық қайталауға әкелді. Алайда, ең үлкен шығындар Британдық Колумбияның жағалау таулы аймағындағы Томпсон және Фрейзер өзендерінің «бұрыс жағында» құрылыс салудан туындады. CPR қажетті жағалауларға ие болды, бұл CNoR-ді осы шатқалдардан туннельдер мен тік жарларды жасауға мәжбүр етті. Британдық Колумбиядағы CNoR-дің ең танымал құрылыс қателігі 1913 жылы болды, ол кезде Хеллс Гейтте теміржол үшін өткел жасау үшін жарылыс жасалғанда, Фрейзер өзенінің тар және күшті ағысын жартылай тоқтатқан үлкен жер көшкіні болды. Тынық мұхитының лосось балықтарына келген зиянды жою үшін үкіметтік құрылыспен салынған балық өткелдеріне ондаған жылдар кетті.

Шығыс Канадада кеңейту

Маккензи мен Манн даладан тыс жерлердегі алғашқы маңызды кеңеюін Ұлы көлдердегі бу кемелерін сатып алумен, сондай-ақ 1906 жылы Квебек пен Сент-Джон көлі теміржолын Квебектің солтүстік Сагуэнай аймағына, оңтүстік-батыстағы Жаңа Шотландиядағы (Галифакс және Оңтүстік-Батыс теміржолы) және батыс Кейп-Бретон аралындағы (Инвернес және Ричмонд теміржолы) тармақ желілерін сатып алумен бастады. Тағы да басқа сатып алулар Оңтүстік Онтариода жасалды, және Торонтодан Пэрри-Саундқа қосылатын желі салынды. 1908 жылы кейін CN меншігінде Алдердейл бөлімшесі деп белгіленген желі, Торонто – Пэрри-Саунд желісіндегі Капреол, Онтариодан шығысқа қарай Оттаваға және Монреальге дейін салынды. 1910 жылы Торонто мен Монреаль арасында тікелей желі салынды. 1911 жылы федералдық қаржыландыру Монреаль – Оттава – Капреол – Порт-Артур желісін салуға мүмкіндік берді. 1912 жылы GTR және CPR Монреаль қаласының орталығына Маунт-Рояль төңірегіндегі оңтүстік бағыттарды бақылап тұрғандықтан, CNoR Маунт-Рояль туннелін қазып, екі жолды магистральды солтүстікке қарай салуды бастады.

Бу кемелері

1910 жылы компания Атлантика арқылы жүзу бизнесіне Канаданың Солтүстік Бу кемелері компаниясын құру арқылы кірісті. Еншілес компания Египеттік Пошта Бу кемелері компаниясынан екі лайнер сатып алып, оларды Royal Line таңбасымен пайдаланды. Кемелер сатып алынғаннан кейін аттары өзгертілді – «Каир» HMT Royal Edward, ал «Гелиополис» Royal George болып қайта аталды және Солтүстік Атлантикада саяхаттау үшін жаңартылды. Royal Line қызметінде Royal Edward жаз айларында Авонмуттан Монреальге, ал қыс айларында Галифаксқа қатынайтын. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Royal Edward және Royal George екі кеме де әскер тасымалдау үшін тартылды. 1915 жылдың 13 тамызында неміс UB 14 теңіз асты қайығы Авонмуттан Галлиполиға әскер тасымалдап бара жатқан Royal Edward кемесін батырды. Royal George 1916 жылы Cunard компаниясына сатылды, 1920 жылға қарай Шербурда эмигранттарды тасымалдауға қолданылды және 1922 жылы Вильгельмсхавенде мақұлданып, бөлшектелді. Тынық мұхиты арқылы жүзу жоспарлары тоқтатылды.