Кіріспе
Канададағы қалааралық жолаушылар теміржол операторы Via Rail Canada Inc. ("v//iː//ə/"), Via Rail немесе Via деп жұмыс істейтін, Канадада қалааралық жолаушылар теміржол қызметін жүргізуге міндеттелген Канада мемлекеттік корпорациясы. Via Rail Канаданың сегіз провинциясы бойынша аптасына 500-ден астам пойызды пайдаланады, олардың 97 пайызы басқа теміржол компанияларына тиесілі және олардың күтімінде, көбінесе Канада Ұлттық теміржолы (CN) компаниясы. Via Rail 2022 жылы шамамен 3,3 миллион жолаушыны тасымалдады, олардың 96 пайызы Квебек қаласы – Виндзор дәлізіндегі ірі қалаларды байланыстыратын дәліз бағыттары арқылы, ал уақтылы орындалу көрсеткіші 82,6 пайызды құрады. Халықаралық туризмді тарту Via Rail-дің алыс қашықтықтағы трансконтиненталдық қызметтерінің маңызды бөлігін құрайды.
Via Rail Canada Inc. ('/v//iː//ə/), operating as Via Rail or Via, is a Canadian Crown corporation that is mandated to operate intercity passenger rail service in Canada. Via Rail operates over 500 trains per week across eight Canadian provinces and of track, 97 percent of which is owned and maintained by other railway companies, mostly by Canadian National Railway (CN). Via Rail carried approximately 3.3 million passengers in 2022, 96 per cent of which were along the Corridor routes connecting the major cities of the Quebec City–Windsor Corridor, and had an on time performance of 82.6 percent. Attracting international tourism forms an important part of Via Rail's long distance trans continental services.
Өмірбаян
Канаданың жолаушылар пойыздарында жыл сайынғы жолаушылар саны Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 60 миллионға жетті. Соғыстан кейін әуе тасымалының және жеке автомобильдердің өсуі Канаданың жолаушылар пойызы операторлары үшін үлестің айтарлықтай жоғалуына әкелді. 1960 жылдары Канаданың Ұлттық темір жолы (CN) және Канаданың Тынық мұхиты темір жолы (CP) жолаушылар пойыздарының экономикалық тұрғыдан тиімді еместігін анықтады. CP жолаушылар пойыздарынан құтылуға тырысты, бірақ федералды үкіметтің реттеушілері мен саясаткерлері оларды 1970 жылдар бойы минималды деңгейде қызмет көрсетуді жалғастыруға мәжбүр етті, ал үкімет шығындардың 80 пайызына дейін субсидиялады. CN сол кезде мемлекеттік корпорация болғандықтан, федералды үкімет пен саяси мүдделер жолаушылар пойыздарына инвестиция салуға ынталандырды. «Қызыл, ақ және көк» бағалары сияқты жаңа маркетингтік схемалар, панорамалық күмбезді вагондар мен дизельді пойыз вагондары сияқты жаңа жабдықтар, сондай-ақ Rapido және UAC TurboTrain пойыздары сияқты қызметтер жолаушылар санын уақытша арттырып, бұрынғы төмендеуді тоқтатты. Бірақ бұл өсім уақытша болды; 1977 жылға қарай жолаушылар саны бес миллионнан асты. Жолаушылар темір жолының құлдырауы 1974 жылы Пьер Трюдо үкіметі АҚШ-тағы Amtrak сияқты жалпыұлттық тасымалдаушыны құруға уәде берген кезде федералды сайлаулардың тақырыбына айналды. 1976 жылдан бастап CN өзінің жолаушылар қызметін «Via» немесе «Via CN» екі тілді атауымен таныстыра бастады. Via логотипі CN жолаушылар локомотивтері мен вагондарында пайда бола бастады, CN логотиптері де сақталды. Сол жылдың қыркүйек айында Via CN және CP пойыздары туралы ақпаратты қамтитын бірыңғай кесте жарияланды, бұл канадалықтардың барлық маңызды жолаушылар пойыздары туралы ақпаратты бір орында табуға мүмкіндік берген алғашқы жағдай болды. 1977 жылы CN күрделі қайта құрудан өтті, оның барысында теміржол тасымалымен байланысты емес қызметтер жеке еншілес компанияларға бөлінді, мысалы, CN Marine компаниясының паромдары және Via Rail компаниясының жолаушылар пойыздары (кейін Via Rail Canada деп аталды).
1980 жылдар
1981 жылы премьер-министр Пьер Трюдоның үкіметі көлік министрі Жан-Люк Пепиннің Via бюджетін қысқарту жоспарын мақұлдады, бұл компанияның жұмысының 40 пайызына азайтуға әкелді. Көптеген толық сатылған пойыздар, мысалы, Super Continental және танымал Atlantic тоқтатылды. Бұл шара Виані тек бір трансконтиненттік пойыз – The Canadian-ды пайдалануға мәжбүр етті. Via сондай-ақ 30 жылдан астам уақыт пайдаланылған ескі жабдықтарға тәуелділікті азайтуды көздеді және Bombardier Transportation компаниясынан жаңа, жоғары жылдамдықты локомотивтер мен вагондарға үлкен тапсырыс берді, олар дәліз бағытындағы пойыздарда қолданылатын болды. LRC (жеңіл, жылдам, ыңғайлы) локомотивтері мен вагондары жылдамдықты арттыру үшін белсенді еңіс сияқты жетілдірілген технологияларды пайдаланды, бірақ проблемалы болып шықты және ақауларды жоюға бірнеше жыл кетті (1990 жылы LRC локомотивтерінің тек бірнешеуі ғана қызметте болды, олар кейіннен 2001 жылы GE Genesis локомотивтерінің келуімен зейнеткерлікке шықты). Брайан Малронидің 1984 жылғы прогрессивті консервативті үкіметінің сайлануы Via үшін бастапқы қолдаушы болды, Малронидің берген уәделерінің бірі 1981 жылғы Via бюджетін қысқартуды жою болды, Super Continental (батыс фракциясының қысымымен) және Atlantic (шығыс фракциясының қысымымен және Сент-Джон қаласының мэрі Элси Уэйннің ықпалымен) қайта іске қосылды. Премьер-министр Малронидің үкіметі Via-ға бірқатар вагондарын жөндеуге және General Motors дизельдік бөлімшесінен жаңа, сенімді локомотивтер сатып алуға қаржы бөлді. Осы кезеңде 1986 жылдың 8 ақпанында Via-ның шығысқа қарай бағытталған Super Continental пойзы Альберта штатының Хинтон қаласының жанында CN жүк пойызымен соқтығысты, себебі жүк пойызының экипажы сигнал шамдарын байқамады, нәтижесінде 23 адам қаза тапты. 1980 жылдардың соңына қарай инфляция және өсіп келе жатқан өзге де шығындар федералды бюджетке әсер етті, ал Малрони үкіметінің 1989 жылғы бюджетінде Via бюджеті тағы да 1 миллиард долларға қысқартылды, бұл Трюдоның 1981 жылғы қысқартуларынан асып түсті.
1990 жылдар
Көлік министрі Бенуа Бушар 1990 жылдың 15 қаңтарында қызмет көлемін азайтуды қадағалады, сол кезде Via операциялары 55 пайызға қысқартылды. 1995 жылы CN темір жолының жекешелендірілуі де қызметке кері әсер етті, себебі бұл Via пойыздарының CN пойыздарына жол беруімен тиімді монополияға алып келді. General Electric (GE) компаниясынан сатып алынған жаңа дизельді-электрлік P42DC локомотивтері ескі локомотивтерді, соның ішінде қалған LRC локомотивтерін пайдаланудан шығаруға мүмкіндік берді. LRC жолаушылар вагондары сақталды және Corridor бағыты бойынша қызмет көрсетуді жалғастырды. Via паркінің кеңеюі кестеге икемділік әкелді. Бұған қоса, көптеген жолаушылар станциялары жолаушыларға қолайлы орындарға айналдырылды, ал кейбіреулері әртүрлі муниципалитеттер үшін транзиттік және аймақтық автобус түйіндеріне орналасқан.
2000 жылдар
2003 жылдың 24 қазанында федералдық көлік министрі Дэвид Колленетт келесі бес жылға 700 миллион долларлық жаңа қаржыландыруды жариялады. Бұл қаржыландыру Квебек қаласы – Виндзор дәлізінде ViaFast деп аталған жоғары жылдамдықты теміржол жобасын іске асыруға қажетті 3 миллиард доллардан кем болды; алайда, бұл қаржыландыру «Виа Фаст ұсынысы сияқты жоғары жылдамдықты теміржол мүмкіндігін сақтай отырып, Канада бойынша жылдам, жиі және сенімді жолаушылар тасымалын қамтамасыз етуге» бағытталған, – деді Колленет. Бұл жаңа жоба «Renaissance II» деп аталды. 2003 жылдың 18 желтоқсанында либералды премьер-министр Пол Мартин барлық ірі капиталдық жобаларға, соның ішінде шығып бара жатқан премьер-министр Кретиеннің әкімшілігі алты апта бұрын жариялаған Вианың бес жылдық 700 миллион долларлық «Renaissance II» бағдарламасына қаржыландыруды тоқтатты. Мартиннің кесімдерін сынағандар оның отбасы Canada Steamship Lines және оның еншілес және байланысты компаниялары арқылы Voyageur Colonial Bus Lines компаниясына үлкен инвестиция салғандықтан, мүдделер қақтығысында екенін мәлімдеді. Бұл Voyageur Colonial Bus Lines – Квебек және шығыс Онтариодағы қалааралық автобус тасымалын жүзеге асыратын, Вианың басты бәсекелесі болған компания. Мартин үкіметі кезінде қысқартылған бағыттардың ішінде 2004 жылдың қыркүйегінде соңғы рет жүрген маусымдық Bras d'Or туристік пойзы және 2005 жылдың қыркүйегінде тоқтатылған Монреаль – Торонто түнгі «Enterprise» пойзы болды. Amtrak 2004 жылдың сәуірінде Sarnia – Chicago International бағытын да тоқтатты. Via Торонто – Сарния бағытындағы бөлігін сақтап қалды, өйткені компания пойызды жүргізу үшін өз жабдықтарын пайдалана алды.
Демеушілік туралы жанжал
Федералды Бас аудитордың 2004 жылғы 10 ақпанда жарияланған есебі Канада Либералдық партиясының Квебек облысындағы маңызды қолдаушыларына бағытталған жарнама үшін бөлінген мемлекеттік қаражаттың қылмыстық түрде дұрыс бағытталмағанын көрсетті. Бас аудитордың есебінде Via федералдық үкімет департаменттерінің, агенттіктердің және мемлекеттік корпорациялардың бірі ретінде осы заңсыз қаражатты өткізуге пайдаланылғаны туралы фактілер келтірілді. Саяси салдарына байланысты Бас аудитордың есебіне ден қойып, Мартин үкіметі 2004 жылғы 24 ақпанда Via президенті Марк ЛеФрансуаны қызметтен шеттетіп, оған бірнеше күн мерзім берді – есептегі айыптауларға қарсы өзін қорғасын немесе тәртіптік шаралар қолданылсын. ЛеФрансуа қызметтен шеттетілген күндердің бірінде Via маркетинг бөлімінің бұрынғы қызметкері Мириам Бедард, жарнама компанияларымен жұмыс істеген кезде компанияның есептесу тәжірибесіне сұрақ қойғандықтан бірнеше жыл бұрын жұмыстан босатылғанын мәлімдеді. (CBC News хабарлауынша, арбитраждық шешім Бедардтың Via-ны өз еркімен тастап кеткенін көрсетті.) 2004 жылғы 27 ақпанда Via бас директоры Жан Пеллетье ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарында оны жазғырды. Пеллетье мәлімдемесін қайтарып алды, бірақ 1 наурызда Пеллетье жұмыстан босатылды. 5 наурызға дейін Бас аудитордың есебіндегі айыптауларға қарсы өзін жеткілікті түрде қорғай алмағандықтан ЛеФрансуа да қызметтен босатылды.
Көбейіп жатқан проблемалар мен қайтадан қаржыландыру
2003 жылы қаржыландырудың тоқтатылуы кейінге қалдырылған техникалық қызмет көрсетуді күшейтті және Via компаниясының өмірлік мерзімі өткен локомотивтер мен вагондарды ауыстыруға немесе жаңартуға мүмкіндігі болмады. Керісінше, Via жолаушылар саны 2005 жылы 3,8 миллионнан 2006 жылы 4,1 миллионға дейін өсті. 2007 жылдың 11 қазанында Қаржы министрі Джим Флаэрти бес жылға федералды үкіметтен 691,9 миллион долларлық қаржыландыру жариялады (оның 519 миллион доллары капиталдық жобаларға, ал қалғаны қосымша операциялық қаржыландыруға бағытталған). Капиталдық қаржыландыру Via компаниясының 54 F40PH 2 локомотивтерінің паркін жаңа шығарынды стандарттарына сәйкес жаңартуға, олардың қызмет ету мерзімін 15-20 жылға ұзартуға, LRC вагондарының ішкі бөліктерін жаңартуға, Виндзор – Квебек қаласы дәлізінде жол өткізу қабілетінің жетіспеушілігін және жылдамдық шектеулерін азайтуға, сондай-ақ желідегі бірқатар станцияларды жөндеуге арналды. Бұл хабарлама мазмұны жағынан бұрынғы "Renaissance II" бағдарламасына ұқсас болды және тағы да жаңа жабдықтарды немесе Виндзор – Квебек қаласы дәлізінен тыс қызметтерге қаржыландыруды қамтымағаны үшін сынға іріктелді. Одан кейін, Канадалық баспасөз ақпаратқа қол жеткізу туралы заңға сәйкес алған құжаттар, жабдықтардың бұзылуына байланысты кешігулер өткен жылмен салыстырғанда 60 пайызға өскенін көрсетті. Компания мұны ескірген F40 локомотивтерінің паркіне байланысты деп түсіндірді. 2009 жылдың 27 қаңтарында Канада Үкіметінің 2009 жылғы экономикалық шаралар жоспары Via компаниясына 407 миллион доллар қаржыландыруды арттырды, бұл жақсартуларды, соның ішінде пойыз қатынасының жиілігін арттыруды, уақытылы келуді және жылдамдықты арттыруды, әсіресе Монреаль – Оттава – Торонто дәлізінде қолдау мақсатында жасалды. 2009 жылдың 21 шілдесінде Via инженерлердің ереуілін күтіп, барлық пойыздарды тоқтата бастады, ол 24 шілдеде түнгі жарты сағатта ресми түрде басталды. Инженерлер 2006 жылдың 31 желтоқсанынан бері келісімшартсыз жұмыс істеп келді. Толық қызмет 27 шілдеде қайта жаңғыртылды. 2010 жылдың 4 шілдесінде шамамен 2200 қызметкерді біріктіретін Канадалық автожұмысшылар кәсіподағы (CAW) тағы бір ереуілді бастау жоспарланған еді, бірақ кәсіподақ пен Via үш жылдық келісімшартқа қол жеткізгеннен кейін ол тоқтатылды.
2010 жылдар
2010 жылдың басында Via қызметтері бірнеше рет қысқартылды. 2011 жылдың наурыз айында Ванкувер аралындағы Виктория – Куртенэй – Малахат RDC қызметі, жолдың нашарлауына байланысты, мерзімі белгісіз тоқтатылды (әліге дейін қайта жаңғыртылмаған). 2012 жылдың 27 маусымында Via қаржыландыру мәселелеріне байланысты тағы да қызметтерді қысқарту туралы хабарлады: «Канадалық» пойзының апталық рейстері 2012 жылдың қарашасынан бастап үштен екіге дейін азайтылды; қызмет 2019 жылға дейін қараша-сәуір айларында аптасына екі рет, мамыр-қазан айларында аптасына үш рет іске асырылды. 2019 жылы толық маршрут бойынша аптасына екі пойыз ғана жүрді, ал үшінші пойыз Ванкувер мен Эдмонтон арасында әр бағытта аптасына бір рет қана жүрді. «Океан» пойзының апталық рейстері 2012 жылдың қазан айынан бастап алтыдан үшке дейін азайтылды. Торонтодан батысқа қарайғы маршруттарда қызмет көлемі қысқартылды, Монреаль және Оттава (Онтарио) қалаларына жасалатын демалыс күндерігі рейстер азайтылды. Сарния және Ниагара аймағына арналған маршруттар 2012 жылдың қазан айында күніне бір ретке дейін, ал тағы да бір өзгеріс 2012 жылдың шілдесінде күшіне енді. Сарнияға күніне тек бір рет сапар жасау мүмкіндігі қалды. Ниагара шарлауы Amtrak Via бірлескен Нью-Йорк – Торонто Maple Leaf рейсінен басқа барлық қызметтен айырылды, бірақ кейіннен Торонто аймақтық жолаушылар тасымалын GO Transit жүзеге асырды. Китченер, Лондон және Виндзор қалаларына арналған маршруттар 2012 жылдың қазан айынан бастап қысқартылды, бірақ күніне кем дегенде екі рет сапар жасау мүмкіндігі сақталды. 2013 жылдың қыркүйегінде 2011 жылы «автобуспен алмастырылған» Гаспе қызметі мерзімі белгісіз тоқтатылды. Via маршруттарындағы жүк пойыздарының көптігіне байланысты кешігулерді азайту мақсатында, депутат Оливия Чоу 2014 жылы компанияны қайта ұйымдастыруды және үкіметке жүк тасымалдаушыларын қоғамдық жолаушылар пойыздарына кесте бойынша басымдық беруге мәжбүрлеуге мүмкіндік беретін заң жобасын дайындады. Алайда, көптеген жеке заң жобалары сияқты, бұл да қабылданбады.
The Canadian was reduced from three days a week to two days a week beginning November 2012; service operated twice weekly November–April and thrice weekly May–October until 2019. In 2019, only two trains per week operated on the full route, while the third train ran only between Vancouver and Edmonton once a week in each direction. The Ocean was reduced from six days a week to thrice weekly beginning October 2012. Corridor services west of Toronto were reduced, with weekend service reductions to Montreal and Ottawa, Ontario. Corridor services to Sarnia and the Niagara region were reduced to once daily in October 2012, with additional taking effect in July 2012. Sarnia was left with a single daily round trip. Niagara Falls lost all service except the joint Amtrak Via daily New York City Toronto Maple Leaf service, although Toronto regional commuter service was later provided by GO Transit. Corridor services to Kitchener, London, and Windsor were reduced starting in October 2012, with at least two daily round trips surviving. In September 2013, the Gaspé service, which had been "bustituted" in 2011, was suspended indefinitely. To address declining on time performance due to freight train traffic on Via routes, MP Olivia Chow drafted a private member's bill in 2014 that would reorganize the company and allow the government to force freight rail carriers to give scheduling priority to public passenger rail. However, as with most private member's bills, it was not passed.
2020 жылдар
2021 жылдың 30 қазанында Via Rail компаниясы COVID-19 пандемиясына жауап ретінде Канаданың жаңа ережелеріне сәйкес міндетті COVID-19 вакцина саясатын енгізді, онда Via Rail компаниясының барлық қызметкерлері мен 12 және одан үлкен жастағы жолаушыларына Via Rail пойыздарында COVID-19-ға қарсы толық вакцинация жасау қажет болды. 30 қарашаға дейін COVID-19 тестілеуінің теріс нәтижесі де, пойызға отырғанға дейін вакцина екенін растаудың баламасы ретінде қабылданды. 2022 жылдың 9 наурызында Көлік министрі Омар Әлғабра федералды үкімет жоғары жылдамдықты теміржол желісін пайдалану үшін жеке ұсыныстар іздейтінін хабарлады. Еңбек одағы Unifor бұл қадамды сынға алып, оны Via Rail-ді жекешелендіруге жасалған алғашқы қадам деп атады және "халыққа қолжетімді, қауіпсіз жолаушылар теміржолын қорғайтын және қызметтерді жақсартуға дереу мемлекеттік инвестициялар бағыттайтын заңнамалық базаны" талап ету үшін «Canada Back on Track» науқанын бастады.
Таңба
Коммерциялық логотиптерді пайдаланумен қатар, Via Rail – Канаданың Геральдикалық органы гербтік нышандарды берген бірнеше мемлекеттік корпорациялардың бірі. Герб 2020 жылдың 15 мамырында бекітіліп, Канаданың бас геральдисі тапсырды. Гербпен бірге геральдикалық белгі де мақұлданды. Белгінің дизайны Канададағы құқық қорғау органдарының белгісінің үлгісіндей, Via Rail полиция қызметінің міндеттерін көрсетеді. Корольдік тәж Via Rail компаниясының адамдар мен мүлікті қорғауға қатысты заңдарды сақтау үшін полиция қызметкерлерін тағайындауын білдіреді. 2019 жылдың мамыр айынан бастап директорлар кеңесінің төрағасы Франсуаза Бертран. Via компаниясының жылдық есептері Қаржылық басқару туралы заңға сәйкес, Канаданың бас аудиторымен GAAP принциптері бойынша тексеріледі. Федералды мемлекеттік корпорация ретінде Via Rail Canada Inc. Канаданың Бірлестіктер туралы заңына сәйкес жұмыс істейді және пайда табылған жағдайда табыс салығын төлейді. 2018 жылғы мәліметтер бойынша корпорацияның жарғылық капиталы 9,3 миллион долларды құрады. Via сондай-ақ 2018 жылы 394,4 миллион доллар мемлекеттік қаржыландыру алды.
Теңіз кемелері
Via Монреальге аптасына үш рет қатынайтын «Океан» қызметін толықтыру мақсатында Жаңа Шотландия және Нью-Брансуик аймақтарында (Галифакс, Монктон және Кэмпбеллтон қалаларын байланыстыратын) күнделікті аймақтық қызмет енгізуді қарастырды. 2017 жылы Via компаниясы «шығыс қалааралық дәліз қызметін зерттеп жатырмыз» деп мәлімдеме жасады және одан әрі даму инфрақұрылымды жаңарту мен жабдықтарды сынау нәтижелеріне байланысты екенін хабарлады. Алайда, 2019 жылдың маусым айында Галифакс аймақтық кеңесі бірауыздан «инфрақұрылым талаптарымен және оған байланысты қаржылық салдарлармен, сондай-ақ операциялық мәселелермен және шектеулермен байланысты жолаушылар пойызы қызметін одан әрі дамытпауға» шешім қабылдады.
Жоғары жиілікті темір жол жобасы
Via жүк пойыздарымен жолды бөлісудің кешігуіне жауап ретінде 4,4 миллиард долларлық жоғары жиілікті темір жол (HFR) қызмет жоспарын әзірледі. Жоспарда Торонто, Оттава, Монреаль және Квебек қаласы арасында арналған жекелеген жол қарастырылып, оның арқасында жиі пойыздар қатынайтын болады (дегенмен, жылдамдық дәстүрлі деңгейде сақталады). Онтариода Via компаниясы Кингстонның орнына Питерборо арқылы Торонтодан Оттаваға дейін қазіргі кезде аз пайдаланылатын рельстерде жаңа темір жол желісін іске қосады. Квебекте дәліздік пойыздар Монреальден Квебек қаласына Драммондвилл арқылы өтетін оңтүстік жағалаудың орнына, Сент-Лоуренс өзенінің солтүстік жағалауындағы Тройс-Ривьер қаласы арқылы жүреді. Жобаның мүмкіндігін зерттеуге қажетті қаржы 2016–2018 жылдарға арналған федералды бюджетпен бекітілді, ал 2018 жылғы бюджет жоспардың автопаркін жаңарту бөлігіне қаржы бөлуге рұқсат берді, бірақ жекелеген темір жол желілеріне емес. Күткендей болмағандай, 2019 жылғы федералды бюджетте HFR үшін қосымша қаражат туралы соңғы шешім қабылданбады. Дегенмен, 2020 жылдың қаңтар айында Via AECOM және Arup инженерлік фирмаларының бірлескен кәсіпорнын жалдап, жобаның егжей-тегжейлі инженерлік зерттеуін жүргізу туралы хабарлады. Торонто қалалық кеңесі 2023 жылдың 30 наурызында жобаны қолдайтын шешім қабылдады.
Қызметтің тоқтатылуы
Екі бұрынғы Via бағыты – Малахат (2011 жылы қызмет тоқтатылды) және Шалеур (2013 жылы қызмет тоқтатылды) – қазіргі уақытта жол жағдайының нашар болуына байланысты тоқтатылды. Via жол жаңартулары аяқталғаннан кейін қызметті қайта іске қосуды жоспарлап отыр. 2020 жылға дейін Малахат бойындағы жолдарды қалпына келтірудің нақты жоспары жарияланбады. 2017 жылдың 23 мамырындағы ауыр көктемгі су тасқыны кезінде Виннипег–Черчилл пойызының қозғалысы тоқтап, Хадсон шығанағы темір жолының жолдары стандартты жөндеуден асып түсетіндей зақым көрді. Виннипег–Гиллам бағыты бойынша қозғалыс жалғасты. Жолдың бастапқы иесі OmniTRAX, федералдық субсидияға қарамастан, жол енді пайдалануға жарамсыз деп мәлімдеп, жөндеуден бас тартты. Бұл темір жол Черчилльдің Канаданың оңтүстігімен жалғыз құрлықтық байланысы болды, оның жоғалуы дәліз бойындағы тұрғындар үшін өмір сүру құнының айтарлықтай өсуіне әкелді (2017 жылдың қазан айында кемемен алынып тасталған пойыз). Федералдық үкімет 74 миллион доллар көлемінде арнайы солтүстік инфрақұрылымдық қаражатты және 10 жыл ішінде қосымша 43 миллион доллар міндеттемесін сатып алуға жәрдемдесті. 2020 жылдың 13 ақпанында, бүкіл ел бойынша жағалаулық GasLink газ құбырына қарсы наразылықтар кезінде болған бірнеше күндік блокадалардан кейін, Via Rail бұрынғы хабарламаға дейін Канада бойынша жолаушылар пойыздарының көп бөлігін тоқтататынын хабарлады, Садбери–Уайт-Ривер пойызы және Черчилль мен Пас арасындағы Виннипег–Черчилл пойызы бұл шешімге кірмеді. 2020 жылдың соңында COVID-19 пандемиясына жауап ретінде Via Rail пойыздарының көп бөлігі тоқтатылды, тек Виннипег–Черчилл пойызы және дәліз ішіндегі әр бағытта күніне бір пойыз қозғалысын жалғастырды. Бұрынғы наразылықтарға байланысты қызмет тоқтатулармен бірге, бұл Via Rail тарихындағы ең ауқымды уақытша қызмет қысқарту болып табылады.
Виамен саяхаттау
Виадағы саяхат аймаққа және вагондар класына қарай өте әртүрлі. Вианың көптеген саясаты мен ережелері – әртүрлі талаптар мен қажеттіліктері бар ұлттық пойыз жүйесін басқарудың нәтижесі, олар жолаушылардың, аймақтардың және жағдайлардың әртүрлілігінен туындайды. Соның салдарынан, саяхаттың қашықтығы мен орнына байланысты саяхат тәжірибесі де сан алуан болады.
Жоспарланбаған аялдамалар
Кейбір VIA бағыттары, негізгі маршруттан тыс жерлерде, станциясы жоқ жерлерде қосымша аялдамалар жасау мүмкіндігін ұсынады. Жолаушы 48 сағат бұрын хабарласа, белгілі бір шақырымда вагондарға мінуге немесе түсуге рұқсат сұрай алады. Бұл мүмкіндік барлық "Adventure" бағыттарында, сондай-ақ Капреол мен Виннипег арасындағы "Canadian" бағытында қолжетімді.
Қызметтің кластары
Escape Fare: Экономикалық сыныптан арзан бағада орын, қайтару және алмастыру шарттарымен. Экономикалық: Экономикалық сыныптағы вагондардағы орындықтар. Стюардтар тағамдар мен сусындарды қызмет көрсету арбаларымен, лаунж-вагон немесе ресторан вагонында сатады. Коридор және Океанда тегін Wi-Fi қолжетімді. Бизнес: (бұрын Via 1 деп аталған): Квебек пен Онтарионың оңтүстігіндегі Corridor бағытындағы көптеген пойыздарда бірінші сыныпты орындықтар бар. Туризм: Скина бағытында тек ең көп саяхатшы келетін айларда ғана қолжетімді. Sleeper Plus: Түнгі пойыздардағы ұйықтайтын орын. Бұл қызмет класы бұрын кейбір жағдайларда, соның ішінде қазір тоқтатылған Chaleur бағытында, ұйықтау вагоны ретінде белгілі болған. Әр вагонның ішінде жуынатын бөлме және, мүмкін болса, душ бар. Қызметтік лаунждарға немесе Галифакстағы Sleeper Plus лаунжына шығу күні кіруге болады. Prestige: Тек Канада бағытында қолжетімді. Sleeper Plus мүмкіндіктерінен өзге, пойыздың арт жағында заманауи, жайлы ұйықтайтын орын бар.
Ыңғайлылықтар
Via пойыздарында темекі шегуге тыйым салынған. 1993 жылдан бастап "Корридор" бағыттарында темекі шегуге тыйым салынды және бұл саясат біртіндеп барлық пойыздарға таратылды. Ал, марихуана шегуге тыйым салынған күні Канадада заңды болған күні "Via" бағыттарында да тыйым салынды. 2002 жылға дейін кейбір ұзақ қашықтыққа бағыттардағы пойыздарда, тек белгілі бір уақытта темекі шегуге рұқсат етілді. Әр вагонға жуынатын бөлмелер қарастырылған. Ұйықтау вагондарында әр жеке кабинада жеке жуыну бөлмесі бар. Тамақтандыру қызметі пойызға қарай өзгереді. Садбери–Уайт-Ривер пойызынан басқа барлық пойыздарда шағын тағамдар, жеңіл тағамдар, сондай-ақ алкогольді және алкогольсіз сусындар сатылады. Ұзақ қашықтыққа жүретін пойыздарда ұйықтау класындағы жолаушыларға дәстүрлі отырып тамақтану және толыққанды тағам ұсынылады. Экономикалық класс жолаушылары ұзақ қашықтыққа жүретін пойыздардың асхана вагонында пік маусымда дайындалған ыстық тағамды сатып ала алады және маусымдық емес кезеңде асхана вагонында тамақтана алады. "Корридор" бағытында тегін Wi-Fi қызметі бар. Via – 2006 жылдың басында жолаушыларына Wi-Fi ұсынған Солтүстік Америкадағы алғашқы көлік қызметі және әлемдегі алғашқылардың бірі болды. Wi-Fi қызметі "Ocean" пойызының сервистік вагондарына қосылды, бірақ қалалық орталықтардан тыс жерлерде байланыс тұрақсыз.
Қолжетімділік және қауіпсіздік мәселелері
Via пойыздарының барлығы дөңгелек креслоларда отыратын жолаушыларды тасымалдауға жабдықталған, бірақ орын саны шектеулі.
Байланыстар
Нью-Йорк пен Торонто қалалары арасында Олбани, Буффало және Ниагара шарлауы арқылы қатынайтын «Мейпл Лиф» пойзын Via және Amtrak компаниялары бірлесіп басқарады. Пойыз Amtrak құрамаларын пайдаланады, бірақ шекараның канадалық жағында Via қызметкерлері жұмыс істейді және қалыпты Via пойзы ретінде жұмыс істейді. Канада мен АҚШ арасында тағы екі пойыз маршруты бар: «Адирондак» (Монреаль – Нью-Йорк) және «Amtrak Cascades» (Ванкувер – Сиэтл – Портленд). Бұл екі маршруттың екеуі де канадалық аялдамаларда Via компаниясымен бірлесе станцияларды пайдаланады, бірақ оларды толығымен Amtrak басқарады және Via пойыздарымен бір билетпен байланыс жасау мүмкіндігі жоқ. Via сонымен қатар бірнеше жергілікті және қалааралық автобус операторларымен, автокөлік бөлісу қызметтерімен және әуе компанияларымен өзара байланыс келісімдеріне ие. Кейбір әуе компанияларымен сапар шегетін жолаушылар әуе және теміржол сапарларын бір идентификатор астында біріктіре алады.
Жылжымалы құрам
Вианың 74 локомотиві мен 501 жолаушылар вагоны бар. Мысалы, GMD F40PH 2 дизель локомотиві және канадалық және Джаспер – Принс-Руперт пойыздарының соңында кездесетін "Парк" класының танымал ұйықтайтын күмбезді салон вагондары бар.
Көміртегі шығарындылары
2010 жылы Via компаниясының көмірқышқыл газы (CO2) шығарындылары бір жолаушы-километрге 0,117 кг болды. Салыстыру үшін, бұл Amtrak немесе екі адам отырған автомобильге шамалас, Ұлыбритания теміржолының орташа көрсеткішінен екі есе жоғары, АҚШ-тың орташа автобусынан төрт есе жоғары, ал фин электрлік қалааралық пойзынан немесе толық жүктелген елу орындық автобустан сегіз есе жоғары.
Апаттар мен оқиғалар
1986 жылғы 8 ақпанда Альберта штатының Хинтон қаласының жанында Via пойызы CN жүк пойызымен соқтығысып, 23 адам қаза тауып, 71 адам жарақат алды. 1994 жылғы 20 қарашада шамамен сағат 18:20-де Via поезді №66 шығысқа қарай шамамен 96 миль/сағат жылдамдықпен қозғалып бара жатып, Онтарионың Брайтон қаласында CN North America Kingston тармағының 242.07 милінде қасақана жолға қойылған рельсті соқты. Одан кейін өрт шықты, локомотивтің артқы бөлігі және оның артындағы алғашқы екі жолаушылар вагоны жалынға айналды. 385 жолаушының 46-сы жарақат алды, олардың көпшілігі пойыздан өмірлеріне қауіп төндіретін жағдайда шығып бара жатқанда. Жергілікті полиция тергеу жүргізгеннен кейін екі жергілікті тұрғын айыпталып, сотталды. 1997 жылғы 3 қыркүйекте Ванкуверден Торонтоға бағытталған «Канада» (поезд №2) шығысқа қарай 67 миль/сағат жылдамдықпен қозғалып, Саскачеванның Биггар қаласына жақын жердегі CN Wainwright тармағының 7.5 милінде жолдан шығып кетті. Он тоғыз вагондардың 13-і және екі локомотив сызықтан шықты. 198 жолаушы мен экипаждың 79-ы жарақат алды, 1-і қаза тауып, 13-і ауыр жарақат алды. Шамамен 600 фут негізгі жол қирады. Ақаулы осьтік подшипник себеп болды, ол анықталды, бірақ қате ескерілді. Via қауіпсіздікке көңіл бөлмегені үшін қатты сынға түсті. 1999 жылғы 23 сәуірде Via поезді №74 шығысқа қарай 46.7 мильде, Онтарионың Темесвилл қаласында CN Chatham тармағында, CN қызметкері бір ауыстырғышты ашық қалдырғаннан кейін жолдан шығып, көрші рельстегі тұрақтанған хопперлерге соқтығысып, локомотивті және оның төрт жолаушы вагонын жолдан шығарды. Екі инженер қаза тауып, 186 жолаушының 77-сі, оның төртеуі ауыр жарақат алды. Негізгі жолдың 50 м және аула жолдарының 100 м-і қирады. 2001 жылғы 12 сәуірде Монреальға бағытталған «Оушен» Новая Шотландияның Стьюаке қаласында қолмен жұмыс істейтін негізгі рельсті ауыстырғышта жолдан шығып кетті. Ауыстырғышты дұрыс орналасуын бекіту үшін қолданылатын стандартты CN құлпы бұзылған. Екі локомотив және алғашқы екі вагон негізгі жолмен жалғасты, бірақ келесі вагондар негізгі жолға іргелес өнеркәсіптік жолға ауысты. Тоғыз вагон жолдан шығып, ауыл шаруашылығы жабдықтау ғимараты, сондай-ақ өнеркәсіптік жол қирады. Ғимараттағы төрт адам соққыға дейін зардап шекпей аман-есен құтылып шықты. Пойызда 132 адам болды. 22 адам Truro немесе Halifax ауруханаларына жеткізілді. Тоғыз адам ауыр жарақат алды. 15 жастағы бала құлыпты бұзғаны үшін өмірін қауіпке тігуіне кінәлі деп танылды. 2012 жылғы 26 ақпанда Торонтоға бағытталған Via поезді №92 Онтарионың Берлингтон қаласында рельстерден шығып, үш теміржол инженерін өлтіріп, 46-сын (үшін ауыр) жарақаттады. Жолдан шығудың себебі 2-ші жолдан 3-ші жолға ауысқан пойыздың жылдамдығы жоғары болуымен байланысты. 2013 жылғы Via Rail Canada террористік жоспары: 2013 жылдың сәуірінде әл-Каидадан шабыт алған екі адам Торонто аймағында Via пойызын жолдан шығаруға тырысқан деп айыпталды. 2015 жылы екеуі де терроризмге қатысты қылмыстар үшін кінәлі деп танылып, өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Екі адамның бірі психикалық жағынан ауырып, шизофрениямен ауырады. 2013 жылғы 18 қыркүйекте No 51 және Оттава, Онтариодағы көпірден өту кезінде тоқтамаған екі қабатты OC Transpo автобусы соқтығысты. Алты адам қаза тауып, 31-і (11 адам ауыр жарақат алды), олардың барлығы автобуста болған. Соқтығысу нәтижесінде пойыз жолдан шығып, жолдың төменгі жағына қарай соқты. 2018 жылғы 5 шілдеде 16 жолаушы мен бес экипаж мүшесі бар пойыз Хадсон шығанағының солтүстігінде, Саскачеван провинциясында, Виннипегтен Черчилльге бара жатқанда жолдан шығып кетті. Жолаушылар мен экипаждың тек қана жеңіл жарақаттар алған, бірақ оқиғаның алыс орналасқан жеріне байланысты жедел жәрдем бригадасының келуіне бірнеше сағат кетті. Тез жәрдем және өрт сөндірушілер апат орнына апат болған жерге жеткізу үшін CN теміржол жүк көліктерінің келуін жолдың жанында күтуге мәжбүр болды. 2019 жылғы 31 желтоқсанында бес экипаж және жеті жолаушымен пойыз Катрим, Манитоба маңында жолдан шығып, бір жағына бұрылды. Ешкім ауыр жарақат алған жоқ. 2022 жылғы 23 желтоқсанында Via қысқы дауыл кезінде Торонто-Оттава және Торонто-Монреаль дәліздерін жапты, тоғыз пойыз түнде тұтқында қалды, оның ішінде Торонто-Виндзор дәлізінде. Екі басқа Via пойызының қайтадан станцияға оралуы бұйырды. 55-ші пойызға Оттавадан Торонтоға ағаш құлап, жолаушылар 15 сағат бойы қамауға алынды; құтқару пойызы қажет болды, ол 55-ші пойызға қосылды. Кейіннен Кингстонда CN пойызының вагоны жолдан шығып, Торонто мен Монреаль арасындағы барлық қозғалысты 25 және 26 желтоқсанда тоқтатты. 25 желтоқсан күні Via 25 пойызды жойды. Via зардап шеккен жүздеген клиенттерге ақшаны қайтару және ваучерлермен өтеді.