Кіріспе

Л. Франк Баумның 1909 жылғы "Оз еліне жол" романы – Л. Франк Баумның "Оз" сериясындағы бесінші кітабы. Ол алғаш рет 1909 жылдың 10 шілдесінде жарық көрді және Дороти Гейлдің Оз еліне төртінші сапарының оқиғаларын баяндайды.

Сюжет

Бір күні Дороти Гейл Канзаста үйінде болғанда, ол және оның үй иті Тото Гейл фермасының жанынан келе жатқан Шашты Адаммен танысады. Ол - мейірімді, бірақ сәл ұмытшақ, оптимистік және беймаза ақыл-ойы бар адам. Ол Доротиден Бэттерфилдке қарайтын жолды сұрайды, ол даланың ең жақын қаласы. Қыз оған жол көрсетуге келісіп, итімен бірге келеді. Жолда жеті бағытқа бөлінеді. Олар жетінші бағытты таңдайды және көп ұзамай басқа бір өлшемге тап болғандай сезінеді. Үштік Баттон Брайтпен кездеседі, ол теңізші киімін киген, үнемі адасып қалатын, сүйкімді және бай кішкентай ұл. Кейін серіктері Жерде қалып қойған, әдемі және тұманды Радуганың Қызы Полихроммен танысады. Полихром әкесінің доғасынан билегенде құлап кеткенін айтады. Доға атмосфераға және бұлттарға қайта көтерілді, ал ол қайта көтеріле алмай қалды. Дороти, Тото, Шашты Адам, Баттон Брайт және Полихром антропоморфты түлкілердің тұратын Фоксвиллдің ерекше қаласына жетеді. Фоксвиллдің патшасы Докс Дороти мен Тотоның тағы бір "ертегілік саяхатта" екенін түсінеді, ол оларды ақырында сиқырлы Оз еліне, ханшайым Озманың патшалық туған күніне жеткізеді. Патша Баттон Брайтты ерекше жақсы көреді, оның табула раса сияқты ақыл-ойының арқасында ақылды және тапқыр деп санайды. Адамның беті соншалықты ақылды адамға жараспайды деп сенген Докс оған түлкінің басын сыйлайды, бірақ ол оны алып тастай алмайды. Осындай оқиға кейін Шашты Адамға да болады, ол кезде Дункитонның патшасы Кик Брей оған есек басын сыйлайды - сонымен қатар ақыл-парасаты үшін сыйлық ретінде, тіпті Фоксвилл мен Дункитонның бір-біріне қарсы келетіні айтылса да. Бірақ екеуі де Доротиден ханшайым Озманың туған күніне шақыру қағаздарын алуын сұрайды. Музыкантпен (оның тынысынан музыка шығарады) кездесіп, Скудлерлермен (өздерінің бастарын алып тастап, оларды саяхатшыларға лақтырып соғысады) күрескеннен кейін Дороти мен оның серіктері Оз елін толық қоршап тұрған өлімге әкелетін Шөлдің шетіне жетеді. Сол жерде Шашты Адамның досы Джонни Дуит "құм қайығын" салады, ол арқылы олар өтуге болады. Бұл қажет, өйткені шөлдің құмымен физикалық байланыс, осы кітаптағыдай және Озманың Озы (1907), саяхатшыларды шаңға айналдырады. Оз еліне жеткенде Дороти мен оның серіктерін механикалық адам Тик Ток және Сары Тауық Биллина жылы қарсы алады. Олар Шындық тоғанына сапар шегу үшін бірге жүреді, онда Баттон Брайт пен Шашты Адам оның суларында шомылып, өздерінің шынайы бастарын қайта алады. Олар қалайы ағаш ұстасы, Қорқытқыш пен Джек Күлтегін баспен кездеседі, олар Озманың туған күнін тойлау үшін Императордың Емеральд қаласы деп аталатын астанасына сапар шегеді. Дороти Озмамен кездеседі, оның күймесін Қорқыт Арыстан мен Аштық Тайгер тартады. Озманың туған күнін тойлауға дайындық жүріп жатқанда, қонақтар арасында Дороти, Қорқытқыш, Тін ағашы, Қорқыт Арыстан, Оз сиқыршысы, Джек Күлтегін бас, Сау ат, Тик Ток, Биллина, Джеллиа Жемб, Ашыққан құрт, Ашыққан жолбарыс, Солтүстік жақсы сиқыршысы, Шашты Адам, Баттон Брайт, Полихром, және барлық Нонестика кейіпкерлері, мысалы, Санта-Клаус, Рилл тобы, Бурзи орманындағы Кноуктар тобы, Икс патшайымы Зикси, Мериленд патшайымы, төрт ағаш сарбаз, Мерилендтегі қант адам, Боболанд пирамидасынан шыққан адам, Евланд патшасының патшайымы, Евлдо патша, оның тоғыз бауыры мен Евлден жерінен, Король мен Чернобыльден келген принцесса, Буд пен Джон Дук, Чиппингтен және Пара Рубин, Хильбер мен Хилберден келген аю. Патша Докс, Патша Кик Брей және Джонни Дуитке шақырулар жіберілген кезде, ханшайым Озма Музыкантқа шақыруды қамтамасыз ете алмады, өйткені оның бақылаусыз дауысты тикі оған қарсы зорлық-зомбылықты қозғай алады. Шашқақ адам Озда тұрақты тұруға рұқсат алады. Оған бұрынғы костюмінің сымсыз жиектері орнына бобтейлдері бар жаңа костюм беріледі, осылайша ол өзінің аты мен жеке басын сақтай алады. Әркім өз сыйлықтарын ұсынғаннан кейін және Озманың құрметіне салтанатты тойда тойлағаннан кейін, Оз сиқыршысы жұртты үйге қайтару үшін көпіршіктерді көлік ретінде пайдалану әдісін көрсетеді. Полихромды оның аяқ-қолтық отбасы табады және ол өзінің доғасына қайта көтерілгенде аспанға сиқырлы түрде көтеріледі. Батон Брайт Санта Клауспен бірге сабынды шатырда, Санта Клаусқа берілген Саухорспен бірге кетеді. Дороти мен Тотоны ақыры Канзасқа қайта оралды, Озманың Сиқырлы белбеуді қолдануы.

Жариялану тарихы

Баумның басқа фантастикалық романдарының сату көрсеткіштері әрқашан оның Оз романдарынан төмен болды; сондықтан "Оз жолында" романында Оз емес кейіпкерлерінің пайда болуы – сол басқа шығармаларға қызығушылықты арттыру мақсатындағы маркетингтік әрекет болды деген болжам бар. Бұл Оз кітаптарының арасында түсті суреттердің орнына түсті беттермен басылған жалғыз кітап. Түсті беттер Дороти мен оның серіктері Эмеральд қаласына жол тартқанда кезесетін Оз елдерінің ерекше түстерін көрсетеді. "Қалайы ағаш ұстасының" бағында Дороти мен Тотоның Озға алғаш келгендегі бейнесі бейнеленген. Суретші Джон Р. Нилл бұл сипаттаманы әдепкі бойынша қабылдап, мүсіндерді оның алдындағы У. В. Денслоу салған суреттерге ұқсатып бейнелеген. Бұл Нейл салған барлық Оз кітаптарындағы "нағыз" Доротидің суретінен өзгеше. Ол бұл айырмашылықтарды қызықтап қарайтын сияқты көрінеді.

Қабылдау

Пол Симпсон "Озға қысқаша нұсқау" кітабында: "Оз жолы" бұрынғы әңгімелерге қайшы келіп, Озда ақшаның жоқтығын айтады, көптеген Оз зерттеушілері Баумның жұмысындағы өте коммунистік идеологияны көрсететінін болжайды.