Кіріспе

Басқа бір тұлғаны әлсіретуге бағытталған қасақана әрекет. Саботаж – бұл бүлік, кедергі келтіру, әлсіздету, тұрақсыздық тудыру, бөліс-жарас, бұзу немесе жою арқылы мемлекеттік билік, үкімет, күш-жігер немесе ұйымды әлсіретуге бағытталған қасақана әрекет. Саботаж жасаған адам – саботажер. Саботажерлер әдетте өз іс-әрекеттерінің салдарынан және саботажға қатысты заңдық және ұйымдық шаралар қолданылуын болдырмау үшін өздерінің кім екенін жасыруға тырысады.

Этимология

Ағылшын сөзі француз сөзі "саботерден" шыққан, яғни "дұрыс емес жасау, нашар орындау, бұзу немесе саботаж"; бастапқыда ол еңбек дауларында қолданылған, онда ағаш аяқ киім киген жұмысшылар өндірісті түрлі жолдармен тоқтатқан. Терминнің қазіргі мағынасының пайда болуы туралы кең таралған, бірақ қате пікір – Бельгияның Лиеж қаласындағы кедей жұмысшылар өндірісті бұзу үшін ағаш саботты машиналарға лақтыратын. "Саботер" және "саботаж" сөздері француз әдебиетінде алғаш рет 1808 жылы жарық көрген d'Hautel-дің "Dictionnaire du Bas Langage ou manières de parler usitées parmi le peuple" сөздігінде кездеседі. Сөздікте олардың сөзбе-сөз мағынасы "саботпен шу шығару", сондай-ақ "нашар орындау, ұру, итеру, асығу" деп түсіндірілген. "Саботаж" сөзі кейін пайда болды. "Саботаж" сөзі 1873–1874 жылдары Эмиль Литтренің "Dictionnaire de la langue française" сөздігінде кездеседі. Мұнда ол негізінен "сабот жасаушы, сабот өндіруші" деп анықталған. 19 ғасырдың соңында ғана бұл сөз "мүлікті қасақана және зұлымдықпен жою" немесе "баяу жұмыс істеу" мағынасында қолданыла бастады. 1897 жылы белгілі синдикалист және анархист Эмиль Пуже "Le Père Peinard" газетінде "action de saboter un travail" ("жұмысты саботаждау немесе нашар орындау әрекеті") деп жазды, ал 1911 жылы "Le Sabotage" атты кітап жариялады.

Қоршаған ортаны қорғау іс-шаралары

Кейбір топтар қоршаған ортаның бұзылуын тоқтату үшін немесе заманауи технологиялардың қоршаған ортаға зиян келтіретініне қарсы аргументтерін көрнеу ету үшін мүлікті жоюға көшеді. АҚШ Федералдық Тергеу бюросы (ФБР) және басқа да құқық қорғау органдары мүліктің зардап шегуіне қатысты жағдайларда "эко-терроризм" терминін қолданады. Бұл терминді қолдайтындар мүлік қорқыныш сезіне алмайтындықтан, мүліктің зардап шегуін саботаж деп атау дұрыс деп санайды. Ал қарсыластары мүлік иелері мен пайдаланушыларының қорқыныш сезінуі мүмкін екенін көрсетеді. Эдвард Эббидің "Монки-ренч тобы" романында машинаның жұмысын тоқтату үшін оның ішкі бөліктеріне кілт лақтырылуы бейнеленген, бұл бейне эко-белсенділер тарапынан жерге зиян келтіретін техниканы жоюды сипаттау үшін қабылданып алынды. 1992 жылдан 2007 жылдың соңына дейін "Жерді азат ету фронты" (ЖАФ) деп танылған радикалды экологиялық қозғалыс, жабайы жерлерге жақын құрылыс жобаларына және орман шаруашылығы сияқты пайдалы қазбаларды өндіру салаларына қарсы, сондай-ақ Колорадо штатындағы Vail шаңғы курортына жасалған өрт шабуылы сияқты, орталықтандырылмаған саботаж кампаниясын жүргізіп келді. ЖАФ саботаж тактикасын жиі басқа экологиялық қозғалыстармен еркін үйлестіре отырып, мақсатталған жабайы аймақтарды қорғауға қажетті саяси ниет қалыптасқан кезде жабайы жерлерге төнген қауіптің алдын алуға немесе жоюға тырысты.

Соғыс тактикасы ретінде

Соғыста бұл сөз соғыстағы тараптардың әскери күштерімен байланысы жоқ жеке адамның немесе топтың, мысалы, шетелдік агенттің немесе жергілікті қолдаушының іс-әрекетін сипаттау үшін қолданылады, әсіресе егер олардың іс-қимылдары өндірістік немесе маңызды нысанды – жабдықтарды, зауыттарды, тоғандарды, мемлекеттік қызметтерді, қоймаларды немесе логистикалық бағыттарды жоюға немесе зақымдауға әкелсе. Мұндай саботажға ең айқын мысалдар – «Қара Том» және «Кингсленд жарылысы» оқиғалары. Шпиондар сияқты, жау территориясында азаматтық киімде немесе жаудың формасында әскери операция жүргізетін саботажшылар соғыс тұтқыны мәртебесін алмайды, олар қылмыстық қудалауға және жазаға тартылады. Соғыс кезінде биліктегі үкімет немесе соғыс саясатын қолдайтындар бұл терминді соғысқа қарсыларға қарсы қолдануы мүмкін. Сонымен қатар, неміс ұлтшылдары Бірінші дүниежүзілік соғыстағы жеңіліске «артынан шабуыл жасалғанын» себеп еткенін айтты. Саботаждың қазіргі заманғы түрі – нақты өндірістік жүйелерге зиян келтіруге бағытталған бағдарламалық қамтамасыз етуді тарату. Мысалы, АҚШ-тың Орталық барлау агенттігінің (ЦРУ) Суық соғыс кезінде «Farewell Dossier» ақпаратын пайдаланып, Сібірдегі мұнай құбырын саботаж жасады деген күдік бар. Жақындағы жағдай – Stuxnet компьютерлік құрт болуы мүмкін, ол нақты өнеркәсіптік жабдықтарды зақымдау үшін жасалған. Сарапшылар нысаналанған жабдықтар мен зарарланған машиналардың орналасқан жеріне сүйене отырып, бұл АҚШ немесе Израильдің Иранның ядролық бағдарламасына жасаған шабуылы болуы мүмкін деп санайды. Жақсы орындалған саботажды анықтау және оның бастауын табу өте қиын. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Федералдық тергеу бюросы (ФБР) 19 649 саботаж жағдайын тергеп, олардың ешқайсысына жау кінәлі емес деген қорытындыға келді. Стратегиялық қызметтер кеңсесінің (OSS) нұсқаулығына сәйкес, соғыстағы саботаж өте техникалық және егжей-тегжейлі жоспарлауды және арнайы дайындықтан өткен агенттерді қажет ететін әрекеттерден бастап, кез келген азамат саботажшысы орындай алатын қарапайым әрекеттерге дейін өзгереді. Қарапайым саботаж жарақат алу, анықталу және жазалау қаупін азайту арқылы жүзеге асырылады. Саботаждың екі негізгі әдісі бар: физикалық жою және «адам факторы». Физикалық жою әдісі түсінікті болса да, оның нысаналары күндердегі өмірде саботажшының оңай және көзге түспейтін қол жеткізе алатын заттарға байланысты. «Адам факторы» – қате шешімдер қабылдау, ынтымақтастыққа қарсы көзқарас таныту және басқаларды солай істеуге ынталандыру мүмкіндігіне негізделген. Соғыс кезінде физикалық саботажға көптеген мысалдар бар. Алайда, саботаждың ең тиімді қолданылуының бірі – ұйымдарға қарсы. OSS нұсқаулығында «Ұйымдар мен өндіріске кедергі келтірудің жалпы әдістері» деген тақырыпта көптеген техникалар ұсынылған:

Мүмкін болған жағдайда, барлық мәселелерді «қосымша зерттеу және қарау» үшін комитеттерге жіберіңіз. Комитеттердің мүшелерін мүмкіндігінше көбейтіңіз – кемінде бес адам болуы керек. Маңызды емес мәселелерді жиі көтеріңіз. Коммуникациялардың, хаттамалардың және қаулылардың нақты сөздері үшін ұзақ талқылаулар жүргізіңіз. Жұмыс тапсырмаларын бөліскенде, ең маңызды емес жұмыстарды бірінші кезекте орындаңыз, маңызды жұмыстарды нашар жабдықталған және тиімсіз жұмысшыларға табыстаңыз. Маңызды емес өнімдерде мінсіз жұмыс талап етіңіз, ең кішкентай кемшіліктері барларын қайта жөндеуге жіберіңіз. Сырт көзге көрінбейтін кемшіліктері бар бұйымдарды мақұлдаңыз. Моральды төмендету және өндірістің төмендеуі үшін тиімсіз жұмысшыларға жағымды болыңыз, оларға лайық емес жоғарылаулар беріңіз. Тиімді жұмысшыларды кемсітіңіз, олардың жұмысы туралы негізсіз шағымданыңыз. Қажетті жұмыс болған кезде жиналыстар өткізіңіз. Нұсқаулар, жалақылар және т.б. беру үшін қажетті процедуралар мен келісімдерді көбейтіңіз. Барлық нәрсені мақұлдау үшін бірнеше адамның қатысуын қадағалаңыз. Ішкі ақпарат сияқты сенімді көрінетін алаңдатушылық қауесет таратыңыз. «Моральды төмендету және жағдайды шатастырудың жалпы тәсілдері» бөлімінен мынадай қарапайым саботаж кеңесі шығады: «Ақымақ болыңыз».

Соғыс уақытындағы қарапайым саботаждың мәні

АҚШ-тың стратегиялық қызмет басқармасы, кейіннен ЦРУ деп аталды, соғыс кезінде жауға қарапайым саботаж жасаудың ерекше маңыздылығын атап өтті: «тіректерін кесу, жанармай бактерілерін босату, өрт қою, дау шығару, ақымақтық көрсету, электр жүйелерін тоқтандыру, машина бөліктерін тозу – бұл материалдарды, еңбек ресурстарын және уақытты ысырапқа салуға әкеледі». Олар қарапайым саботаждың кең ауқымда қолданылуының маңыздылығын көрсету үшін: «Жай саботажды кеңінен қолдану жау әкімшілігі мен полициясын мазалап, олардың рухын түсіреді» деп жазды. Сонымен қатар, OSS соғыс кезінде халықтың жүректері мен санасын жеңуге баса назар аударды; «жау немесе оккупацияланған аумақтағы жергілікті тұрғындардың қарапайым саботаж жасауы осы адамдардың Біріккен Ұлттар Ұйымының соғыс күш-жігерімен белсенді түрде сәйкестенуіне және одақтастардың басып кіруі мен оккупациясы кезінде ашық түрде көмектесуге ынталандыруы мүмкін».

Бірінші дүниежүзілік соғыста

1916 жылдың 30 шілдесінде неміс агенттері Нью-Джерси штатының Джерси қаласында одақтастарға көмектесу үшін арналған қару-жарақ, отын және жарылғыш заттар сақталған қоймалар мен кемелерді өртеп жіберген кезде Қара Том жарылысы болды. 1917 жылдың 11 қаңтарында Фёдор Возняк, неміс саботаж агенттері берген фосфорға тотыққан мата немесе өртке қабылдайтын қарындашты пайдаланып, Нью-Джерси штатының Линдхерст қаласының жанындағы оқ-дәрі жинау зауытындағы жұмыс үстелін өртеп жіберді. Нәтижесінде төрт сағатқа созылған өрттен жарты миллион 3 дюймдік жарылғыш снаряд жойылды және зауыт 17 миллион долларлық зиянға ұшырады. Возняктің қатысы 1927 жылға дейін анықталған жоқ. 1917 жылдың 12 ақпанында британдықтармен одақтас бедуиндер Вадж портының жанындағы түрік темір жолын қиратып, түрік локомотивін рельстен шығарды. Бедуиндер түйемен саяхаттап, жолдың бір бөлігін жарылғыш заттармен қиратты.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Ирландияда 1916 жылғы Пасха көтерілісінен кейін Ирландия Республикалық Армиясы (ИРА) британдықтарға қарсы саботаж жасады. ИРА байланыс желілерін, көлік жолдарын және жанармаймен жабдықтауды бұзды. ИРА сондай-ақ пассивті саботажға да көшті, мұнда порто және теміржол жұмысшылары үкімет пайдаланатын кемелер мен вагондарда жұмыс істеуден бас тартты. 1920 жылы ИРА агенттері Ливерпульде кем дегенде он бес британдық қойманы өртеді. Келесі жылы ИРА көптеген британдық нысаналарды, оның ішінде Дублин кеден үйін тағы да өртеп жіберді, бұл жолы өрт сөндіру станцияларындағы Ливерпульдің көптеген өрт сөндіру машиналарын саботаж жасап, содан кейін өрт қойды.

Екінші дүниежүзілік соғыста

Подполковник Джордж Т. Рейм – британдық әскери қызметкер, ол 1941 жылдың қазанынан 1945 жылдың маусымына дейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Брикендонбери усадьбасын басқарды, ол Арнайы операциялар атқарушы ұйымының (SOE) XVII бекеті болды және SOE үшін мамандарды даярлады. Рейм көптеген саботаж әдістерін жаңартты және М. Р. Д. Фут оны «қазіргі заманғы өнеркәсіптік саботаждың негізін қалаушысы» деп есептейді. Одақтастар үшін саботаж оқытуы саботажшыларға жұмыс істейтін механизмдердің негізгі бөліктерін білуді үйретуден тұрды, оларды жою мақсатында. «Диверсанттар немістерге үлкен қиындықтар туғызу үшін жүздеген ұсақ амалдарды үйренді. Телефон станциясының қорабындағы кабельдер шатастырылып, нөмір терілгенде дұрыс емес қосылыстар жасалуы мүмкін. Дұрыс орналастырылған бірнеше грамм пластик көпірді құлатып, шахтаның шахтасын жарып, немесе теміржол туннелінің шатырын құлатуы мүмкін». Польшадағы «Армия Крайова» ішкі әскері, Польшадағы қарсылық ұйымдарының көпшілігіне (ұлттық күштерге, Әскери ұйымның «Еліктер одағынан» басқа; сонымен қатар, Отандық армияға Польша Социалистік партиясы – «Бостандық, теңдік, тәуелсіздік» кірді) басшылық етті, еврей әскери одағымен үйлестіріп, оған көмектесті, сондай-ақ еврей жауынгерлік ұйымына көмектесті, және неміс оккупацияланған Еуропадағы саботаж актілерінің ең көп саны үшін жауапты болды. Отандық армияның саботаж операциялары – «Гарланд» және «Лента» операциялары – осыған бірнеше мысал ғана. Барлығында Отандық армия 6930 локомотивке зақым келтірді, 443 теміржол эшелонын өртеп жіберді, 19000-нан астам теміржол вагонына зақым келтірді және 38 теміржол көпірін жарытты, теміржолға жасалған шабуылдарды есептемегенде. Отандық армия сонымен қатар ұшақ қозғалтқыштарының бөлшектеріндегі 4710 және артиллериялық снарядтардағы 92000 құрастырылған ақауларға жауапты болды, басқа да маңызды саботаж мысалдары бар. Сонымен қатар, 25000-нан астам ұсақ саботаж әрекеттері жасалды. Ол немістерге де, кеңестіктерге де қарсы күресін жалғастырды, бірақ Батыс Одақтастарына неміс теміржолдары, дөңгелекті және атты көліктері туралы тұрақты және егжей-тегжейлі ақпарат жинау арқылы көмектесті. Сталиннің өкілдерінің әрекеттері поляк және еврей тұтқындарының көпшілігінің, көбінесе азаматтардың, немістердің жазалау шарасы ретінде өлтірілуіне әкелді. «Гвардия Людова» соғыс кезінде 200-ге жуық неміс пойызын жойды және немістер жиі баратын жерлерге қол гранаталарын лақтырды. Француз қарсыласы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістерге қарсы өте тиімді саботаж науқанын жүргізді. Француздар саботаж бұйрықтарын BBC радиосы немесе ұшақтар арқылы алып, саботаждың белсенді және пассивті түрлерін қолданды. Пассивті түрлеріне неміс жөнелтілімдерін жоғалту және нашар сапалы материалдың зауыттық тексеруден өтуіне мүмкіндік беру кірді. Көптеген белсенді саботаж әрекеттері маңызды теміржол желілеріне қарсы бағытталды. Неміс деректері 1942 жылдың қаңтарынан 1943 жылдың ақпанына дейін француз қарсыласы жасаған 1429 саботаж жағдайын тіркеді. 1944 жылдың қаңтар-наурыз айларында саботаж одақтастардың әуе күштері салған зақымнан үш есе көп локомотивтердің зақымдануына себеп болды. 1944 жылдың желтоқсан айында немістер жалған туды саботажға қатысты операцияны, «Грайф» операциясын жүргізді, оған «Ваффен-СС» коммандосы Отто Скорцени басшылық етті. АҚШ армиясының формасын киген, АҚШ армиясының қаруын алып, АҚШ армиясының көліктерін пайдаланған неміс коммандостары АҚШ әскерлерінің қатарына еніп, АҚШ әскерлері арасында үрей мен шатастыру тудыру, көпірлерді, оқ-дәрі қоймаларын, жанармай қоймаларын жарып, байланыс желілерін бұзу үшін өтті. Көптеген коммандостар американдықтар тарапынан тұтқындалды. АҚШ формасын кигендіктен, немістердің көпшілігі тыңшы ретінде жазаланды, сот арқылы немесе әскери комиссиядан кейін.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

1948 жылдан 1960 жылға дейін Малайзия коммунистері британ отаршылдық билігіне қарсы көптеген тиімді саботаж әрекеттерін жасады, бастапқыда теміржол көпірлерін, содан кейін әскери лагерьлер сияқты ірі нысандарды нысанаға алды. Олардың күш-жігерінің көп бөлігі Малайзияның отарлық экономикасын әлсіретуге бағытталған және пойыздарға, резеңке ағаштарына, су құбырларына және электр желілеріне қарсы саботаж жасауды қамтыды. Коммунистердің саботаж әрекеттері соншалықты сәтті болды ki, Малайзия халқы арасында наразылық тудырды, олар өз күнкөрісіне қауіп төнген кезде коммунистік қозғалысты қолдаудан бірте-бірте бас тартты. 1945 жылдан 1948 жылға дейін Палестинада еврей ұйымдары британдық билікке қарсы шықты. 1948 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Палестинаны бөлу жоспарына сәйкес бұл билік аяқталуға тиіс болғанмен, ұйымдар саботажды қарсылық тактикасы ретінде пайдаланды. Хагана өз күшін британдықтардың босқындарды ұстауға пайдаланған лагерьлеріне және заңсыз иммигранттарды анықтауға арналған радар орналымдарына жұмылдырды. Стерн тобы мен Иргун британ үкіметіне және байланыс желілеріне қарсы терроризм мен саботаж жасады. 1946 жылдың қарашасында Иргун мен Стерн тобы үш апта ішінде теміржолға жиырма бір рет шабуыл жасады, нәтижесінде араб теміржолшылары оққа ұшырап ереуілге шықты. Ереуілді тоқтату мақсатымен 6-шы әуе десанттық дивизиясы қауіпсіздік қамтамасыз ету үшін шақырылды.

Салқын соғыс кезінде

1984 жылдың 1 қаңтарында Сальвадордағы Лемпа өзені арқылы сауда және әскери көліктер үшін маңызды Кускатлан көпірі партизандар тарапынан жарылғыш заттар қолданылып, алдымен минометтен оқтармен көпір күзетшілерін шашыратып жібергеннен кейін қиратылды. Бұл шамамен 3,7 миллион долларлық жөндеу жұмыстарын қажет етті және Сальвадордың экономикасы мен қауіпсіздігіне елеулі әсер етті. 1982 жылы Гондураста тоғыз сальвадорлық және никарагуалық азаматтардан тұратын топ маңызды электр стансасын қиратты, нәтижесінде ел астанасы Тегусигальпа үш күнге толық қараңғылықта қалды.

Қылмыс ретінде

Кейбір қылмыскерлер қорқыту мақсатымен саботаж әрекеттеріне барған. Мысалы, Клаус Питер Саботта 1990 жылдардың соңында неміс теміржол желілерін саботаж жасау арқылы неміс теміржол операторы Deutsche Bahn-тан 10 миллион DM талап етуге тырысты. Қазір ол өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 1989 жылы бұрынғы Скотленд-Ярд детективі Родни Уитчело супермаркеттердегі Heinz балалар тағамын улауы үшін 17 жылға сотталды, бұл тағам өндірушісіне шантаж жасау мақсатында жасалған. 2022 жылдың 8 қазанында Deutsche Bahn компаниясының GSM R радиобайланыс жүйесі екі өте маңызды кабельді кесу арқылы саботажға ұшырады. Соның салдарынан Солтүстік Германиядағы теміржол қозғалысы бірнеше сағатқа тоқтатылды. Германияның қылмыстық полициясы тергеуді қолға алды.

Саяси іс-қимыл ретінде

Саяси саботаж термині кейде бір саяси лагердің өзге саяси қарсыласын бұрмалау, мазалау немесе беделін түсіру мақсатымен жасалатын әрекеттерін анықтау үшін қолданылады, әсіресе сайлау науқаны кезінде, мысалы, Уотергейт оқиғасында болғандай. Қаралап жару науқандары жиі қолданылатын тактика болып табылады. Бұл термин жеке тұлғалар, корпорациялар және ұйымдардың демократиялық жолмен бекітілген немесе қабылданған заңдарға, саясатқа және бағдарламаларға қарсы іс-қимылдары мен жұмсаған қаражатын да сипаттауы мүмкін. Соғыс суы аяқталғаннан кейін Митрохин мұрағатының құпиясы ашылды, онда қарсы елдердегі саясатты ыдыратуға бағытталған КГБ-ның егжей-тегжейлі жоспарлары жарияланды.

Мемлекеттік төңкеріс кезінде

Саботаж – сәтті мемлекеттік төңкерістің маңызды құралы болып табылады, ол төңкеріс алдында, оның кезінде және кейін байланыс жүйесін бақылауды қажет етеді. Физикалық байланыс платформаларына қарсы жартылай білікті немесе тіпті осы міндетке ғана дайындалған техникалық мамандарды пайдаланып жасалған қарапайым саботаж, төңкерістің нысаны болған үкіметті тиімді түрде үнсіз қалдыра алады, бұл ақпараттық кеңістікті төңкеріс көшбасшыларының үстемдігіне ашық қалдырады. Саботаждың тиімділігін көрсету үшін: "Бір ғана техникалық маман радиостанцияны уақытша істен шығара алады, әйтпесе толыққанды шабуыл қажет болар еді". Төңкеріске қарсы режим үшін стратегиялық маңызы бар теміржолдар саботажға ең қолайлы нысана болып табылады – егер жолдың бір бөлігі зақымдалса, оны жөндеуге дейін көлік желісінің толық бөліктері тоқтатылуы мүмкін.

Саботаждық радио

Саботаждық радио – Екінші дүниежүзілік соғыста қарсылық қозғалыстары қолдануға арналған, содан кейін экспедициялар және осы сияқты топтар қолданған екі тараптан хабар алмасатын шағын радио.

Циботаж

Аркилья мен Рондфельдт "Желілер және желілік соғыстар" атты еңбегінде "желілік соғыс" терминін "көшпенді синонимдер" тізімінен ажыратады, олардың ішінде "киботаж" – "саботаж" және "кибер" сөздерінің қосындысы. Олар "киботаж" жасаушыларды "киботерлер" деп атайды және барлық "киботаж" желілік соғыс емес, бірақ кейбір желілік соғыстар "киботаж" болып табылады.

Контрсаботаж

Контрсаботаж, Webster сөздігінде "саботажды анықтауға және оған қарсы күресуге бағытталған қарсы барлау" деп анықталған. АҚШ Қорғаныс министрлігінің "Әскери және оған қатысты терминдер сөздігінде" берілген анықтамасында "саботажды анықтау және оған қарсы шаралар қолдануға бағытталған әрекет" делінген. Сондай-ақ қарсы барлау тақырыбын қараңыз.

Екінші дүниежүзілік соғыста

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық азамат Эдди Чапман, немістер саботажға оқытқаннан кейін, британдықтар үшін қос агентке айналды. Неміс Abwehr Чапманға тамаша Mosquito жеңіл бомбалаушысын шығаратын британдық де Хавилленд компаниясының басты зауытын бұзуды тапсырды, бірақ олардың агенті миссия орындалғанын растау үшін фотосуреттерді талап етті. Корольдік инженерлердің "Magic Gang" деп аталатын арнайы тобы де Хавилленд зауытын кенеппен жапты, үш қираған және өртенген алып генераторлардың маңына қағаз-мақтадан жасалған жиһаз бен тас сынықтарын шашыратып тастады. Зауыттың әуеден түсірілген суреттері зауыттың қирағанын және саботаж миссиясының сәтті аяқталғанын көрсетті. Чэпмен, британдық саботажға қатысқан қос агент ретінде, соғыс бойы немістерді адасқа салуға жетісті.

Өзін-өзі саботаж

Психологияда өзін-өзі саботаждау – адамның қолда бар немесе болашақтағы жетістіктерін қиындататын әрекеттер деп анықталады.