Кіріспе

Санадан ең жақын бүтін сандар

Математикада, еден функциясы (немесе ең үлкен бүтін сан функциясы) — бұл нақты сан x-ті кіріс ретінде қабылдап, x-тен кем немесе оған тең ең үлкен бүтін санды шығаратын функция, ⌊x⌋ немесе floor(x) деп белгіленеді. Сол сияқты, төбе функциясы x-ті x-тен үлкен немесе оған тең ең кіші бүтін санға бейімдейді, ⌈x⌉ немесе ceil(x) деп белгіленеді. Мысалы, еден үшін: , , және төбе үшін: , .

Тарихи тұрғыдан, x-тің едені x-тің интегралды бөлігі немесе бүтін бөлігі деп аталып келді және қазір де солай аталады, көбінесе [x] (сондай-ақ басқа да әртүрлі белгілермен) деп белгіленеді. Дегенмен, дәл осы термин, бүтін бөлігі, нөлге қарай жуықтау үшін де қолданылады, бұл теріс сандар үшін еден функциясынан өзгеше. Егер n — бүтін сан болса,

floor(x+1) және ceil(x) графиктері бірдей көрінгенмен, x нақты бүтін сан болғанда олар бірдей емес. Мысалы, егер x=2.0001 болса; бірақ егер x=2 болса, онда , ал .

+Мысалдар
x | Еден ⌊x⌋ | Төбе ⌈x⌉ | Бөлшек бөлігі {x}
---|---|---|---
2 | 2 | 2 | 0
2.0001 | 2 | 3 | 0.0001
2.4 | 2 | 3 | 0.4
2.9 | 2 | 3 | 0.9
2.999 | 2 | 3 | 0.999
−2.7 | −3 | −2 | 0.3
−2 | −2 | −2 | 0

Факториалдардың коэффициенттері

n оң бүтін сан, ал p оң жай сан болсын. n! санын бөлетін p-нің ең жоғары дәрежесі Лежандр формуласының түрі арқылы беріледі:

мұнда n санын p негізінде жазу тәсілі көрсетілген. Бұл шекті қосынды, себебі pk > n болғанда қабаттардың мәні нөлге тең болады.

Битти реті

Битти тізбегі әрбір оң иррационал санның еден функциясы арқылы табиғи сандарды екі тізбекке бөліп, жаңа тізбектерді қалай құратындығын көрсетеді.

Компьютерлік іске асырулар

Көптеген бағдарламалау тілдерінде, қозғалмалы нүктелі санды бүтін санға айналдырудың ең қарапайым әдісі еденді немесе төбелікті емес, қысқартуды қолданады. Бұның себебі тарихи, өйткені алғашқы машиналар бірінші толықтыруды пайдаланды және қысқартуды жүзеге асыру оңайырақ болды (екілік толықтыруда еден оңайырақ). FORTRAN осы мінез-құлықты талап ету үшін анықталды, сондықтан дерлік барлық процессорлар түрлендіруді осылай орындайды. Кейбіреулер мұны сәтті емес тарихи дизайн шешімі деп санайды, ол теріс ығысуларды және түпнұсқаның теріс жағындағы графиканы өңдеуде қателерге әкелді. Белгілі бүтін санның арифметикалық оңға жылғаюы 2-нің дәрежесіне бөлумен бірдей, көбінесе оптимизация үшін емес, керісінше, теріс нәтижелердің едені қажет болғандықтан оңға жылғаю ретінде жазылады. Мұндай жылғаюларды "ерте оптимизация" деп санап, оларды бөлумен алмастыру бағдарламалық құралды бұзуы мүмкін. Көптеген бағдарламалау тілдері (C, C++, C#, Java, PHP, R және Python сияқты) еден және төбе үшін стандартты функцияларды ұсынады, әдетте оларды еден және төбе деп атайды, немесе сирек жағдайда төбе деп атайды. APL тілінде еден үшін ⌊x қолданылады. APL-дің жалғасы болып табылатын және стандартты пернетақта символдарымен жұмыс істеуге арналған J бағдарламалау тілі еден үшін <. және төбе үшін >. қолданады. ALGOL еден үшін entier қолданады. Microsoft Excel-де INT функциясы нөлге қарай емес, төмен қарай дөңгелектейді, ал FLOOR функциясы нөлге қарай дөңгелектейді, бұл басқа тілдердегі "int" және "floor" функцияларының керісі. 2010 жылдан бастап FLOOR функциясы сан теріс болса қате шығарады. OpenOffice.org, LibreOffice және басқалары қолданатын OpenDocument файл пішімінде INT және FLOOR екеуі де еденді жасайды, ал FLOOR Excel-дің бұрынғы мінез-құлқына қол жеткізу үшін үшінші аргументке ие.