Зумруд қаласының қайтымы (Zumrud qalasynyń qaıtymy)
The Emerald City of Oz
Оz әлеміндегі «Зүлмәт қала» романы: Дорoти Гейлдің Оz елінде тұрақты өмірге көшуі, Нoм патшасының шабуылы және қызықты қос сюжет. Кітап туралы толық ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Л. Франк Баумның 1910 жылғы "Оздың зәрдәлі қаласы" романы – Л. Франк Баумның он төрт Оз кітабының алтыншысы. Алғаш рет 1910 жылдың 20 шілдесінде жарық көрген бұл кітап Дороти Гейлдің және оның Генри ежекен мен Эм жеңгесінің Озға тұрақты қоныстанған оқиғасын баяндайды. Олар Квадлинг елімен аралап жүргенде, Ном королі Озға шабуыл жасау үшін әскер жинап жатыр. Бұл – Баумның Оз сериясындағы кітаптарында екі сюжет желісін қолданған алғашқы рет. Баум осы кітаппен Оз туралы әңгімелерді аяқтауды жоспарлаған, бірақ қаржылық қиындықтар оны үш жылдан кейін "Оздың тігістелген қызы" кітабын жазуға және басып шығаруға итермеледі, одан кейін тағы жеті Оз кітабы жарық көрді.
1910 novel by L. Frank Baum
The Emerald City of Oz is the sixth of L. Frank Baum's fourteen Oz books. Originally published on July 20, 1910, it is the story of Dorothy Gale and her Uncle Henry and Aunt Em coming to live in Oz permanently. While they are toured through the Quadling Country, the Nome King is assembling allies for an invasion of Oz. This is the first time in the Oz series that Baum made use of double plots for one of the books. Baum had intended to cease writing Oz stories with this book, but financial pressures prompted him to write and publish The Patchwork Girl of Oz three years later, with seven other Oz books to follow.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бұл оқиғаның басында Дороти Гейлдің (көптеген бұрынғы Оз кітаптарының басты кейіпкері) Оз жеріндегі өзінің көптеген оқиғалары туралы жалғыз тірі туыстары – Эм әпкесі мен Генри ағасына еркін айту әдеті бар екені анық көрсетіледі. Екеуі де оның әңгімелеріне сенбейді, оны анасы сияқты арманшыл деп санайды. Ол мұндайда кедергіге ұшырамайды. Кейіннен, «Оздың ғажайып сиқыршысы» кітабындағы торнадо олардың шаруа үйін қиратқаннан кейін Генри ағаның үлкен қарызға батқаны белгілі болады. Ол қарызын өтеу үшін шаруашылығына ипотекалық кредит алады. Егер ол кредиторларға қарызын төлемесе, олар шаруашылығын тартып алады, соның салдарынан Генри мен оның отбасы үйсіз қалады. Ол өзі үшін қорқамайды, бірақ әйелі Эм әпкесі және олар екеуі де қызының болашағы үшін қатты алаңдайды. Мұны білген Дороти дереу принцесса Озмамен келісіп, оның қамқоршыларын Озға әкелуге рұқсат сұрайды, онда олар бақытты және мәңгі қауіпсіз болады. Озма сиқырлы белбеуді (қызғанышпен қараған Ном королі Рокуаттан тартып алынған құрал) пайдаланып, оларды өзінің тақ отырған залына жеткізеді. Оларға тұруға бөлмелер мен ләззат алуға керемет мүмкіндіктер беріледі, соның ішінде үлкен және әсем киім-кешек шкафы, және Доротидің көптеген ескі достарымен, оның ішінде Қорқақ Арыстан мен Сары Тауық Биллинамен кездеседі. Жер астындағы Ном Корольдігінде Ном королі Рокуат Оз жерін жаулап алуды және Дороти Оздың Озмасында одан тартып алған сиқырлы белбеуін қайтарып алуды жоспарлап отыр. Генерал Благ патша Рокуатқа олардың әскеріне Өлім шөлінің астынан туннель қазуды ұсынады. Генерал Блугты (Принцесса Озманың күшімен мұндай шабуылға келіспейтін) қуғынға салуға және полковникти (ол да қарсылық танытқан) өлтіруге бұйрық береді, оны азаптау камерасында жұқалап кесіп, жеті басты итке жем етеді. Содан кейін король Рокуат Гуф есімді тәжірибелі сарбазбен кеңеседі. Гуф Оздың көптеген сиқыршыларына қарсы (олардың беделі өсіп келе жатқандықтан) Ном армиясының жеңіске жете алмайтынын айтады. Сондықтан ол жеке өзі Нонэстиканың басқа аймақтарынан одақтастар іздеуге шығады. Дороти, Оз сиқыршысы және бірнеше достарымен бірге, Ағаш пісіруші атты тартқан шағын көлікпен Емерек қаласынан шығып, қамқоршыларына елді аралатып көрсетуге ниеттенді. Ном генералы Гуф үш елді аралайды: Уимзилерді, Грауливугтарды және Фантастиконың қатыгез Фанфазмдарын. Озманың барлық нәрсені білетін Сиқырлы суреті арқылы Оз халқы бұл туралы білгеннен кейін алаңға түседі. Номдар біріккен әскерлері Өлім шөлінің астынан туннель қазып, Емерек қаласының ортасына жетпек болғанда, Озма өзінің Сиқырлы белбеуін пайдаланып, туннельге көп мөлшерде шаң толуын тілейді. Одан шыққанда Ном королінің одақтастары жақын жердегі Ұмытылу бұлағынан шөлдеп ішеді, ал оның суы оларды зұлымдық жоспарларынан айырылады. Ном королі су ішпеуге тырысады, бірақ Қорқытқыш пен қалайы ағаш ұстасы оны бұлаққа лақтырып жібереді, соның салдарынан оның да естелігі жойылады. Озма Сиқырлы белбеуді пайдаланып, Ном королін және оның одақтастарын өз елдеріне қайтарады. Озға болашақ шабуылдардың алдын алу үшін Глинда Жақсы сиқыршы Озды көрінбейтін және оның ішіндегілерден басқа ешкімге қол жеткізбейтін ету үшін сиқырлы сыйлық қолданады.
At the beginning of this story, it is made quite clear that Dorothy Gale (the primary protagonist of many of the previous Oz books), is in the habit of freely speaking of her many adventures in the Land of Oz to her only living relatives, her Aunt Em and Uncle Henry. Neither of them believes a word of her stories, but consider her a dreamer, as her dead mother had been. She is undeterred. Later, it is revealed that the destruction of their farmhouse by the tornado back in The Wonderful Wizard of Oz has left Uncle Henry in terrible debt. In order to pay it, he has taken out a mortgage on his farm. If he cannot repay his creditors, they will seize the farm, thus leaving Henry and his family homeless. He is not too afraid for himself, but both he and his wife, Aunt Em, fear very much for their niece's future. Upon learning this, Dorothy quickly arranges with Princess Ozma to let her bring her guardians to Oz where they will be happier and forever safe. Using the Magic Belt (a tool captured from the jealous Nome King Roquat), Ozma transports them to her throne room. They are given rooms to live in and luxuries to enjoy, including a vast and complex wardrobe, and meet with many of Dorothy's old friends, including the Cowardly Lion and Billina the Yellow Hen. In the underground Nome Kingdom, the Nome King Roquat is plotting to conquer the Land of Oz and recover his magic belt, which Dorothy took from him in Ozma of Oz. General Blug suggested that King Roquat have their forces dig a tunnel under the Deadly Desert. After ordering the expulsion of General Blug (who will not agree to such an attack due to the powers of Princess Ozma) and the death of Colonel (who also refuses) where he was sliced thin in a torture chamber and fed to a bunch of Seven Headed Dogs, King Roquat holds counsel with a veteran soldier called Guph. Guph believes that against the many magicians of Oz (the reputation of which has grown in the telling), the Nome Army has no chance alone. He therefore sets out personally to recruit allies from other parts of Nonestica. Dorothy, accompanied by the Wizard of Oz and several other friends, departs the Emerald City in a carriage drawn by the Wooden Sawhorse, intending to give her aunt and uncle a tour of the land. The Nome General Guph visits three nations: the Whimsies, the Growleywogs and the diabolical Phanfasms of Phantastico. Having learned of this through Ozma's omniscient Magic Picture, the people of Oz become worried. As the Nomes dig a tunnel for the combined armies to get under the Deadly Desert to the heart of the Emerald City, Ozma uses her Magic Belt to wish for a large amount of dust to appear in the tunnel. Upon emerging, the Nome King's allies therefore drink thirstily from the nearby Fountain of Oblivion, whose waters make them forget their evil plans. The Nome King himself avoids the drink, but is thrown into the fountain by the Scarecrow and the Tin Woodman, which erases his memory too. Ozma uses the Magic Belt to send the Nome King and his allies back to their respective lands. To forestall a future invasion of Oz, Glinda the Good Witch uses a magic charm to render Oz invisible and unreachable to everyone except those within the land itself.
Комментарийлер
«Оздың зәргерлік қаласы» кітабында Оздың әлеуметтік құрылымы туралы материалдар бұрынғы кітаптарға қарағанда көп, сондықтан оның утопиялық ерекшеліктеріне қатысты пікірлер айтылды. Оздың «ашық социалистік» экономикасы Эдвард Белламидің «Кері қарау» (1888) және Уильям Морристің «Жерден хабарлар» (1890) сияқты социалистік қоғамдардың басқа «қиял» жобаларымен салыстырылады. Мұндай талдаулар мен салыстыруларды қаншалықты тереңдету керектігі, әрине, пікірталас тудырады. Баум Оздың әлеуметтік құрылымы туралы үшінші тарауда, 31-бетте жазғандай, «Бізде мұндай жүйе іске аспайды деп ойлаймын». «Оздың зәргерлік қаласы» (және белгілі бір деңгейде басқа Оз кітаптары) мен Шарлотта Перкинс Гилманның 1915 жылғы феминистік утопиясы «Герланд» (роман) арасында айқын ұқсастықтар бар. Бүгінде «Сары қағаз қабырға» туындысымен танымал Гилман, Баум сияқты, өзінің басылымын әлеуметтік реформалар үшін платформа ретінде пайдаланған газет редакторы болды. Гилман мен Баум арасындағы әдеби байланыс – Баумның әйелі Мод Гедж Баумның анасы, әйелдер құқықтарын қолдаған белсенді Матильда Жослин Гедж. Матильда Жослин Гедж қорының өкілі Салли Роеш Вагнер «Оздың ғажайып анасы» атты еңбегінде Матильда Гедждің феминистік саясатын күйеу баласының Оз кітаптарына қалай ықыласпен сіңіргенін жазды. «Зұлым» және «Сиқыршының ұлы» Оз романдарының авторы Грегори Магуайр «Оздың зәргерлік қаласы» «марқасқа толы» дейді және оның мәнерін С.С.Льюистің «Нарния жылнамалары» соңғы томы «Соңғы шайқаспен» салыстырады. Баум осы кітапта таныстырған «Тыйым салынған бұлақ» одан кейінгі Оз кітаптарында, оның және оның мұрагерлерінің туындыларында қайта пайда болады. Бұлақ – «Оздың сиқыры» (1919), «Оздың тыйым салынған бұлағы» (1980), «Оздың зұлым сиқыршысы» (1993) және «Оздағы парадокс» (1999) кітаптарындағы маңызды элемент.
The Emerald City of Oz contains more material on the social organization of Oz than most of the earlier books, and as a consequence has attracted commentary on its Utopian aspects. The "explicitly socialist" economy of Oz has been contrasted to other "fantasy" projections of socialist societies, like Edward Bellamy's Looking Backward (1888) and William Morris's News from Nowhere (1890). How far such analyses and comparisons should be pursued is, of course, open to debate; as Baum writes of the social structure of Oz in Chapter Three, p. 31, "I do not suppose such an arrangement would be practical with us " There are also strong similarities between The Emerald City of Oz (and to a certain extent the other Oz books) and the 1915 feminist utopia Herland (novel) by Charlotte Perkins Gilman. Today probably best known for The Yellow Wallpaper, Gilman was, like Baum, a newspaper editor who used her publication as a platform for social reform. The literary connection between Gilman and Baum is thought to be another campaigning newspaper editor, Matilda Joslyn Gage, the women's rights activist who happened to be the mother of Baum's wife, Maud Gage Baum. Sally Roesch Wagner of The Matilda Joslyn Gage Foundation published The Wonderful Mother of Oz describing how Matilda Gage's feminist politics were sympathetically channeled by her son in law into his Oz books. Gregory Maguire, author of the revisionist Oz novels Wicked and Son of a Witch, has written that The Emerald City of Oz "is suffused with an elegiac quality" and compares its tone with that of The Last Battle, the final volume of C. S. Lewis' Chronicles of Narnia. The Forbidden Fountain that Baum introduces in this book recurs in ensuing Oz books, by him and by his various successors. The Fountain is an important feature in The Magic of Oz (1919), The Forbidden Fountain of Oz (1980), The Wicked Witch of Oz (1993), and Paradox in Oz (1999).
Бейімделулер
1986 жылы жапон анимациялық сериалы «Оздың сиқыры» оқиғаны қамтыды. Кейіннен ол қысқартылып, АҚШ-тағы бейнекассеталар мен DVD-ге шығару үшін толық метражды фильмге өңделді.
The 1986 Japanese animated series Oz no Mahōtsukai included the story. It was later shortened and edited into a single feature for US video and DVD release.
Танымал мәдениетте
2004 жылы шыққан "Блейд: Троица" фильмінде Сомерфилд қызы Зоеге кітаптың Брайль әрпімен жазылған нұсқасын оқып береді, соның ішінде Ном королі туралы қысқаша сипаттама және оның "ешқашан жақсылыққа ұмтылмағаны" айтылады. Кейін фильмде Зои фильмнің басты қарсыласы Дрейкпен бетпе-бет келеді және бастапқыда оны Ном королі деп ойлайды.
In the 2004 movie Blade: Trinity, Sommerfield is shown reading a Braille copy of the book to her daughter Zoe, including a short description of the Nome King and how he had "never tried to be good". Later in the movie, Zoe is confronted by the film's main antagonist, Drake, and initially guesses that he is the Nome King.