Кіріспе

Шарль Тристан, Монтолон маркизі (21 шілде 1783 – 21 тамыз 1853) – Наполеон соғыстары кезіндегі француз генералы. Наполеон екінші рет тақтан бас тарғаннан кейін ол бұрынғы императормен бірге Сент-Елена аралына жер аударылуға кетті.

Ерте өмір және мансап

Монтолон Парижде дүниеге келді және бала кезінен әскери мансапқа дайындалды. Он жасында ол адмирал Лоран Труже бастаған Сардиния жағалауына жасалған экспедицияға қатысты. 1797 жылы әскерге қабылданған ол тез дамып, 18 Брумер (қараша 1799) төңкерісі кезінде Париждегі эскадрон жетекшісі болып тұрғанда, толығымен Бонапартқа адал екенін көрсетті.

Соғыс қызметі

Ол бірнеше келесі науқандарда қызмет етті, Йена шайқасына (1806) қатысты және Асперн-Эсслинг шайқасында (1809 жылдың мамыры) көзге түсті, онда ол жарақаттанды. Дунайдағы сол жорық аяқталғанда ол граф титулын алды және Наполеонның жанында болып, оған бірнеше маңызды міндеттерді тапсырды. Ол Австрияның әміршісі, Фердинанд Карл Иосифпен дипломатиялық мәселелерді талқылау үшін, сондай-ақ Вюрцбургте басқа да шараларға жіберілді. Наполеонның Фонтенблодағы алғашқы тақтан бас тартуы кезінде (1814 жылдың 11 сәуірінде) Монтолон одақтастарды жеңу үшін француз әскерін қайта жинауға тағы бір әрекет жасауды қолдаған санаулы генералдардың бірі болды.

Наполеонмен бірге жер аударылу

Екінші рет бас тартудан кейін (1815 жылы 22 маусымда) ол әйелі Альбина де Монтолонмен бірге императорды Рошфортқа ертіп барды, онда Наполеон граф Лас Кассенің ұсынысын қабылдады – өзін британдықтардың мейірімділігіне тапсырып, HMS Беллерофонға берілуге. Кейін Плимутта Монтолон «Беллерофон» капитаны Мейтлендтің мінез-құлқы толығымен ардақты болғанын мәлімдеді және сәтсіздікке Лас Кас жауапты екенін айтты. Монтолон әйелімен бірге бұрынғы императорды Сент-Еленаға ертіп барды. Наполеон Монтолонға өзінің өміріне қатысты жазбаларды диктанттады, олар оның өмірінің бірінші кезеңіндегі оқиғаларға аса сенімді түсініктеме бермейді. Монтолон Лас Касқа деген жек көрушілік танытқандығы белгілі, бірақ кейінгі жазбаларында Наполеонға көрсеткен қызметтерін мақтағандай болып көрінеді. Гургомен, оның өзі сияқты мақтанқор және сезімтал болған, араларында үнемі дау болып тұратын, Наполеонның тікелей тыйым салғандықтан жекпе-жекеге дейін бара қоймаған қарым-қатынас болды. Лас Кас 1816 жылдың қарашасында, ал Гурго 1818 жылдың қаңтарында аралдан кетіп қалды; бірақ Монтолон, әйелі кеткеніне қарамастан, бұрынғы императордың өмірінің соңына дейін Лонгвудта қалды (1821 жылдың мамыры). Монтолон көп жылдар бойы қазіргі Бельгияда тұрып, 1840 жылы Луи Наполеонның Лондоннан Булоньеге жасаған абсурдты «экспедициясында» «штаб бастығы» қызметін атқарды. Ол Хам түрмесіне сотталды, бірақ 1847 жылы Гургоның күш-жігерінің арқасында босатылды, ол сол кезде әкімшілік тарапынан қолдауға ие болды; содан кейін Англияға көшіп, Récits de la captivité de l'Empereur Napoléon à Sainte Hélène еңбегін жариялады. 1849 жылы Екінші француз республикасының Заң шығарушы жиналысына депутат болып сайланды. Ол 1852 жылы Екінші француз империясының құрылуын көрді. Наполеонды улап өлтіргендер қазір Монтолонды ең ықтимал күдікті деп санайды. Бен Вайдер және Стэн Форшуфвуд бұл айыптауды қатты дәлелдеді, ал Наполеонның жақындағы биографы Алан Шом да оны қабылдады.

Әскери қызмет туралы күмән

Монтолонның әскери қызметі оған Наполеонмен бірге императордың соңғы жер аударылуына қатысуға мүмкіндік берді. Алайда, оның әскери қызметін мұқият зерттеген кезде бірнеше жалғандықтар анықталады. Монтолон 1800 жылдардағы Хохенлинден жорығында құрметті қылыш жеңіп алғанын айтқан. Бірақ шындығында ол жорыққа қатыспаған, себебі сол кезде ол жемқорлық үшін әскерден қуылмақ болған. Ол ықпалды достары мен туыстарының, соның ішінде қайын інісі маршал Макдональдтың көмегімен қайтадан әскерге қабылданды. Олардың ұлы Шарль Франсуа Фредерик 1814 жылы дүниеге келді. Монтолон Роджермен некеде тұрған кезде оның тағы екі ұлының әкесі болуы мүмкін, өйткені ол әрқайсысына «Шарль», «Тристан» және «де Монтолон Семонвилл» деген есімдер берген. Олардың қызы Хелен 1816 жылы Сент-Хеленада дүниеге келді, және оның әкесі Наполеон болуы мүмкін. Ол сүйіктісі Кэтрин О’Харадан тағы бір ұл, Шарль Жан Тристанды (1843–1899) өмірге әкелді. Олар Альбиннің 1848 жылы қайтыс болғаннан кейін үйленді. Шарль Жан Тристан Паолина Фе д’Остианиге үйленді және Италияның Биенно қаласындағы Палас Симони Феде тұрды. Ол аң аулау барысында болған қайғылы оқиғадан кейін жоғалып кетті, ал оның әйелі Брешияда (Италия) қайтыс болды. 1935 жылы сарайдан кетіспес бұрын, олар төменгі қабаттарды Пантегини отбасына мәңгілікке жалға берді. Олардың балалары 1988 жылы оны Биенно қаласына сыйға тартты, қазір сарай қалалық кітапхана және мәдени орталық болып табылады.

Танымал мәдениетте

Найджел Терри 2001 жылғы «Императордың жаңа киімі» фильмінде Монтолон рөлін сомдады, бұл фильм Саймон Лейздің «Наполеонның өлімі» романы негізінде түсірілген.