Кіріспе

Қызығу, ләззат алу немесе көңіл көтеру.

Көңіл көтерудің ләззатын Оксфорд ағылшын сөздігі "жеңіл, көңілді қызығу, ләззат алу немесе көңіл көтеру; шулы қуаныш немесе көңіл көтеру; ойын-сауық" деп анықтайды.

Этимологиясы мен қолданылуы

Көңіл көтеру сөзі спортпен, ойын-сауықпен, жоғары шаттықпен және әуесқойлықпен байланысты. Этимологиясы нақты белгісіз болғанымен, 18 ғасырдағы мағынасы (Оркни және Шетланд аралдарында әлі де қолданылады)

Үй иесі жауап беруге дайындалып жатқанда, бейбітшілікті сақтауға тырысқан сержант оны тоқтатты, бұл Партриджге ұнамады, себебі ол «көңіл көтеру» деп аталатын нәрсенің жақтасы еді және трагедиялық оқиғаларға қарағанда комедиялық оқиғаларға әкелетін зиянсыз дау-жанжалдарды қолдайтын. Генри Филдинг, «Том Джонстың тарихы, табылған бала» (1749)

Сөздің қолданылуы көңіл көтерудің ерекше сырлылығын және қуанышын көрсетеді. «Көңіл көтеру болсын!» және «Бұл қызық болды!» сияқты тіркестер көңіл көтерудің жағымды, жеке және белгілі бір деңгейде болжамсыз екенін көрсетеді. «Мен өзімді мазақтап отырдым» деген сөздер көңіл көтерудің қызықты, бірақ оған мән берудің қажеті жоқ екенін білдіреді. «Күлкілі» деген сөзде екі мағына бар, оларды сөйлеуші мен тыңдаушы арасында түсіндіру қажет болады. Бір мағынасы – «қызықты, әзілді, көңілді», екіншісі – «ерекше, есімсіз, ақылға сыймас». Осы айырмашылықтар көңіл көтерудің өткір және тәжірибелік сипатын, сондай-ақ «көңіл көтеру» мен «ләззат алу» арасын ажыратудың қиындығын көрсетеді. Көңіл көтерудің өткірлігін қандай да бір іс-әрекет көңіл көтеру ретінде қарастырылғанда, оның мақсатқа бағынуымен байқауға болады. Көптеген дене шынықтыру және жеке спорт түрлері көңіл көтеру ретінде қарастырылады, бірақ қатысушы жарыста жеңіске жетуге тырысса, көңіл көтерудің көп бөлігі жоғалуы мүмкін, себебі адамның назары жинақталады. Мысалы, серфинг. Егер сіз «бейжай адам» болсаңыз (жарысқа қатыспасаңыз немесе экстремалды спортпен айналыспасаңыз), «толқындармен жүзіп жүрген кезде сізге көңіл көтеруге кепілдік беріледі». Көңіл көтерудің ләззатын оның жағымды ассоциацияларын пайдалануға жасалған көптеген әрекеттерден көруге болады. Мысалы, музыка, математика және тілдер сияқты күрделі тақырыптарға арналған көптеген кітаптар бар, оларды меңгеру өте қиын, бірақ кітаптың атына «көңілді» деген сөз қосылған.

Іс-шаралар

Көптеген дене белсендіру шаралары ойын ойнауға және көңіл көтеруге мүмкіндік береді. Бұл шаралар ғана емес, сонымен қатар физикалық және психикалық жағдайды жақсарта алады.

Психология

Жохан Хуизинганың айтуынша, көңіл көтеру – «өмірдің ең алғашқы санаты, ол жануарлар деңгейіне дейін барлық адамға бірден таныс». Психологиялық зерттеулер көңіл көтерудің маңыздылығын және оның уақыт сезіміне тигізетін әсерін көрсетеді, кейде көңіл көтеру кезінде уақыт жылдам өтетіндей болады. Мақалда айтылғандай: «Көңіл көтеріліп тұрсаң, уақыт жеңіл өтеді». Ойындардың, ойыншықтардың және көңіл көтеруге бағытталған іс-әрекеттердің кейде қандай да бір қиындыққа толы екені айтылады. Адам саналы түрде ойлауға, қиындықтарды жеңуге және жаңа нәрселер үйренуге шақырылса, жаңа тәжірибеден ләззат алып, оны қызықты деп санайды. Бұл сезімнің түбінде күнделікті шаруалардан ауысу жатыр, себебі адамдар күнінің көп бөлігін әдеттегі істермен өткізеді, олар шектеулі саналы ойлауды қажет етеді. Ойын дизайнері Раф Костердің сөзінше, «біз сирек нақты әлемге қараймыз, оның орнына біз жаттаған нәрсені танимыз және осымен шектелеміз. [ ] Көптеген өнер туындыларының мәні – бізді нәрселерді қалай болса солай емес, шын мәнінде қалай екенін көруге мәжбүрлеуде» болуы мүмкін. Көңіл көтеру адамдарға демалуға көмектесетіндіктен, ол кейде «әлеуметтік байланыс құралы» ретінде қарастырылады, бұл «өмірден ләззат алуға» және «стреске қарсы қорғаныш ретінде» көмектеседі. Балалар үшін көңіл көтеру ойнаумен тығыз байланысты және олар одан өздігінен және шығармашылықпен ләззат алуға қабілетті. Ойын – «көңіл көтеруге қабілеттілікті қамтиды, яғни, кем дегенде біраз уақытқа арман еліне оралып, одан ләззат алуға мүмкіндік береді». Басқаша айтқанда, көңіл көтеру миды жаңалықтармен ынталандыру арқылы туындайды.

Танымал мәдениетте

Көңіл көтеру индустриясының пайда болуымен көңіл көтеру, ойын-сауық, жаңалықтар, теледидар, ойыншықтар және басқа да әр түрлі ойын-құралдар тұтынушылық тауар ретінде сатылады. Франкфурт мектебі сияқты марксистік социологтар жаппай өндірілген көңіл көтеруді тым есептелген және мағынасыз деп сынға алады, толыққанды қанағаттандыра алмайды. Билл Гриффит өзінің мультфильм кейіпкері Зиппи Пинехедтің "Әлі көңіл көтеріліп жатырмыз ба?" деп механикалық түрде сұрауы арқылы осы күйзелісті сатиралық тұрғыдан көрсетеді. The Beatles тобының "Ол үйден кетіп бара жатыр" әнінде көңіл көтеру "ақшаға сатып алуға болмайтын жалғыз нәрсе" деп айтылады.