Кіріспе

Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуінің президенті (1927–2018)

Томас Спенсер Монсон (21 тамыз 1927 – 2 қаңтар 2018) – американдық діни көшбасшы, жазушы және Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуінің (LDS Church) 16-шы президенті. Президент ретінде, діннің жақтаушылары оны пайғамбар, көруші және аян беруші деп есептеді. Монсонның мансабының басында ол Юта штатындағы LDS Church-қа тиесілі «Deseret News» газетінде менеджер болып жұмыс істеді. Өмірінің көп бөлігін әртүрлі шіркеу басшылық лауазымдарында және қоғамдық қызметте өткізді. Монсон 36 жасында LDS апостолы етіп тағайындалды, үш шіркеу президентінің басшылығымен Бірінші Президенттік кеңесінде қызмет етті және 1995 жылдың 12 наурызынан 2008 жылдың 3 ақпанында шіркеу президенті болғанға дейін Он екі елшінің кворумының президенті болды. Ол Гордон Б. Хинклиден кейін шіркеу президенті болды. Монсон төрт құрметті докторлық дәрежесін, сондай-ақ Американың Скауттар Ұйымының «Күміс Бұқа» және Скауттар қозғалысының әлемдік ұйымының «Қола Қасқыр» ордендерін алды – бұл әр ұйымның ең жоғары наградалары. Ол Американың Скауттар Ұйымының Ұлттық Атқару Кеңесінің мүшесі болды. Монсон Шіркеу Білім беру Жүйесінің қамқорлар кеңесінің/білім беру кеңесінің төрағасы болды, ал Рональд Рейган оны АҚШ Президентінің жеке сектор бастамалары жөніндегі жұмыс тобына тағайындады. 1948 жылы ол Солт-Лейк ғибадатханасында Франсис Беверли Джонсонға үйленді және олар үш бала тәрбиеледі. Франсис 2013 жылдың 17 мамырында дүниеден өтті.

Ерте өмір

Монсон 1927 жылы 21 тамызда Юта штатының Солт-Лейк-Сити қаласындағы Сент-Марк ауруханасында Джордж Спенсер Монсон мен Глэдис Конди Монсонның ұлы болып дүниеге келді. Алты баланың екіншісі Монсон "бір-біріне жақын" отбасында өсті, анасының көптеген туыстары бір көшеде тұратын және үлкен отбасы жиі бірге демалысқа шығарды. Монсон демалыс күндерін туыстарымен Гренджердегі (қазіргі Вест-Вэлли Ситинің бөлігі) фермаларында өткізетін, ал жасөспірім шағында әкесі басқарған баспаханада жұмыс істеді. 1940-1944 жылдары Монсон Солт-Лейк-Ситидегі Вест орта мектебінде оқыды. 1944 жылдың күзінде ол Юта университетіне түсті. Осы кезде ол болашақ әйелі Франсиспен танысты, оның отбасы қаланың шығыс жағындағы жоғары әлеуметтік топқа жатқан. Оның әкесі Франц Джонсон бірден байланыс сезінді, себебі Монсонның әкесінің інісі, Элиас Монсон, оны Швецияда ЛДС шіркеуіне дүркіндірген. Монсон жас кезінде миссионерлік қызмет атқармады. 21 жасында, 1948 жылдың 7 қазанында ол Солт-Лейк ғибадатханасында Франсис Беверли Джонсонға үйленді. Бірге олардың үш баласы болды: Томас Ли, Энн Фрэнсис және Кларк Спенсер. Колледжді бітірген соң, офицер болу мақсатымен Әскери-теңіз резервіне қайта оралды. Комиссияға қабылдау туралы хат алғаннан кейін, жергілікті епископ оны епископтық кеңесші ретінде қызмет етуге шақырды. Монсон қысқа уақыт Юта университетінде оқытты, содан кейін баспа ісінде мансапты бастады. Оның алғашқы жұмысы "Deseret News" газетінде болды, онда ол жарнама жөніндегі маман болды. 1952 жылы құрылған Newspaper Agency Corporation компаниясында жарнамалық жұмыстарға қатысты. Бір жылдан кейін Монсон Deseret News Press компаниясына ауысып, сату менеджері болып жұмыс істеді, соңынан бас менеджер болды.

Жергілікті шіркеу басшылығы

1950 жылы 7 мамырда Монсон 22 жасында LDS епископы болды, ол бес жыл бойы екі бөлімшеде қызмет етті. Бұрын ол бөлімше кеңсесінің хатшысы, бөлімше жастар бірлестігінің басшысы болып қызмет атқарған. Ол Рождество мезгілінде оларға, соның ішінде өзі өсірген құстар сияқты сыйлықтар сыйлады. Монсон осы әйелдердің әрқайсысының қоштасу рәсімінде сөз сөйледі. Ол епископ қызмет еткен кезеңде оның бөлімшесінен 23 адам Корея соғысына қатысты. Ол әр апта сайын әрбір әскери қызметкерге жеке хат жазатын. Оның 6-шы және 7-ші бөлімшелердің епископы ретінде қызмет еткен кезінде, бөлімшедегі қасиетті жиналыстарға қатысушылардың саны төрт есеге артты. 1955 жылы 16 маусымда 27 жасында Монсон Солт-Лейк ғибадатханасының бағанасының президенті Перси К. Фетцердің кеңесшісі болды. Келесі айда ол 6-шы және 7-ші бөлімшелердің епископы қызметінен босатылды. Бағана президенті ретінде Монсон 1957 жылы маусым айында Холладейге (Юта штаты) көшкенге дейін Бастауыш, жексенбілік мектеп, МИА, спорт және бюджетті басқарды. Холладейде Монсон бөлімше мүшелерінің ерікті еңбегін үйлестіру үшін бөлімше құрылыс комитетіне тағайындалды, олармен бірге ғимарат салуға қатысты.

Канададағы миссионерлік комиссияның төрағасы

1959 жылғы сәуірде 31 жасында Монсон шіркеудің Канадалық миссиясының президенті болды (Онтарио және Квебек штаттарынан құралды) және 1962 жылдың қаңтарына дейін қызмет етті. Монсонның үшінші баласы Кларк оның миссия президенті қызмет еткен кезеңде дүниеге келді. Ол кезде Онтарио мен Квебекте жергілікті қауымдар болмағандықтан, Монсон миссионерлердің және аймақтағы ӘйЛДС шіркеуінің барлық іс-шараларының жауапкершілігін өз мойнына алды. Миссия президенті ретінде ол 130 миссионерді және 9 округке бөлінген 55 шіркеу филиалын басқарды. Оның қызмет ету кезеңінде миссионерлердің саны 180-ге жетті. Тарихи тұрғыдан алғанда, аймақтағы көптеген округтер мен филиалдарға толық уақытты миссионерлер жетекшілік еткен, бірақ Монсон филиалдар мен округтердің президенттері ретіне жергілікті мүшелерді тағайындады. Монсон Квебекте француз тілінде насихаттау жұмысын бастады. Ол Нидерланды, Германия, Польша, Италия, Кеңес Одағы және Венгриядан келген иммигранттарға миссионерлік жұмысты күшейтті. Жакоб де Ягер, болашақ ӘйЛДС басшысы, осы иммигранттардың арасында болды. Монсон мүшелерді Юта штатына немесе Альбертаға көшіп кетудің орнына, шіркеудің қатысуын арттыру үшін Канаданың шығысында қалуға шақырды. Мүшелерді Канадада қалуға ынталандыру, тұрақтылық сезімін күшейту және болашақ мүшелерге жақын болу үшін ол жаңа ғимараттар салуға үлкен бағдарлама бастады. Осыған дейін көптеген филиалдар жалға алынған залдарды пайдаланған. Монсонның қызметі барысында жасалған тырыстықтар 1960 жылдың 14 тамызында Торонтода қауым құрылғанда жемісті болды. Дегенмен, миссияның көп бөлігі округтерде қалды. Онтариода толыққанды қатысу 1990 жылы Торонто Онтарио ғибадатханасының қасиеттілікпен ашылуымен мүмкін болды, оған Монсон Бірінші Президенттіктің мүшесі ретінде қатысты. Ол сондай-ақ шіркеудің рухты шежіре комитетіне, кейіннен үйге бару және үйрету комитетіне қосылды. Монсон 1963 жылға дейін осы лауазымда болды, содан кейін елші болып шақырылды.

Елшілік

Монсон 1963 жылғы 4 қазанда өткен жалпы конференцияда Он екі елшінің кворумына бекітілді. Ол 53 жылдың ішінде Он екі елшінің кворумына шақырылған ең жас адам болды және ең жас мүше Гордон Б. Хинклиден 17 жас кіші болды. 1963 жылғы 10 қазанда Джозеф Филдинг Смит оны дінге арнап, қызметке тағайындады. 1965 жылдан 1968 жылға дейін Монсон Оңтүстік Тынық мұхиты мен Австралиядағы шіркеу жұмысын басқарды. Осы кезеңде ол Тонгада алғашқы ЛДС қазықтарын құрды. Бизнес саласындағы тәжірибесінің арқасында ол KSL Newsradio және Bonneville International сияқты көптеген шіркеу операцияларын басқаруға көмектесті. 1970 жылдары ол Киелі кітаптарды жариялау комитетінің төрағасы болды, ол король Джеймс Киелі кітаптарының ЛДС шіркеуі басылымын және түсіндірмелер мен нұсқаулар қосылған шіркеу жазбаларының жаңа басылымдарын баспаға дайындады. Ол сонымен қатар шіркеудің Баспа кеңесі, Миссионерлік басқармасы және Жалпы әл-ауқат комитеттеріне жетекшілік етті. Елші қызметін атқаратын кезінде ол білімін жетілдіріп, 1974 жылы Бригам Янг университетінен бизнес-әкімшілік магистрі дәрежесін алды.

Басқа ұйымдар

1950 жылдардың ортасында Монсон Юта штатының қанатты қосылдар өсірушілер клубының хатшысы болды. Монсон 1969 жылдан бастап Американың бойскауттар ұйымының Ұлттық атқару комитетінің мүшесі болды. 1969 жылдан 1988 жылға дейін Монсон «Тау қоңырауы» (Mountain Bell) кеңесшілер кеңесінде жұмыс істеді. 1971 жылдан 1977 жылға дейін Юта штатының жоғары білім беру жөніндегі кеңесінде және Юта штатының регенттер кеңесінде қызмет етті. Ол «Коммерциялық қауіпсіздік банкі» директорлар кеңесінің мүшесі болды және 20 жыл бойы банктің аудит комитетін басқарды. 1993 жылы банк «Key Bank» тарапынан сатып алынғанда, Монсон «Key Bank» директорлар кеңесіне қосылды. 1981 жылы Рональд Рейган оны жеке сектор бастамалары жөніндегі Президенттік топқа тағайындады, ол 1982 жылдың желтоқсанында жұмысын аяқтады. 1965 жылдан 1996 жылға дейін Монсон «Deseret News Publishing Company» директорлар кеңесінің мүшесі болды. 1977 жылы ол директорлар кеңесінің төрағасы болды.

Бірінші төрағалық

1985 жылы шіркеу президенті Спенсер У. Кимболл қайтыс болғаннан кейін, жаңадан тағайындалған шіркеу президенті Езра Тафт Бенсон Хинкли мен Монсонды өзінің бірінші және екінші кеңесшілері қызметіне шақырды. Монсон мен Хинкли Бенсонның ізбасары Говард В. Хантердің де кеңесшілері болды. 1995 жылы Хинкли Хантердің орнына келгенде, Монсон оның бірінші кеңесшісі атанды. Ол 2008 жылдың 27 қаңтарында Хинкли қайтыс болғанға дейін қызмет етті. Хинклиден кейінгі елшілердің екінші ең үлкені ретінде Монсон бір уақытта Он екі елшінің кворумының президенті болып қызмет етті; Бойд К. Пакер (сол кезде үшінші үлкендік бойынша) сол кезеңде міндетін атқарушы президент болды.

ЛДС шіркеуінің президенті

Монсон 2008 жылғы 3 ақпанда Хинкли қайтыс болғаннан кейін, LDS шіркеуінің 16-шы президенті болды. Монсон Генри Б. Эйрингті және Дитер Ф. Ухтдорфты бірінші және екінші кеңесшілер ретінде таңдады. Монсон мен оның кеңесшілері 2008 жылғы 29 мамырда Солт-Лейк-Ситине келген Джордж Буш президентімен кездесті. Ол және елші Даллин Х. Оукс 2009 жылғы 20 шілдеде Овалдық кеңселерде президент Барак Обамамен және сенатор Гарри Ридпен кездесіп, Обамаға жеке отбасы тарихының бес томдық жазбасын сыйлады. Монсон 2015 жылғы сәуірде Юта штатына Обаманың сапары кезінде Эйринг пен Ухтдорф қатысқан, басқа шіркеу басшыларының кездесуіне қатыспады. Шіркеу өкілі Монсонның күшін келесі аптада өтетін шіркеудің жалпы конференциясына сақтау үшін қатыспағанын түсіндірді. 2015 жыл бойы Монсон Л. Том Перри, Бойд К. Пакер және Ричард Г. Скотттың қоштасу рәсімінде сөз сөйледі. 2017 жылғы 23 мамырда LDS шіркеуі Монсонның жасының шектеулеріне байланысты шіркеу кеңселеріндегі кездесулерге үнемі қатыса алмайтынын мәлімдеді. 2017 жылғы 21 тамызда туған күнімен Монсон LDS шіркеуінің жетінші тоқсан жасқа толған президенті болды. 2017 жылғы мамырдағы мәлімдемеге сәйкес, LDS шіркеуі 2017 жылғы 28 қыркүйекте Монсонның денсаулығы мен жасына байланысты шектеулерге байланысты алдағы жалпы конференцияға қатыспайтынын хабарлады. 1992 жылы Езра Тафт Бенсоннан бері жалпы конференцияның толық аптасын өткізіп алған алғашқы шіркеу президенті ол болды. Сол себепті Монсон шіркеудің қазан айындағы жалпы конференциясының жексенбісінде қайтыс болған Роберт Д. Хейлстің қоштасу рәсіміне де қатыспады.

Өлім

Монсон 2018 жылдың 2 қаңтарында Солт-Лейк-Ситидегі үйінде 90 жасында табиғи себептерден қайтыс болды. Келесі күні ЛДС шіркеуі 11 қаңтарда шіркеудің Конференц-орталығында қоғамдық қарау өткізілетінін, ал ертесі күні сол Конференц-орталығында жерлеу рәсімі жоспарланғанын хабарлады. Оның өлімі, бірнеше ай бұрын Хейлстің қайтысымен бірге, Он екі елшінің кворумында екі бос орын қалдырды, олар келесі жалпы конференцияда толтырылды. Шіркеу президенті лауазымына Рассел М. Нельсон келді. Монсонның қайтысынан кейін, The New York Times газеті жариялаған, оның президенттігі кезінде болған бірнеше даулы мәселелерді атап көрсеткен некролог жағымсыз назар аударды. "Таймс" газеті Монсонға қатысты бейтарап еместік танытқаны үшін сынға ұшырады, бір жазушы Фидель Кастро мен Хью Хефнердің некрологтарын мысалға келтірді. "Таймс" газетінен некрологты алып тастау туралы онлайн петицияға 188 852 адам қол қойды, газеттің некрологтар редакторы былай деп жауап берді: "Менің ойымша, некролог мырза Монсонның қызмет істеген кезінде кездескен және көпшілік алдында талқыланған маңызды мәселелердің шындығын баяндады. Осы мәселелердің кейбіреуі – шіркеудегі әйелдердің рөлі, шіркеудің гомосексуализм мен бір жынысты некеге қатысты саясаты және тағы басқалары – кеңінен жарияланып, талқыланды, сондықтан журналистер ретінде біздің міндетіміз, некрологта немесе басқа жерде болсын, осы мәселелерді екі жағынан да толық жариялау. Біз соны істедік деп ойлаймын, шіркеу басшысы ретінде мырза Монсонның ұстанымын, сондай-ақ дінге сенушілердің және шіркеу саясатына күмән келтіргендердің пікірлерін дәл бейнеледік".

Ғибадатхананың бағышталуы

Шіркеу президенті ретінде Монсон он төрт (және төртінші рет арнады) LDS шіркеуінің ғибадатханаларын: Рексбург, Айдахо, 2008; Куритиба, Бразилия, 2008; Панама қаласы, Панама, 2008; Ванкувер, Британдық Колумбия, 2010; Гила доласы, Аризона, 2010; Себу қаласы, Филиппин, 2010; Киев, Украина, 2010; Лаи, Гавайи (қайта арнау), 2010; Канзас-Сити, Миссури, 2012; Калгари, Альберта, 2012; Бойсе, Айдахо (қайта арнау), 2012; Гилберт, Аризона, 2014; Огден, Юта (қайта арнау), 2014; және Феникс, Аризона, 2014. Бірінші Президенттікте кеңесші ретінде Монсон жеті шіркеу ғибадатханасын арнады: Буэнос-Айрес, Аргентина, 1986; Луисвилл, Кентукки, 2000; Рино, Невада, 2000; Тампико, Мексика, 2000; Виллахермоса, Мексика, 2000; Мерида, Мексика, 2000; және Веракрус, Мексика, 2000.

Саяси қатысу

2008 жылдың маусым айында Монсон және Бірінші Президенттіктегі оның кеңесшілері Калифорниядағы жергілікті қауымдарға хат жіберіп, уақыттары мен қаражаттарын жұмсау арқылы 8-ұсынысты қолдауға шақырды, осы ретте: «Тұрмыс институтын қастерлі сақтау үшін біздің бар күшімізді салуымыз қажет» деді. 2012 жылы Юта штатының сайлаушылар тізімінде ол тіркелген республикалық сайлаушы ретінде тіркелген.

Марапаттар мен мойындау

1966 жылы Монсон Юта университеті тарапынан ерекше түлек ретінде құрметпен ескерілді. Оның алғашқы құрметті ғылыми дәрежесі, Құрметті заң докторы, 1981 жылғы сәуірде Бригам Янг университетімен берілді. Ол 1996 жылғы маусымда Солт-Лейк қауымдастық колледжінен гуманитарлық ғылымдар докторы, ал 2007 жылғы мамырда Юта университетінен бизнес бойынша құрметті доктор ғылымы дәрежесін алды.

Монсон 1971 жылы Американың бойскауттарының күміс бобр сыйлығын және 1978 жылы күміс буфло сыйлығын алды, соңғысы BSA-ның ең жоғары наградасы еді. 1993 жылғы қазан айында шіркеудің жалпы конференциясының діни қызмет сессиясында Монсон Скауттар қозғалысының Дүниежүзілік ұйымының ең жоғары наградасы және жалғыз сыйлығы – «Қола қасқыр» марапатын алды, сондай-ақ Саммит Бичтел Резервациясындағы басшылық орталыққа оның есімі беріліп, оның еңбектері ескерілді. Осы сыйлыққа байланысты былай делінген: 2008 жылы «Ротари Интернешнл» ұйымының Солт-Лейк бөлімшесі Монсонды халықаралық конвенцияда «Жаһандық гуманитарлық сыйлықпен» марапаттады. 2011 жылы Gallup Монсонды «Америкалықтардың ең танымал 10 адамының» бірі деп тізімге енгізді.

Жарияланымдар

Монсон бірнеше кітап жазды, олардың кейбіреулері оның сөздерінен немесе цитаталардан құрастырылған жинақтар. Ал қалғандары ЛДС Евангелиясының нақты тақырыптарын талқылайды. Ол сонымен қатар "Иманмен сыйланған" атты автобиографиялық кітабын жазды, онда Шығыс Еуропада шіркеуді басқарған жұмысы туралы айтады.