Кіріспе

Л. Франк Баумның «Оз» сериясындағы ойдан шығарылған кейіпкері, Баум романы.

Тик-Ток – американдық автор Л. Франк Баумның «Оз» кітаптарынан шыққан ойдан құралған «механикалық адам». Ол «прототиптік робот» деп аталады және қазіргі әдебиетте пайда болған алғашқы роботтардың бірі саналады, алайда «Робот» термині 1920 жылдарға дейін R.U.R. атты пьесада қолданылмаған.

Баумның кейіпкері

Tik Tok (кейде Tiktok деп те жазылады) – мыстан жасалған дөңгелек денелі механикалық адам, ол сағат механизмі арқылы жұмыс істейді және уақыт-уақыт оралып отыруды қажет етеді, дәл осылай ойыншық немесе механикалық сағат жұмыс істейді. Оның ойлау, іс-қимыл және сөйлеу үшін жеке-жеке механизмдері бар. Tik Tok оларды өзі оралта алмайды. Механизмі тоқтағанда, ол қатты қалып немесе үнсіз қалады. "Оз еліне апаратын жол" кітабындағы бір есте қаларлық сәтте ол сөйлеуді жалғастырады, бірақ түсініксіз сөздерді айтады. Ол сөйлегенде, тек тістері ғана қозғалады. Оның тізелері мен шынтақтары сарбаздың қару-жарағына ұқсас деп сипатталған. Машина болғандықтан, ол өте күшті, 1985 жылғы "Озға қайту" фильмінің бір көрінісінде көрсетілгендей, көп қиындықсыз дөңгелектілердің бүкіл тобын жеңе алады. Баум атап өткендей, Tik Tok тірі емес және ешқандай сезімталдыққа ие емес. Сондықтан ол тігін машинасыдан гөрі жақсы көруге немесе жақсы көрілуге лайық емес, бірақ қызметші ретінде ол толыққанды шыншыл және адал. Ол өзін Доротидің "құлы" деп атайды және оның пікіріне бағынады. Tik Tok-ты Smith & Tinker Эвнадағы шеберханасында ойлап тапты. Ол екі адам жоғалып кеткенге дейін жасалған, өзінің түріндегі жалғыз модель болды. Оны Эв патшасы Эвольдо сатып алды, ол оны Tik Tok деп атады, себебі ол оралғанда шыққан дыбыс сондай болды. Зұлмат патша өзінің механикалық қызметшісін де қамшылады, бірақ бұл қамшылау ешқандай ауыртпалық тудырмады, Tik Tok-тың дөңгелек мыс денесін ғана жылтыратып қойды.

Баумның шығармаларындағы кейіпкерлер

Тик Ток алғаш рет Оздың Озмасында (1907) пайда болады, онда Дороти Гейл оны үңгірде тұтқындалған, жаралып, қозғалмай жатқан күйде табады. Ол Доротидің қызметшісі мен қорғаушысына айналады және маңызды сәттерде тоқтап қалуға бейім болғанына қарамастан, Ном королін жеңуге көмектеседі. Бұл роман сондай-ақ Тик Токтың бірқалыпты, үзіліспен келтірілетін сөйлеу әдісін таныстырады: "Жақсы таң, кішкентай қыз". Кейін Баум "Tik Tok және Ном королі" атты қысқа әңгімені "Оздың кішкентай сиқыршыларының оқиғалары" сериясында (1914) жариялайды. Бұл әңгімеде Руджедо Ном королі, Тик Ток оны "семіз номе" деп атағанына ашуланып, оны қиратып жібереді. Калико жасырын түрде Тик Токты қайта құрастырады, бірақ оның иесіне айтпайды. Руджедо кейін қайта құрылған Тик Токты әуесқойға салады. Одан кейін ол түсті иллюстрацияларда ақшыл сұр түспен бейнеленеді, бұл қателік болып көрінеді. "The Tik Tok Man of Oz" – "Озмадан Озға" еркін бейімделген сахналық мюзикл; ал пьеса 1914 жылдың 19 маусымында жарық көрген "Оздың сегізінші кітабы" – "Tik Tok of Oz" романына бейімделді. Тик Ток соңғы кітаптағы маңызды кейіпкер болғанымен, ол сюжетті ілгеріте алмайды. Тик Ток басқа Оз романдарында да Изумруд қаласының белгілі тұрғыны ретінде кездеседі, ең бастысы – "Оздың скалавагондары" кітабында, онда ол скалавагондарды жасаумен айналысады.

Ересектер үшін әдебиеттердегі кейіпкерлері

Комикстегі "Оз отряды" бойынша, Тик Тоқтың "ішкі сағаттық моральдық серпімі" сарқылып, оны зорлық-зомбылық және жыныстық құмарлыққа итермелейді, бірақ ол Ниллдің бейнесіне ұқсас. Грегори Магуайрдің Оз романындағы "Жаманның өмірі мен уақыты" ("Wicked: The Life and Times of the Wicked Witch of the West") романында Тик Тоқтың біршама зұлым түрі екінші дәрежелі кейіпкер болып табылады. Романда "tiktok" сөзі кез келген механикалық немесе роботтық жаратылысқа сипаттама беру үшін қолданылады. Мадам Моррибель кейіпкерінің Громметик атты "тикток" қызметшісі бар, оның сипаттамасы Баумның Тик Тоғына сәйкес келеді; алайда, бұл кейіпкердің сөйлеу механизмі ешқашан іске қосылмайды. Бұл "тикток" қызметшісі Мадам Моррибельдің бұйрығымен Доктор Дилламондты өлтірген болуы мүмкін. Бұл тақырыпқа көп көңіл бөлмесе де, Громметик ақырында тәуелсіз болып, болжам бойынша, оны жасауға мәжбүрлеген істерге наразылық білдіріп, "тик-токтар" арасында көтеріліс тудыруға тырысады. Грегори Бенфордтың 1997 жылғы "Foundation's Fear" романында ондаған мың жылдардан кейін өмір сүрген "тик токс" атты роботтар тобы бейнеленген, олар "Трантор" планетасындағы автоматтандырылған шаруашылықтарды бақылауға жауапты. Романда Галактикалық империя күштеріне қарсы "тик-токтардың" көтерілісі маңызды орын алады.

Кейінгі еңбектері

Тик Токты 1908 жылғы «Фейрлог және радио пьесалары» фильмінде Уоллес Иллингтон сомдады, ол қазір тек бір-екі түсірілім кадры арқылы ғана белгілі. 1913 жылы комедиялық актер Джеймс С. Мортон Баум, Луи Ф. Готтшалк, Виктор Шерцингер және Оливер Моросконың «Оздың Тик Ток адамы» музыкалық пьесасында Тик Ток рөлін ойнады. Тик Ток рөлі Дэвид Ц. Монтгомеридің «Оз сиқыршысы» фильміндегі қалайы ағаш адам рөлімен ұқсас болды. Фред Стоунның Қорқытқышы немесе клоун рөліне сәйкес Фрэнк Ф. Мур сомдаған Шахмат адам болды, кейіннен ол «Оздың қорқытқышы» фильмінде Қорқытқыш рөлін ойнады. Тик Ток Oz Film Manufacturing Company компаниясының ешбір туындысында пайда болған жоқ. 1980 жылы «Оз еліндегі Алғыс айту күні» телеарнасындағы көрсетілімде Тик Токқа Джоан Гербер дауыс берді. Тик Ток Диснейдің «Оз еліне оралу» фильміндегі басты кейіпкерлердің бірі болды, ол «Таңғажайып Оз елінен» және «Озма Оз елінен» бейімделген. Оның аяқтары өте берік, ал ол тістерімен емес, шашымен сөйлейді. Фильмде ол Оздың бүкіл Патшалық Армиясы болып табылады, бұл оның жалпы бақытсыздығын ескере отырып, кейіпкердің кітаптағы өзінің сағат механизмдерін өзі үшін іске қоса алмауынан туындайды. Elstree жобасына берген сұхбатында режиссер Уолтер Мурч Тик Токтың физикалық бейнесін акробат Майкл Сундин жасағанын түсіндірді: «Ол аяқтарын Тик Токтың аяқтарына салып, содан кейін иіліп, аяқтарынан, жамбастарынан қарап, сосын қолдарын [көкшеден] кесіп, Тик Токтың қолдарын басқарады». Ол өзінің қозғалысын бақылау үшін костюмнің ішіндегі ЖҚД экранын пайдаланды. Мурчтың сөзіне göre, бас-аяғымен тұрғанның ыстығы мен физикалық күш-жігеріне байланысты Сундиннің «шегі қақпақ жабылған сәттен бастап екі жарым минутты құрады». Шон Барретт дауыс берді, ал Тим Роуз қашықтан баспен жұмыс істеді. Тик Ток 2017 жылғы «Дороти және Оз сиқыршысы» телесериалында Джесс Харнелл дауыстаған рөлде пайда болды. Кітаптардағыдай, Тик Токты Smith & Tinker жасаған.

Басқа көріністер

TikTok дизайны Epic Mickey 2 видео ойынында "Basher" Beetleworx-тың дизайны ретінде пайдаланылды.