Кіріспе

Сөзді қорлаушы

Сөзді қорлаушы – сұрақтар, шақырулар немесе тікенді сөздермен басқаларды мазалап, алаңдатуға тырысатын адам. Олар көбінесе өнер көрсетілімі немесе шара барысында орындаушыларды және/немесе қатысушыларды мазалау ниетімен, көңіл көншітпейтін пікірлерді айқайлап немесе дайын сөздерді үзіп тастау арқылы танылады.

Шығу тегі

Текстиль саудасынан шыққан "heckler" сөзі алғаш рет 15 ғасырдың ортасында тіркелгенімен, "қайырсушы адам" мағынасында 1885 жылдан бері қолданылып келеді. "Хеклер" – зығыр немесе қарасора талшықтарын тазалау, тарау еді. Сөйлеушілерді қолайсыз немесе ұятты сұрақтармен тоқтату деген қосымша мағынасы алғаш рет Шотландияда, әсіресе 19 ғасырдың басындағы Данди қаласында пайда болды. Онда зығыр таратқан жұмысшылар ең бейшара, қатыгез адамдар ретінде танымал болған. Зығыр тартатын фабрикада, біреуі күндік жаңалықтарды оқып беретін, ал қалғандары үзілістер мен ашулы пікірталастармен жұмыс істеуіне қарайтын. "Хеклинг" вадевиль театрының маңызды бөлігі болды, кейде тіпті қойылымға енгізілетін. 1960 жылдары Милтон Берленің апталық телешоуында Сидни Спритцер (неміс/идиш тілінде "шашыратушы") атты кейіпкерді, Боршт белдеуінен шыққан комик Ирвинг Бенсон сомдады. 1970 және 1980 жылдары вадевиль тақырыбындағы "The Muppet Show" телешоуында екі "хеклер" – Статлер мен Уолдорф (атақты қонақүйлердің аттарымен аталатын екі қарт кісі) болды. Бүгінде "хеклингті" көбінесе комедиялық өнерпаздық қойылымдарында орындаушыны алаңдату немесе оған бәсекелес болу үшін естисіңіз.

Аудиторияны басқару

Қазіргі заманғы саяси тәсілдердің бірі – маңызды шаралардың жақтастарының алдында өткізілуін қамтамасыз ету немесе қалып отыруға болатын адамдарға шектеулер қою (сондай-ақ, астротурфингті қараңыз). Мұның кері жағы – мұндай оқиғалар жаңалықтарда одан да көп қамтылуы мүмкін. Бұл Тони Блэрге 2001 жылғы сайлау науқаны кезінде ауруханаға фотосуретке түскенде және 2003 жылы сөйлеген сөзінде қайтадан орын алды. 2004 жылы Америка вице-президенті Дик Чейни сөйлеп тұрғанда орта жастағы ана Перри Паттерсон сөзді үзіп жіберді. Әртүрлі қолдау білдірулерге рұқсат берілгеннен кейін («Тағы төрт жыл!», «Бушқа дауыс беріңдер!»), Паттерсон «Жоқ, жоқ, жоқ, жоқ!» деп айқайлап, сөйлеу алаңынан шығарылды және кетуі талап етілді. Ол бас тартты және қылмыстық құқық бұзушылық үшін тұтқындалды. Кейін 2005 жылы Чейни Нью-Орлеанға сапары кезінде, «Катрина» дауілі қаланы қиратқаннан кейін, наразылыққа ұшырады. Бұл оқиға Миссисипи штатындағы Галфпорт қаласында өткен баспасөз конференциясында болды. Аймақ қоғамдық қауіпсіздік үшін қоршалған еді, содан кейін баспасөз конференциясы үшін одан әрі нығайтылды. Дегенмен, жедел жәрдем бөлімінің дәрігері Бен Марбл шараға жеткілікті жақындап, «Өзіңізге келсіңіз, мырза Чейни!» деп айқайлаған дауысы естілді. Чейни күліп, сөзін жалғастырды. Бұл сөз Чейнидің өткен жылы сенатор Патрик Джозеф Лихимен қызу пікір алмасу кезінде Сенатта «Өзіңізге келсіңіз» деген сөздерін айтқанынан туындады. 2005 жылдың 15 қазанында «The Scotsman» газеті «Иран елшісі доктор Сейед Мохаммед Хосейн Аделидің ядролық қарусыздану науқанының жылдық конференциясында сөйлеген сөзі» туралы хабарлады. Бірнеше наразылар елшіге және конференция ұйымдастырушыларына «Фашистер!» деп айқайлады. Өткен айда Лейбористік партия конференциясынан шығарылған 82 жастағы бейбітшілік жақтасы Уолтер Вольфганг тыңдаушылар қатарында болды. 2006 жылдың 20 сәуірінде Фалуньгун рухани қозғалысының өкілі АҚШ Ақ үйіне журналист ретінде кіріп, Қытай президенті Ху Цзиньтаоның ресми қарсы алу рәсімін үзіп жіберді. Ху сөйлеген сәтте Ван Вэньи баспасөз үшін арналған трибунаның жоғарғы қабатында отырып, ағылшын және қытай тілдерінде: «Президент Буш оны тоқтатыңыз. Бұл сапарды тоқтатыңыз. Қырғынды және азаптауды тоқтатыңыз!» деп айқайлады. Президент Буш кейін қонағынан кешірім сұрады. Code Pink ұйымының Медея Бенджамин 2013 жылдың 23 мамырында Ұлттық қорғаныс университетінде президент Барак Обаманың «Терроризмге қарсы соғыстағы» АҚШ саясаты туралы маңызды сөзін бірнеше рет үзіп жіберді.

Спорт

Хеклерлер спорттық іс-шараларда да кездесуі мүмкін, және көбінесе (бірақ әрдайым емес) әжуаларын қонақ командаға бағыттайды. Филадельфия Eagles американ футбол командасының жанкүйерлері хеклеумен әйгілі; ең танымал оқиғалардың бірі – 1968 жылы Санта-Клаус киімін киген әртіске ықылымдап, содан кейін қар шарларын лақтыру, ал 1999 жылы қонақ команда ойыншысы Майкл Ирвиннің мансабын аяқтаған жарақатына қуанды. Көбінесе спорттағы хеклеу алаңға заттар лақтырумен де байланысты; осының салдарынан көптеген спорт стадиондарында шыны ыдыстар мен бөтелке қақпақтарына тыйым салынды. Тағы бір танымал хеклер – Роберт Сзац, ол үнемі Tampa Bay Rays бейсбол ойындарына қатысып, ойын немесе серия барысында қарсылас ойыншыны қатты мазақтап жүреді. Бұрынғы югослав футбол жұлдызы Деян Савичевич сұхбат кезінде көшедегі бір адамның камерадан тыс жерден: "Сен – еш нәрсе емессің!" деп айқайлағанын естіді. Савичевич сол адамды сөккенімен, сұхбатты тоқтатпай аяқтады. Англия және Шотландия футбол лигаларында трибуналардан келетін мазақтар, ұрыс-керіс және футбол әндері, мысалы, "Кім пирогтарды жеді?" жиі кездеседі. Австралиялық спорт көрермендері шығармашылықтарымен танымал. Ең танымалдарының бірі – Сиднейдегі крикет алаңында өзінің атымен аталатын және қазір мүсіні орнатылған Yabba. Крикет спорты екі команда арасындағы мазақтармен де әйгілі, бұл "sledging" деп аталады. Соңғы жылдары NBA Draft-тарда көптеген жанкүйерлер ESPN-нің NBA сарапшысы Стивен А. Смитты мазақтады. Атап айтқанда, Стивен А. Смитты мазақтаушы мырзалар клубы оны Стивен А. деп аталатын қуыршақпен қорғайды. Теннис жанкүйерлері де хеклеумен танымал. Кейбіреулері ойыншыларды алаңдату үшін сервиси кезінде айқайлайды. Теннис жанкүйерлерінің тағы бір жиі кездесетін әрекеті – сервиси қателігінен кейін қол соғу, бұл әдепсіз және спортқа жатпайтын әрекет саналады. 2009 жылы Toronto Blue Jays командасының ойыншысы Алекс Риос қайырымдылық шарасынан кейін сыртта хеклеуге ұшырады. Оқиға Риос жас жанкүйерге автограф беруден бас тартқаннан кейін болды, сол күні ол Los Angeles Angels командасына қарсы өткен ойында 5 соққы жасады. Бір қарт кісі: "Бүгінгі ойыныңа қарап, Алекс, біреудің автографына ие болуың үшін өте бақыттысың", - деп айқайлады. Риос жауабында: "Кімге керек?" деді және көлікке отырғанша қайталап айтты. Риос келесі күні кешірім сұрады, бірақ кейіннен ол кешірімге жіберілді және сол жылы Chicago White Sox командасы оны қабылдады.

Музыка

1966 жылы Манчестердегі еркін сауда залында Боб Диланға жасалған шабуыл музыка тарихындағы ең әйгілі оқиғалардың бірі. Әндердің арасындағы үнсіздікте бір көрермен қатты дауыспен, анық естілетіндей: "Иуда!" деп айғайлады, бұл Диланның халық музыкасына деген «электрлі» өту арқылы жасаған деп саналатын сатқындығына сілтеме жасады. Дилан: «Мен сенбеймін, сен жалғаншысың!» деп жауап берді, содан кейін музыкашыларына «Бәріңді салып ойнаңдар!» деді. Олар «Like a Rolling Stone» әнінің ащы нұсқасын орындады. Бұл оқиға таспаға түсіріліп, концерттің толық нұсқасы Диланның Live Bootleg Series төртінші томы ретінде жарық көрді.

Стенд-ап комедиясы

Тұрған комедияда, кедергі келтіруші – бұл осы өнер түрін театрдан ажырататын нәрсе; шоу барысында кез келген уақытта (тікелей немесе жанама түрде) кедергі келтіруші комедианттың өнерін тоқтатуы мүмкін. Кедергі келтірушілер комедианттың төртінші қабырғаны бұзуын қалайды. Көптеген дереккөздер кедергі келтірудің сирек кездесетінін айтады. Ашық сахнадағы өнер көрсетулерде және алкогольдік сусындар ішілетін жерлерде кедергі келтіру жиірек болады; бұл көрермендердің төмен сапалы өнер деп санайтынына шыдамсыздық таныту белгісі ретінде қарастырылады. Жаңа комедианттар көбінесе кедергі келтірушілерге дұрыс жауап беруге дайын болмайды. Сонымен қатар, тікелей эфирдегі комедия орындары әдетте ескертулер мен қабылдау ережелері арқылы кедергі келтіруді шектеуге тырысады, бірақ клиенттік адалдықты арттыратындықтан оған төзеді. Бірақ, кедергі келтіруге қаншалықты төзерақтылықпен қарайтыны әр орында әр түрлі, бірақ көбінесе жұмысшы табының орындарында көбірек төзерақтылық танытуға болады. Комедианттар көбінесе кедергі келтіруді ұнатпайды. Кедергі келтірушілер сирек комедианттарға қауіп төндіріп немесе физикалық зорлық қолдануы мүмкін. Одан да сирек, комедианттар өлім жазасымен қорқытылуы мүмкін.

Қарсылық

Комедияшылар әңгіме ағынын басқару арқылы кедергі келтірушілерге қарсы тұрады. Комедияшы өнер көрсетуін бұзбау үшін кедергі келтірушіге толығымен назар бермейді. Комедияшылар мұндай шабуылдарды басу үшін стратегия қолданады, әдетте, "құтқарушылар", "кедергі келтірушілерге арналған сөздер", "жауаптар" немесе "тымырсықтар" деп белгілі болатын, қайта жауап беруге дайын кешені болады; осы сәтте тапқырлықпен өрескелдік танытпайтындар, кедергі келтірушіге "өзіне-ақ ілмек тастауға жеткілікті арқан" береді. Стюарт Ли шабуылдарды шын сұрақтар ретінде қарастырады. Джерри Сайнфелд – "Кедергі келтірушілерге көмектесетін маман", ол кедергі келтірушіге сөзбен көңіл жағуы арқылы оны шатастырып, көрермендердің ықыласын жеңіп алады. Кейбір комедияшылар кедергі келтірушілерді өздерін қайталатуға мәжбүр етеді, осылайша шабуылдың күшін және күлкіні азайтады. Филис Диллер өзінің жарық операторынан кедергі келтірушілерге жарық шоғын бағыттап, оларды қорқытатын. Сиқыршы Теллер өнер көрсету кезінде ешқашан сөйлемейтін бейнесін қалыптастырды, осылайша кедергі келтіруді азайтуға тырысты.

Даулар

Билл Беррдің Филадельфиядағы оқиғасы Нью-Джерси штатының Камден қаласында орындалды, онда ол он мыңнан астам көрерменді сөккені үшін айыптады. Майкл Ричардс әрекетшілерге ашуланып, оларды бірнеше рет «N» сөзімен атады. Көрермендердің бірі, әйел адам, зорлау туралы әңгімелер ешқашан күлкілі емес екенін айтқанда, Дэниел Тош оған дереу зорталса, күлкілі болар еді деп жауап бергені хабарланды.

Фильмдер мен мюзиклдер

"Рокки Хоррор суреті" фильмінің көрсетілімдері (сондай-ақ "Рокки Хоррор шоуының" қойылымдары) көрермендер тарапынан белгілі бір сөздерді қайталау арқылы немесе әзіл-қалжыңдармен үнемі тоқтатылады. Күлкілі және батыл пікірлердің кейбіреулері "дәстүрлі" болып келеді, яғни ондаған жылдар бойы қалыптасқан, тіпті жүктеліп алуға болатын "көрермендердің қатысуы" сценарийлері де бар. Көптеген әзіл-қалжыңдар спонтанды, аймақтық сипатта болады және көрермендер арасында, кәсіби актерлермен немесе экран алдында шоуды орындайтындармен пікір таласына ұласады.

Басқа комедиялық құралдар

"Маппет шоу" комедиялық телесериалында Статлер мен Уолдорф есімді екі көрермен бейнеленген. Бұл кейіпкерлер өзіндік мета-комедиялық қойылым жасады, онда шоудың ресми комигі Фоззи Аю олардың әдеттегі қарсыласы болды, бірақ олар кейде басқа кейіпкерлерді де әжуалайтын. Комедияда көрермендерді әжуалаудың тағы бір көрнекті мысалы – "Mystery Science Theater 3000" культтік сериалы. Сериалда адам (Джоэл Робинсон, Майк Нельсон немесе Джона Хестон) және екі робот (Том Серво және Кроу Т. Робот) кинотеатрда отырып, нашар сапалы B фильмдерін сынап, әжуалайды. "Риффинг" деп аталатын комедияның бұл стилі "RiffTrax" және "Cinematic Titanic" сияқты комментарийлерге негізделген сериалдарда жалғасады. Роуэн Аткинсонның "Мектеп мұғалімі" пьесасының бірінде бір көрермен Аткинсон тізімнен әдемі есімді оқып шыққаннан кейін "Міне!" деп айқайлап, қойылымды тоқтатты. Аткинсон оны өзінің қойылымына енгізіп, "Менің жазалар кітабым бар" деді.