Кіріспе

«Оз ғажайып сиқыршысы» фильмі мен «Once Upon a Time» эпизодындағы сиқырлы аяқ киімдер. Рубиндік туфлілер – 1939 жылы Metro Goldwyn Mayer мюзиклдік фильмі «Оз ғажайып сиқыршысы»нда Джуди Гарланд ойнаған Дороти Гейл киген аяқ киім. Олардың культты мәртебесіне байланысты, бұл фильмдерден сақталған ең құнды заттардың бірі болып саналады. Фильм үшін бірнеше жұп жасалған, бірақ нақты саны белгісіз. Қазіргі таңда бес жұп сақталғандығы белгілі; 2005 жылы бір жұбы мұражайдан ұрланып, 2018 жылы қайта табылды. Л. Франк Баумның 1900 жылы жарық көрген «Оз ғажайып сиқыршысы» романында, фильм осы роман негізінде түсірілген, Дороти күміс туфлілер киеді. Дегенмен, сол кездегі жоғары бюджетті Голливуд фильмдерінде қолданылған жаңа Technicolor технологиясын пайдалану үшін туфлілердің түсі қызылға өзгертілді. Бұл идеяның авторы – фильм сценарисі авторы Ноэль Лэнгли.

Оз елінің сиқыршысы (1939)

MGM фильмінде Дороти Гейл (Джуди Гарланд ойнады) есімді шалғайдағы шаруа қызы, оның иті Тото және олардың үйі Канзастан құйынмен алынып, сиқырлы Оз еліне жеткізіледі. Үй құлап, Шығыс зұлым сиқыршысын өлтіріп, Манчкиндерді оның тираниясынан босатады. Глинда, Солтүстік ізгі сиқыршысы, сиқырлы көпіршік арқылы келіп, Доротиге үйдің астынан шығып тұрған, рубин таспен әшекейленген аяқ киім киген, өлген әйелдің аяқтарын көрсетеді. Батыс зұлым сиқыршысы өлген қарындасының аяқ киімін талап етуге келгенде, Глинда оларды Доротидің аяғына сиқырлы түрде ауыстырады. Глинда Доротиге оларды ешқашан шешпеуін айтады, себебі аяқ киім өте қуатты болуы керек, әйтпесе зұлым сиқыршы оларды осылай қатты қаламас еді. Фильмнің қалған бөлігінде зұлым сиқыршы аяқ киімді алудың жолын іздейді. Ол Доротиді тұтқындағанда аяқ киімді алуға тырысады, бірақ қатты соққы алады. Содан кейін ол аяқ киім тек иесі өлгенде ғана шешілетінін түсінеді, сондықтан Доротиді өлтіруді шешеді. Бірақ оған қол жеткізбей, Дороти оған су шайқап, ерітіп жібереді. Соңында Глинда Доротиге үйге қайту үшін көзін жұйып, аяқ киімнің өкшелерін үш рет бірге соғып, «Үйдей жер жоқ» деген сөзді қайталау жеткілікті екенін айтады. Аяқ киімді MGM-нің бас костюм дизайнері Гилберт Адриан жасаған. Фильмде жұмыс істеген гардеробшы әйел «алты бірдей жұп» жасалғанын мәлімдеді. Тағы бір жұп, жақын планға түсірілуге арналған аяқ киім, ең жақсы сақталған, жақсы жасалған, табанында қызыл мата жоқ, ал ішкі жағында «#7 Джуди Гарланд» деп жазылған. Конгресс кітапханасының мәліметінше, «олар негізінен жақын планға түсіру үшін және мүмкін Дороти өкшелерін бірге соққан көрініс үшін қолданылған». Сондықтан олардың лақап аты «Сиқыршының аяқ киімі» болған. Бұл, әдетте, 6B өлшемді жұп (алғаш Роберта Бауманға, содан кейін Энтони Ландиниге тиесілі, қазіргі уақытта Дэвид Элкубиге тиесілі), ішкі жағында «Джуди Гарланд» орнына «Double» деп жазылған. Дегенмен, кейбіреулер бұл жұп екінші жұп болуы мүмкін деп санайды, сондықтан ішкі жағында «Double» деп жазылған, бірақ оны Гарланд пен Кошай киген. Гарландтың көптеген аяқ киімі 61/2 өлшемді. Сондай-ақ, Гарландты 1939 жылы фильмнің түсірілімі аяқталғаннан кейін түсірілген фотосуреттерде осы жұпты кигенін көруге болады. Фильмде ағаштар Қорқынышқа алма лақтырған көріністе Гарланд аяқ киімнің орнына қара аяқ киім кигенін көруге болады.

Кейінгі тарихы

Көп жылдар бойы киностудиялар ескі реквизиттерге, костюмдерге, сценарийлерге және басқа да материалдарға немқұрайлы қарады, олардың естелік ретінде құнының артып бара жатыр екенін білмей немесе оған бейжай қарады. Көп жағдайда жұмысшылар оларды рұқсатсыз сақтап алып, естелік ретінде пайдаланған, өйткені жұмыс берушілерінің оларға қатты қажеттігі жоқ екенін білген. Бірақ Рис Томасқа сәйкес, бір жұптан басқа барлық жұптардың табанында қызғылт түсті мата жапсырылған. Тағы бір жұп бастапқыда Роберта Бауманға (1922–2009) тиесілі болды, ол Теннесси штатында тұрды және 1939 жылғы "үздік фильмдерді ата" деген ұлттық "Төрт Жұлдыз" клубының байқауында екінші орын алғандықтан оларды алған. 1988 жылы Christie's аукцион үйі оларды 150 000 долларға, сондай-ақ 15 000 доллар көлеміндегі сатып алушы комиссиясын қоса, Антони Ландиниге сатты. Ландини Уолт Дисней компаниясымен бірге жұмыс істеді және оларды Дисней/MGM студиясының Флоридадағы ойын-сауық паркіндегі "The Great Movie Ride" аттракционына кіре берісте көрсетуді бастады. Аттракционның фасады мен кіреберіс аймағы Лос-Анджелестегі Грауманның қытай театрымен үйлесімді болды. Олар 1989 жылы аттракционның ашылуында көрінді. Ландини өзінің аяқ киімдерін тағы да Christie's East аукционында 2000 жылдың 24 мамырында 666 000 долларға (сатып алушы комиссиясын қоса алғанда) сатты. Олар Голливудтағы естелік дүкендерінің иелері болған Дэвид Элкуби мен оның серіктестеріне сатылды. "Элкуби және компания" әлі де осы аяқ киімдерді көрмеге қоймады. Уорнер сақтап қалған "Сол жақ аяқ киім" жұбы ең жақсы күйде болды. Уорнер 1981 жылы оларды Christie's East арқылы белгісіз сатып алушыға 12 000 долларға сатты. Ландини өзінің аяқ киімдерін сатып алғаннан екі апта өткен соң, бұл жұп қайта пайда болды және Бауман аяқ киімдеріне ұтылған Филип Самуэльске (Сент-Луис, Миссури) Christie's арқылы жеке ұсынылды. Самуэльс оларды Ландини төлеген сомамен бірдей, 165 000 долларға сатып алды. Ол өзінің аяқ киімдерін балаларға арналған қайырымдылық қорларын қаржыландыру үшін пайдаланды және оларды Смитсониан институтына олардың аяқ киімдерін тазалағанда, жөндегенде немесе (бұрынғыда) гастрольдік сапарларда уақытша берді. Profiles in History аукцион үйі бұл жұптың 2011 жылдың 15-17 желтоқсанында өтетін "Голливудтың иконалары" аукционында ерекше орын алатынын жариялады. Олар 2011 жылдың 16 желтоқсанында екі миллион долларлық бастапқы бағамен ұсынылды, бірақ сатылмады. Кент Уорнер 1970 жылы Майкл Шоуға бір жұп сатты. 2015 жылы Associated Press агенттігі анонимді донор ұрланған аяқ киім туралы ақпарат бергендерге 1 миллион доллар сыйлық ұсынғанын хабарлады. 2018 жылдың 4 қыркүйегінде ФБР 13 жылдық іздеуден кейін ұрланған жұпты тауып алғанын жариялады. 2023 жылдың 16 наурызында федералды сот Миннесота штатында тұратын бір адамды ұрлық жасады деген айыппен сотқа берді. Өте әсем иілген мұңдықтары бар "Арабиялық" жұп актриса және естеліктерді сақтаушы Дебби Рейнольдсқа тиесілі болды. Ол оларды Кент Уорнерден алғанын мойындады. Бұл аяқ киімдер 2011 жылдың маусым айындағы аукционда актрисаның коллекциясының бір бөлігі ретінде 510 000 долларға (сатып алушы комиссиясын қоса есептегенде) сатылды.

Оз еліне оралу

Рубинді шұлық 1985 жылғы Walt Disney Pictures фильмі «Озға оралу» фильмінде маңызды рөл атқарады, осы үшін Disney фильмде көшірмелерді пайдалану құқығын MGM-нен алуға тиіс болды. Түпнұсқалардан өзгеше, «Озға оралу» үшін қолмен жасалған британдық француз тісті аяқ киімдері жүздеген қою қызыл кристалдармен жабылған.

Басқа кинопленкалар

Super Mario Bros. – 1993 жылы шыққан ғылыми фантастикалық/еріншектік фильм, ол "Оз сиқыршысы" туындысына құрмет көрсетіп жасалған. Онда киген адамға өкшелерін бірге соққанда ұшуға мүмкіндік беретін қызыл түсті "Thwomp "Air" Stompers" аяқ киімдері бейнеленген. 2002 жылғы "Маскаралау шебері" фильмінде осыған ұқсас рубин тастармен әшекейленген аяқ киімдердің бір жұбы пайда болды. Тағы бір жұп "Кентукки Фрайд Фильм" комедиясындағы "Оз" эпизодында көрінді. "Тәуелсіздік күні" фильмінде де осы аяқ киімдердің көшірмелері көрсетілді, онда Кахмунра кейіпкері рубиндердің жалған екенін білген соң оларды лақтырып жібереді.

Құрмет нұсқалары

"Оз сиқыршысы" фильмінің 50 жылдығына арналған мерекелік шара ретінде Гарри Уинстон әшекейлері компаниясы "шамамен 25 карат алмаз және 1500 карат рубин" қолданып, 4-өлшемді туфлі жасады. Олардың құны 3 миллион долларға бағаланса, бұл әлемдегі ең қымбат аяқ киім деп есептеледі. 2008 жылдың күзінде Нью-Йорк әсемдік апталығында Сваровски компаниясы фильмнің 70 жылдығын еске алу үшін қайырымдылық конкурсын өткізді. Конкурста Гвен Стефани, Дайан фон Фюрстенберг және Москино сияқты он тоғыз дизайнер рубин туфлілерді қайта жасады. "Араб" үлгісі дизайнерлердің жұмыстарымен бірге қойылды. 2019 жылы Ikon Design Studio ресми лицензияланған рубин туфлілердің жұбын шығарды. Туфлілердің көшірмесі Джуди Гарлендтің 5B өлшемінде жасалды және оның аты туфлінің ішіне жазылған. Әлем бойынша 250 нөмірленген жұп шығарылды, оларға акрилді көрсеткіш шкаф пен нөмірленген тақта қоса берілді. 2023 жылы Paragon FX Group компаниясы Warner Bros. компаниясының 100 жылдығына арналған 1500 дана көшірме туфлілердің шектеулі партиясын жасады. Warner Bros. және Turner Entertainment компаниялары қазіргі таңда 1939 жылғы фильмге авторлық құқықты иеленеді.

Музыка

Прогрессивті Electric Light Orchestra тобы 1939 жылғы фильмнен алынған кадрды 1974 жылы жарық көрген төртінші студиялық альбомының, "Eldorado" аталатын мұқабасында пайдаланды. Мұқабаны Шарон Осборн (сол кезде Шарон Арден деп белгілі болған) жасады, ал сурет айналып басылған: фильмдегі аяқ киімдер сол жаққа қаратылған.

Бейне ойындар

Wizard101 ойынында, тақ кескіштер – "Канзаста енді жоқ" қосалқы тапсырмасын аяқтағаннан кейін берілетін киілетін зат. Оларды киген кезде, Өлім сиқырынан келген зақымға +1 қарсылық қосылады. World of Warcraft-та, олар 70-деңгейлі эпикалық матадан жасалған аяқ киімдері, Оз ғалымының "опералық шарасы" тақырыбындағы Каражан рейдтерінде түсіріледі. Аяқ киімдердің жұмысы барлық кейіпкерлер бастайтын ошақ тасына ұқсас, оларға қазіргі орналасқан жерінен ошақ тасы орнатылған тавернаға телепорттануға мүмкіндік береді. Статистикалық көрсеткіштер астындағы жазу: "Үйдей жер жоқ". Тақ кескіштер 2015 жылғы LEGO Dimensions ойыншықтарындағы он екі "Негізгі элементтің" бір бөлігі болып табылады.