Кіріспе
Джордж Мерсер Доусон (1 тамыз 1849 – 2 наурыз 1901) – канадалық геолог және геодезист. Ол Солтүстік Американың батысында көптеген алғашқы зерттеулер жүргізіп, жергілікті халықтар туралы көптеген мәліметтер жинады.
George Mercer Dawson (August 1, 1849 – March 2, 1901) was a Canadian geologist and surveyor. He performed many early explorations in western North America and compiled numerous records of the native peoples.
Өмірбаян
Ол Пиктоу қаласында, Новая Шотландияда, Макгилл университетінің директоры және белгілі геолог сэр Джон Уильям Доусон мен оның әйелі леди Маргарет Доусонның үлкен ұлы болып дүниеге келді. 11 жасында омыртқа туберкулезімен (Потт ауруымен) ауырады, бұл деформацияланған арқа мен өсудің тоқтауына әкелді. Денсаулықтағы шектеулерге қарамастан, Доусон Канаданың ең ұлы ғалымдарының біріне айналды. Аурудан жайлап сақадану кезінде оның тәлімгерлері мен әкесі білімімен қамтамасыз етті. Кейін Доусон Монреаль орта мектебінде және Макгилл университетінде (жартылай штат бойынша) оқыды, ал 1869 жылы Лондонға көшіп, Корольдік тау-кен мектебінде (қазіргі Лондон Императорлық колледжінің бөлігі) геология мен палеонтологияны оқыды. Доусон үш жылдан кейін сыныптағы ең жоғары көрсеткішпен бітірді. Доусон 1870-ші жылдарда Квебек қаласындағы Моррин колледжінде химия профессоры болып мансабын бастады. 1873-1875 жылдары ол Халықаралық шекараны зерттеуде Британдық Солтүстік Америка шекара комиссиясында жұмыс істеді. Нәтижесінде «Орман көлінен Роки тауларына дейінгі қырық тоғызыншы параллельдің маңындағы аймақтың геологиясы және ресурстары туралы» 387 беттік есеп жарық көрді, бұл Доусонның құрметті ғалым ретінде беделін нығайтты. Доусон 1875 жылы Канада геологиялық қызметіне (КГҚ) қосылды және Канаданың солтүстігі мен батысында көптеген далалық экспедицияларды басқарды. Оның еңбегі сол аймақтардың геологиясы және табиғи тарихы туралы біліміміздің негізін қалады деп есептеледі. Мысалы, 1883 және 1884 жылдары Доусон Канаданың Роки таулары арқылы сапар шегіп, негізгі таулардың, тау өткелдерінің және өзендердің карталарын жасады. Оның картаға түсірген көптеген шыңдарының ішінде Ассинибойн тауы, және Темпл тауы бар. Оның далалық зерттеулерінің нәтижесінде 1886 жылы АҚШ шекарасынан Ред-Дир өзенінің аңғарына және Кикинг-Хорс асуына дейінгі Канаданың Роки тауларының картасы жарияланды. Геологиялық жұмысынан басқа, Доусон саяхаттарында кездескен алғашқы халықтардың тілдері мен мәдениеттеріне қызығушылық танытты. 1878 жылы Хаида Гвайи аралдарындағы көмір кен орындарын зерттей жүріп, ол хаида халқы туралы толық есеп дайындады, оның ішінде олардың тілінің сөздігі де болды. Оның хаида ауылдары мен тотем бағаналарының суреттері құнды және бірегей деректер болып сақталады. Ол сондай-ақ Юкон және солтүстік Британ Колумбиясының жергілікті халықтары, Ванкувер аралының Квакиутл халқы және Британ Колумбиясының орталық бөлігіндегі Шусвап халқы туралы мақалалар жариялады. 1887 жылғы далалық маусымда Доусон және оның көмекшісі Р. Г. Макконнелл Британдық Колумбияның солтүстігін және Юкон өзенінің бастауын зерттеді. Бұл кезеңде олар 63 200 шаршы миль (163 687 км²) аумақты жеке маршруттармен, жаяу және қайықпен аралап шықты, бұл аймақ бұрын белгісіз болған, тек алғашқы халықтардың және бірнеше іздеушілердің есептері ғана белгілі еді. Бұл жұмыстың нәтижесі Юконның алғашқы карталарының бірі болды. Оның есебі он жылдан кейін Клондайк алтын асыруының нәтижесінде аймаққа қызығушылықтың артуына байланысты қайта жарияланды. Юконның Доусон қаласы және Британдық Колумбияның Доусон Крик қаласы оның құрметіне аталды. 1898 жылы Доусон ресурстарды зерттеу мақсатында далалық экспедицияға жетекшілік етті, сонымен қатар атақты анархист Питер Кропоткин де қатысты, ол Доусонның шеберлігіне таң қалды және «Роки тауларын және жағалау аймақтарын өзінің бақшасындай білетінін» жазды. Доусон 1883 жылы КГҚ директорының орынбасары болды және 1895 жылы үшінші директоры болып тағайындалды. Оның басшылығымен КГҚ Канаданың геологиясы мен табиғи тарихының барлық аспектілерін зерттеу үшін алыс экспедицияларын жалғастырды. Доусонның этнологияға деген қызығушылығын көрсететін КГҚ мұражайы өзінің жергілікті коллекцияларын арттырды, ал олар қазіргі Канада тарихы мұражайының негізін құрады. Ол сондай-ақ КГҚ мұражайы мен ғылыми қызметкерлерін орналастыру үшін қолайлы ғимаратты қамтамасыз ету үшін үкіметке үздіксіз үгіт-насихат жүргізді. Бұл қаржы оның 1901 жылдың 2 наурызында Оттавада күтпеген жерден қайтыс болуына бір ай қалғанда бекітілді. Ол Монреальдегі Маунт-Роял зиратындағы отбасылық жерлеуге жерленді. Оның күш-жігерінің нәтижесінде Виктория ескерткіш мұражай ғимараты салынды.
Құрметтер
Доусон 1890 жылы Квинс университетінен, ал 1891 жылы Макгилл университетінен құрметті доктор дәрежесін алды. 1891 жылы Доусон Лондон Корольдік қоғамының феллосы атанды. 1892 жылы ол Санкт-Михаил және Санкт-Георгий орденінің серігі болды. Ол 1900 жылы Америка геологиялық қоғамының президенті болды, бұл оның әкесі осы қызметте болғаннан кейін жеті жыл өткен соң болды.