Кіріспе
Канада мен Жаңа Англиядағы британдық темір жолы Grand Trunk Railway () - Канаданың Квебек және Онтарио провинцияларында, сондай-ақ Американың Коннектикут, Мэн, Мичиган, Массачусетс, Нью-Гэмпшир және Вермонт штаттарында жұмыс істеген темір жол жүйесі. Бұл темір жол Монреаль (Квебек) қаласындағы бас кеңсесінен және Лондон (Ұлыбритания, 4 Уорвик Хаус-стрит) корпоративтік кеңсесінен басқарылды. Оның құрылысына шамамен 160 миллион доллар жұмсалды. Grand Trunk, оның еншілес компаниялары және Канада мемлекеттік темір жолдары бүгінгі Канада Ұлттық темір жолының алдағысы болды. Алғашқы жарғы Монреальден Торонтоға дейін, көбінесе Сент-Лоуренс өзенінің солтүстік жағалауымен өтетін желіге қатысты. Бірақ ол тез арада Портлендке (Мэн штаты) және Сарнияға (Онтарио штаты) қарай шығысқа және батысқа қарай кеңейді. Уақыт өте келе, көптеген еншілес желілер мен тармақтар қосылды, оның ішінде төрт маңызды еншілес компания: Квебек, Вермонт, Нью-Гэмпшир және Мэн штаттарында жұмыс істеген Grand Trunk Eastern; Квебек, Вермонт, Массачусетс және Коннектикут штаттарында жұмыс істеген Central Vermont Railway; Солтүстік-Батыс Онтарио, Манитоба, Саскачеван, Альберта және Британдық Колумбияда жұмыс істеген Grand Trunk Pacific Railway; және Мичиган, Индиана және Иллинойс штаттарында жұмыс істеген Grand Trunk Western Railroad. Бесінші еншілес компания – 1910 жылы құрылған, бірақ ешқашан аяқталмаған Southern New England Railway, ол Central Vermont темір жолымен Палмердегі (Массачусетс штаты) байланыстан Род-Айленд штатындағы Провиденс терең сулы, кез келген ауа райында жұмыс істейтін портына дейін өтуі тиіс болған.
The Grand Trunk Railway (; ) was a railway system that operated in the Canadian provinces of Quebec and Ontario and in the American states of Connecticut, Maine, Michigan, Massachusetts, New Hampshire, and Vermont. The railway was operated from headquarters in Montreal, Quebec, with corporate headquarters in London, United Kingdom (4 Warwick House Street). It cost an estimated $160 million to build. The Grand Trunk, its subsidiaries, and the Canadian Government Railways were precursors of today's Canadian National Railway. The original charter was for a line running from Montreal to Toronto mostly along the north shore of the St. Lawrence River. It quickly expanded its charter eastward to Portland, Maine, and westward to Sarnia, Ontario. Over time it added many subsidiary lines and branches, including four important subsidiaries:
Grand Trunk Eastern which operated in Quebec, Vermont, New Hampshire and Maine. Central Vermont Railway which operated in Quebec, Vermont, Massachusetts, and Connecticut. Grand Trunk Pacific Railway which operated in Northwestern Ontario, Manitoba, Saskatchewan, Alberta, and British Columbia. Grand Trunk Western Railroad which operated in Michigan, Indiana, and Illinois. A fifth subsidiary was the never completed Southern New England Railway, chartered in 1910, which would have run from a connection with the Central Vermont at Palmer, Massachusetts, to the deep water, all weather port of Providence, Rhode Island.
Шарт, құрылыс және кеңейту
Компания 1852 жылдың 10 қарашасында Монреаль мен Торонто арасындағы темір жол желісін салу үшін Канаданың Grand Trunk Railway Company ретінде құрылды. Жарлық көп ұзамай шығысқа Портлендке (Мэн штаты) және батысқа Сарнияға (Канада Батысы) дейін кеңейтілді. 1853 жылы GTR Монреальден Канада Шығысының шекарасына дейін Сент-Лоуренс және Атлантик темір жолын сатып алды, ал одан әрі Атлантик және Сент-Лоуренс темір жолын Портленд портына дейін сатып алды. 1855 жылы Монреальден Ричмонд арқылы Левиске дейін желі салынды, бұл Британдық Солтүстік Америкадағы көп талқыланған "теңіз байланысының" бөлігі болды. Сол жылы Торонто және Гюльф темір жолы да сатып алынды, оның темір жолы құрылысы қазірдің өзінде жүріп жатқан еді. Бірақ Grand Trunk Railway Company T&G-нің бастапқы бағытын өзгертіп, жолды Чикагоға қатынайтын көліктердің хабы болған Сарнияға дейін ұзартты. 1856 жылдың қазан айында Монреаль мен Торонто арасындағы бөлім ашылды, ал Торонто мен Сарния арасындағы жол 1859 жылдың қарашасында аяқталды. Сондай-ақ 1859 жылы Сент-Клэр өзені арқылы Форт-Гратиотқа (қазіргі Мичиган штатының Порт-Хурон қаласы) паром қызметі іске қосылды. Grand Trunk Британдық Солтүстік Американы Конфедерацияға итермелеген маңызды факторлардың бірі болды. Маритимнен Сент-Лоуренс өзені және Төменгі Ұлы көлдер арқылы жүрген бастапқы колониялық экономика Grand Trunk-тың қайталама жолы арқылы кеңейтілді. 1850 жылдары Канаданың Біріккен провинциясында және шығысқа қарай теңіз арқылы сауданың қарқынды өсуі бүкіл геосаяси аймақты темір жолмен байланыстыру қажеттігін тудырды. Осы кезеңде GTR өз желісін Левистен шығысқа қарай Ривьер-ду-Лупқа дейін ұзартты. 1860 жылы Grand Trunk банкротқа жақын қалды және Галіфаксқа дейін шығысқа қарай кеңейтуге мүмкіндігі болмады. Америка Азамат соғысының алдында компания батыста Сарниядан шығыста Ривьер-ду-Лупқа және оңтүстік-шығыста Портлендке дейін созылды. Канаданың Біріккен провинциясындағы отаршылардың кейбіреулері, елу жыл бұрын (1812 жылғы соғыста) АҚШ-тың шабуылына ұшыраған жерлерін есінде сақтап, алып АҚШ армиясына жақын орналасқандықтан алаңдады және 19-ғасырдың ортасында фениандық шабуылдар түріндегі терроризмге ұшырады. Мұндай қауіпсіздік мәселелері британдық күштердің қыс мезгілінде, Сент-Лоуренс өзені мұздаған кезде шабуылға ұшыраған жағдайда пайдалана алатын жыл бойына жұмыс істейтін көлік жүйесіне деген талапты күшейтті. Британдық күштерге қолдау көрсету үшін Портлендтегі Grand Trunk байланысы ғана қолданылуы мүмкін болды. Көптеген азаматтар Grand Trunk-ты аяқтаудың және елді қорғаудың жалғыз жолы – барлық колонияларды кеңейтілген темір жол жүйесінің шығындарын бөлісу үшін федерацияға біріктіру деп ойлады. Осылайша, 1867 жылғы Британдық Солтүстік Америка заңы Ривьер-ду-Лупта Grand Trunk-қа қосылатын Колонияаралық темір жол туралы ережелерді қамтыды. Америка Азамат соғысының аяқталуы Британдық Солтүстік Американы бір федерацияға біріктіруге жақын болды, ал GTR-дың қаржылық жағдайы халықтың өсуі мен экономикалық дамудан пайда табуға мүмкіндік болғандықтан жақсарды. 1867 жылға қарай компания Портлендтегі (Мэн штаты) теңіз порты, Ривьер-ду-Луптағы өзен порты, Жаңа Англияның үш солтүстік штаты және Квебек пен Онтарио провинцияларының оңтүстік аймақтарының көп бөлігін байланыстыратын 200 мыңнан астам шақырымнан астам жол жинап, әлемдегі ең ірі темір жол жүйесіне айналды. 1880 жылға қарай Grand Trunk Railway жүйесі шығыстағы Портлендтен батыстағы Чикагоға дейін (Порт-Хурон мен Чикаго арасындағы Grand Trunk Western Railroad арқылы) созылды. GTR-мен байланысты бірнеше маңызды құрылыс жетістіктері болды: 1860 жылдың 25 тамызында Монреальдегі алғашқы Виктория көпірінің ашылуымен Сент-Лоуренс өзенінен алғашқы сәтті көпір салу (1898 жылы қазіргі құрылыммен ауыстырылды); Форт-Эри (Онтарио) мен Буффало (Нью-Йорк) арасындағы Ниагара өзенінен көпір салу; және Сент-Клэр өзенінің астынан тоннель салу, Сарния (Онтарио) мен Порт-Хурон (Мичиган) қалаларын байланыстырды. Соңғысы 1890 жылдың тамызында ашылды және сол жердегі теміржол паром қызметін тоқтатты.
Бап-бақыры
Британдық колонияларда 19-ғасырдағы теміржол құрылысында кең таралған GTR кең өлшемге (аймақтық өлшемге) салынған; алайда, 1872 және 1885 жылдар аралығында АҚШ теміржолдарымен байланысты жеңілдету үшін бұл стандартты өлшемге өзгертілді. Өлшемдердің айырмашылығын жою үшін GTR "реттелетін шассилер" деп аталатын өзгермелі өлшемді осьтермен тәжірибе жасады, бірақ олар сенімсіз болып шықты. GTR жүйесі жылдар бойы Оңтүстік Онтарио, Батыс Квебек және АҚШ-тың Мичиган штатында көптеген кіші теміржол компанияларын сатып алу және біріктіру арқылы, сондай-ақ жаңа желілер салу арқылы кеңейді. GTR-дың ең ірі сатып алуы 1882 жылдың 12 тамызында болды, ол Ниагара шарлауынан Торонтоға дейін, Лондонға, Виндзорға және Брюс түбегіндегі елді мекендерге қосылатын Ұлы Батыс теміржолын сатып алды. Компания 1879 жылы Ривьер-дю-Луп пен Левис арасындағы Сент-Лоуренс өзені бойындағы желісін федералды үкіметке тиесілі Intercolonial Railway (IRC) компаниясына сатты және 1889 жылы IRC компаниясына Левис пен Монреаль арасындағы (Ричмонд арқылы) жолды пайдалану құқығын берді; алайда, IRC компаниясының 1899 жылы Левистен Сент-Иасинтке дейінгі тікелей желісін салуымен, көліктің көп бөлігі осы желіге ауыстырылды.
Банкрот және мемлекет меншігіне алу
Британдық Солтүстік Америкадағы басым темір жол ретінде, GTR-ден федералды үкімет Конфедерациядан кейін көп ұзамай Британдық Колумбиядағы Тынық мұхит жағалауына темір жол желісін салуды қарастыруды сұрады, бірақ ол бас тартты. Бұл үкіметті Конфедерацияға қосылу үшін Британдық Колумбияның талаптарын орындау мақсатында Канадалық Тынық мұхит темір жолын (CPR) құру туралы заң қабылдауға мәжбүр етті. XX ғасырдың басында GTR Батыс Канадада жұмыс істеуге ниеттенді, әсіресе CPR-дің қызмет көрсетудегі дербес үстемдігі мен Онтарионың батысына иммигранттардың өсіп келе жатқан ағыны ескерілгенде. Федералды үкімет GTR-ді Прериядағы жергілікті темір жол компаниясы – Канаданың Солтүстік темір жолымен (CNoR) ынтымақтасуға шақырды, бірақ келісімге қол жеткізілмеді. Осы кезде CNoR өз трансконтиненталдық жүйесін салуға шешім қабылдады, бұл 1903 жылы GTR-ді Уилфрид Лориер үкіметімен Атлантикадан Тынық мұхитына дейінгі үшінші темір жол жүйесін салу туралы келісімге келуге мәжбүр етті. GTR федералдық көмекпен Виннипегтен (Манитоба) Принс-Рупертке (Британдық Колумбия) дейінгі Grand Trunk Pacific Railway (GTPR) теміржолын салу және басқаруға міндеттенді, ал үкімет Квебек қаласы арқылы Виннипегтен Монктонға (Нью-Брансуик) дейінгі Ұлттық трансконтиненталдық теміржолды (NTR) салу және иеленуге міндеттенді, оны GTR да басқаратын болды. Осы бағдарлама аясында федералды үкімет GTR-ді Канада Атлантик теміржолын (CAR) Оттавадан Вермонтқа дейінгі оңтүстік-шығыс бағытында және Оттавадан Джорджиан шығанағына дейінгі батыс бағытындағы желілермен сатып алуға ынталандырды. GTR 1905 жылы CAR-дың тиімді бақылауын алды, бірақ сатып алу Парламенттің 1914 жылға дейін ратификациялауын күтті. Бұл жүйелердің бағыттары өте тәуекелді болды, себебі GTPR негізгі желісі Прериядағы CPR негізгі желісінен солтүстікке қарай орналасқан, ал NTR Онтарио мен Квебектегі халық көп шоғырланған аймақтардан одан да солтүстікке орналасқан. Yellowhead Pass-те Солтүстік Америкадағы Континенттік бөліністің ең қолайлы өткелі болғанына қарамастан, GTPR құрылысының құны өсті. GTR-дың шығындарға мұқият қарайтын президенті Чарльз Мелвилл Хейс 1912 жылдың 15 сәуірінде «Титаник» кемесінде қаза тапты. Оның өлімі GTR басқаруының келесі он жылда нашарлауына әкелді деп болжанады, сондай-ақ 1910 жылы басталған және аяқталмаған Оңтүстік Жаңа Англия теміржолын (Провиденс, Род-Айленд) тоқтатуға да себеп болды. GTPR/NTR құрылысы 1905 жылы басталды, GTPR 1914 жылы, ал NTR 1915 жылы қозғалысқа ашылды. Бұл трансконтиненталдық жүйе болды, бірақ NTR-дің Квебек көпірі аяқталмай қалды және бірнеше жылдан кейін ғана аяқталды. Үкіметпен жасалған келісімнің күңкілдеуінің алғашқы белгісі GTR NTR-ді экономикалық себептермен басқарудан бас тартқанда байқалды. GTPR құрылысының жоғары құны мен шектеулі қаржылық табыстар GTR-ді 1919 жылы федералды үкіметке қарыз төлемдерін төлеуден бас тартуға мәжбүр етті. GTPR сол жылдың 7 наурызында мемлекеттендірілді және 1920 жылдың 20 шілдесінде Канада Ұлттық теміржолының (CNR) бақылауына берілгенге дейін федералды үкіметтік Басқарманың басқаруымен жұмыс істеді. GTR GTPR салдарынан күрделі қаржылық қиындықтарға тап болды, ал оның акционерлері, негізінен Ұлыбританияда, компанияның мемлекеттендірілуіне қарсы болды. Нәтижесінде 1920 жылдың 12 шілдесінде GTR басқа федералды үкіметтік Басқарманың бақылауына берілді, ал заңдық даулар тағы бірнеше жылға созылды. Соңында 1923 жылдың 20 қаңтарында GTR CNR-ге толық сіңірілді, сол күні барлық құрамдас компаниялар Корольдік корпорацияға біріктірілді. GTR толыққанды CNR-ге қосылған кезде Grand Trunk жүйесіне Канадада және АҚШ-та шамамен 125 кіші теміржол компаниясы кірді.
Апат
Канададағы ең ауыр темір жол апаты, салдарынан көп адам қаза болған оқиға, 1864 жылдың 29 маусымында болды. Левис пен Монреаль қалалары арасында жүріп жатқан жолаушылар пойызы Ришелье өзеніндегі ашық көпірге арналған сигналды байқамай қалды. Бұл оқиға қазіргі Мон-Сен-Хиляре қаласының жанындағы жерде болды, пойызы өтіп бара жатқан баржаға құлап, 99 неміс иммигранты қаза тапты.
Мұра
Canadian Rail 1963 жылы GTR егер әрқашан стандартты калибрді қолданған болса, өз бетінше сақталатын болған деген болжам жасады. GTR – Англияда штаб-орны бар жеке компания, ол Канада үкіметінен ірі субсидиялар алды және кемелермен және американдық теміржолдарымен бәсекелесудің нәтижесінде ешқашан пайда таппады. (1880 жылы Гранд Транк трафигінің 40% Американың бірнеше қалаларынан Чикагоға және одан Онтарио арқылы қысқа жолмен жүрді.) Құрылыс бағасының қымбаттауы, күтілгеннен артық кірістер және жеткіліксіз бастапқы капитал Гранд Транктің банкротқа ұшырауына қауіп тудырды. Сэр Джозеф Хиксон 1874 жылдан 1890 жылға дейін Монреальдегі бас атқарушы болып жұмыс істеді, ол оны қаржылық тұрақтандырып, консервативтік партиямен одақ құрды. Карлос пен Льюис (1995) компанияның британдық инвесторлары корпорацияның құнын және болашағын дұрыс бағалағанын, соның ішінде Канада үкіметі теміржол облигацияларын төлеуден бас тартқан жағдайда оны құтқаратынын көрсетті. Үкімет өте үлкен сомада несиеге кепілдік берді және қарызды қайта құрылымдауға рұқсат беретін заң қабылдады. Бұл шаралар компанияға ескі қарызды жаңа облигациялармен алмастыруға және пайыздардың орнына бағалы қағаздар шығаруға мүмкіндік берді. Чарльз Мелвилл Хейс 1895 жылы Гранд Транк компаниясына бас менеджер болып (ал 1909 жылы Монреальдегі президент болып) қосылды. Хейс – түрлі-түсті және жомарт шығындармен ерекшеленген кезеңдегі ірі кеңеюдің архитекторларының бірі. Ол теміржол жолдарын, көпірлерді, шеберханаларды және вагондарды жаңартты, бірақ ең әйгілісі – үлкен астық қоймалары мен Оттавадағы Шато Лориер сияқты сәнді туристік қонақүйлерді салғандығы. 1903 жылы Хейс қателік жіберіп, Grand Trunk Pacific Railway Company еншілес компаниясын құрды; ол 1914 жылы Британ Колумбиясының солтүстігіндегі Принс-Рупертке жетті. Үкімет National Transcontinental құрылысын жүзеге асырды, ал Гранд Транк оны Тынық мұхитындағы еншілес компаниясымен байланыстыруға тиіс болды. Бұл өте қымбат еншілес компания ірі елді мекендерден алыс орналасқан және жеткіліксіз трафикке ие болды. 1919 жылы банкротқа жақын келген кезде, жүйе толығымен мемлекеттендірілді: үкімет Гранд Транк, Гранд Транк Пасифик және National Transcontinental желілерін жаңа Canadian National Railways компаниясына біріктірді. Бұл процесс 1923 жылы аяқталды. Алайда, АҚШ-тағы Гранд Транк желілері өзінің ерекше атауын сақтап қалды. Гранд Транк мұрасы 20 ғасырдың соңындағы халық мәдениетіне енді, 1969 жылы Мичиган штатының Флинт қаласынан шыққан хард-рок триосы өзін Grand Funk Railroad деп атады.
Grand Trunk бүгінгі күні
Гранд-Транк темір жолы ірі мүліктер мен тас жолдардың дамуынан бір ғасыр бұрын толықтай салынған, сондықтан ең тікелей бағыттарды таңдауда географиялық мүмкіндіктерді пайдаланды. Осының нәтижесінде, Канададағы GTR магистральдарының және АҚШ-тағы Grand Trunk Western бағыттарының маңызды бөліктері бүгінгі күнге дейін Canadian National (CN) компаниясымен белсенді түрде қолданылуда, әсіресе Драммондвилл, Монреаль, Кингстон, Торонто, Лондон, Сарния/Порт-Хурон және Батл-Крик арқылы өтетін Квебек – Чикаго дәлізі. Канада мен АҚШ-та темір жол саласын либерализациялаудан кейін CN соңғы онжылдықтарда көптеген бұрынғы GTR және GTW тармақтарын тастап кетті немесе сатты, оның ішінде жүйенің дамуына зор үлес қоскан бұрынғы Портленд – Монреаль магистралін де. Сонымен қатар, бастапқы Торонто – Сарния бағытының бір бөлігі, Сент-Мэри түйісі мен Форест арқылы Эдвард нүктесіне (Онтарио) дейін, сатылды немесе тасталды, оның орнына Great Western Railway бағыты қолданылды.
Танымал мәдениетте
Даунтон Аббидің 3-ші маусымының 1-ші бөлімінде, 1920 жылдың көктемінде Роберт Кроули, Грантем графы, әйелі Корадан алған қордың көп бөлігін жоғалтқанын біледі, осы қорды Лорд Грантем көбінесе Гранд Тронк темір жолы акцияларына инвестициялаған болатын.
Негізгі дереккөздер
Канада. Заң шығару органы. Заң шығарушы Ассамблея. "Ұлы магистральдың жағдайы, басқаруы және болашағы" арнайы комитетінің есебі. 1857 жыл, 263 бет онлайн.