Кіріспе

Brigham Young University Jerusalem Center for Near Eastern Studies (көбінесе BYU Jerusalem Center немесе BYU–Jerusalem деп аталады, және жергілікті жерде Мормон университеті деп танылады) Шығыс Иерусалимдегі Зәйтүн тауында орналасқан, Бригам Янг университетінің (BYU) серік кампусы, АҚШ-тағы ең ірі діни университет. Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуінің (LDS Church) меншігіндегі орталық, Ескі және Жаңа Ұсымдарға, ежелгі және қазіргі Таяу Шығыс зерттеулеріне, сондай-ақ тілдерге (иврит және араб тілдері) бағытталған оқу бағдарламасын ұсынады. Оқу процесі қасиетті жерлерге жасалатын саяхаттармен байланыстырылған, ал бағдарламаға BYU, BYU Idaho немесе BYU Hawaii-де толық уақыт оқитын студенттер қатыса алады. Студенттерге арналған орталықты салу жоспарлары 1979 жылы LDS Church президенті Спенсер У. Кимболл тарапынан жарияланды. 1984 жылға қарай шіркеу 49 жылға жерді жалға алып, құрылыс жұмыстарын бастады. Орталықтың Иерусалимнің көрікті жерлерінің бірі ретіндегі айқын орналасуы Израильдің ультра-ортодоксалды яһудилері, яғни харедимдердің назарына тез түсті. Харедимдер тарапынан орталықты салуға қарсы наразылықтар мен қарсылықтар туындады, бұл мәселені ұлттық және халықаралық деңгейде талқылауға мүмкіндік берді. Израильдің Кнессетінің бірнеше зерттеу комиссиясы мәселені қарап, талқылағаннан кейін, Израиль билігі 1986 жылы орталықтың құрылысын жалғастыруға рұқсат берді. Орталық 1988 жылдың мамыр айында студенттерге есігін ашты және 1989 жылдың 16 мамырында Говард У. Хантермен салтанатты түрде ашылды. Екінші Интифада кезіндегі қауіпсіздік мәселелеріне байланысты 2001 жылдан 2006 жылға дейін студенттер қабылдана қойған жоқ, бірақ келушілерге экскурсиялар мен апталық концерттер ұсыныла берді.

Ортадан бұрын

Иерусалимге кірген алғашқы LDS өкілі 1841 жылы келген елші Орсон Хайд болды, ол Израиль халқының жиналуы, еврей мемлекетінің құрылуы және болашақта LDS ғибадатханасының салынуы үшін жерді арнады. Оның сапарынан кейін қалада LDS өкілдерінің болуы дерлік тоқтады. 1971 жылға қарай қалаға LDS келушілердің саны шіркеуге Шығыс Иерусалимде ғибадат ету үшін ғимаратты жалға алуға мүмкіндік берді. 1968 жылы басталған BYU-дың Иерусалимдегі шетелде оқу бағдарламасы аймаққа келушілердің өсуіне маңызды рөл атқарды. Аймақтағы LDS өкілдерінің саны тез өсіп, жалға алынған орын ғибадат ету үшін жеткіліксіз болды, сондықтан шіркеу студенттерге арналған орталық салуды қарастыра бастады. 1972 жылы Дэвид Б. Галбрейт Иерусалимдегі BYU бағдарламасының директоры болды. Ол 1987 жылға дейін осы лауазымда қалды, содан кейін шіркеудің Бірінші Президенттігі оған BYU Иерусалим орталығын ұйымдастыруды тапсырды. 1979 жылдың 24 қазанында шіркеу президенті Спенсер У. Кимбалл Зәйтүн тауында орналасқан Орсон Хайд ескеретін бағын арнау үшін Иерусалимге келді. Осы шараға Иерусалим үкіметінің өкілдері де қатысты. Осы арнау рәсімінде Кимбалл шіркеудің қалада BYU студенттері үшін орталық салу ниеті туралы жариялады. 1980 жылдан 1984 жылға дейін шіркеу пен Израиль үкіметі арасында келіссөздер жүргізілді. Орталық үшін шіркеу қалаған жер, Зәйтүн тауының солтүстік-батыс жиегінде, Скопус тауынан бөліп тұратын аңғардың жанында орналасқан. Израиль 1967 жылғы Алты күндік соғыстан бері осы жерді басып алған және Израиль заңдарына сәйкес оны сатуға болмайтын еді. Сондықтан шіркеу жерді жалға алуға шешім қабылдады. Жерді жалға алу шіркеудің Иерусалимдегі жерді меншікке иеленуіне байланысты саяси дау тудырмады. Израильдік шенеуніктер орталықты осы жерге салуды халықаралық құқық бойынша меншік құқығы анық емес жерлерге бақылауды күшейтудің бір жолы деп қарады. 1984 жылдың тамызына қарай шіркеу 49 жылға жалға алған жерді алды, құрылысқа рұқсат алынды және ғимараттың құрылысы басталды.

Құрылыстар мен сәулет

Орталық FFKR Architects (Солт-Лейк-Сити) фирмасының Фрэнк Фергюсонмен және жақын маңдағы Еврей университетінің кампусын да жобалаған бразилиялық-израильдік сәулетші Дэвид Ресникпен бірлесіп жобаланған. Орталық Зәйтүн тауының батыс беткейінде, Скопус тауымен жалғасқан жерде орналасқан, және Кидрон аңғары мен Ескі қалаға көрініс ашады. Сегіз қабаттан тұратын ғимарат бақтардың арасында салынған. Бірінші бес қабатта 170-ке дейін студентке жатақхана және пәтерлер қарастырылған, әр пәтердің балконы Ескі қалаға қарап тұрады. Алтыншы қабатта асхана, сыныптар, компьютерлік жабдықтар және спорт залы орналасқан, ал әкімшілік және оқытушылардың кеңселерi жетінші қабатта, 250 орындық аудиториямен бірге орналасқан. Басты кіреберіс сегізінші қабатта, онда орган, дәріс залдары, жалпы және қосымша кітапханалар, кеңселер, күмбезді театр және оқу ресурстары бар аудиториясы бар. Бұл аудитория үш жағынан әйнекпен қоршалған, қаланың әсем көрінісін ұсынады. Оның ішіндегі орган – скандинавиялық Marcussen органы. Аталған кітапханада 10,000-15,000 томдық кітап қоры бар, көбінесе Таяу Шығысқа қатысты материалдардан тұрады. Орталықтың дизайны Таяу Шығыстың сәулет ерекшеліктерін көрсетеді. Ол құйма бетоннан салынған. Жергілікті дәстүрге сәйкес, ғимарат Иерусалимнің әк тасымен әшекейленген. Орталықтың оқу бағдарламасы Ескі және Жаңа өсиет, ежелгі және қазіргі Таяу Шығыс тарихын, тілдерді (иврит және араб тілдерін) қамтиды. Сыныптардағы оқу қасиетті жерлерге саяхаттармен байланыстырылған, ал бағдарлама тек BYU, BYU Айдахо немесе BYU Гавайидегі толық уақытты студенттерге ғана ашық. Орталық салынып жатқан кезде шіркеудің Он екі елшінің кворумының президенті болған Говард В. Хантер, орталықтың прозелиттік мақсаты жоқ болғанымен, оның маңызды рөл атқаратынын атап өтті. Шіркеудің бір мүшесі оның сөзін былай жеткізді: "Ақсақал Хантер біздің міндетіміз егін жинау емес, тіпті егін егу де емес, жай ғана бірнеше тасты жолдан алып тастау". Соңғы күндердің қасиеттілері орталықты жергілікті яһудилерге шіркеудің қандай екенін прозелиттік әрекеттер арқылы емес, өмірлік мысал арқылы көрсетудің мүмкіндігі ретінде қарастырады. Бұл студенттер мен оқытушылардың өмірі арқылы, сондай-ақ израильдік және палестиналық жұмысшыларды жұмысқа алу арқылы, ынтымақтастық арқылы не істеуге болатынын көрсетеді. Мысалы, орталық салынып жатқан кезде шіркеу бір уақытта 300-ге жуық жұмысшыны жұмысқа алған, олардың 60 пайызы арабтар, ал 40 пайызы яһудилер болған. Осындай ынтымақтастық бүгінгі күні де жалғасуда.