Джон Макадам (1827-1865) – австралиялық саяхатшы, химик, саяси қайраткер. «Макадамия» жаңғағы оның құрметіне аталған. Өмірі мен қызметі туралы ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралиялық саясаткер (1827–1865)
Australian politician (1827–1865)
Құрметті доктор Джон Макадам (1827 жылдың 29 мамыры – 1865 жылдың 2 қыркүйегі) – шотландтық австралиялық химик, медицинаны оқытушы, австралиялық саясаткер және кабинет министрі, сондай-ақ Бёрк және Уиллс экспедициясының құрметті хатшысы болған. 1857 жылы макадамия туысы (макадамия жаңғағы) оның құрметіне аталды. Ол 38 жасында Австралиядан Жаңа Зеландияға бағытталған кемеде қайтыс болды.
The Honorable Dr John Macadam (29 May 1827 – 2 September 1865), was a Scottish Australian chemist, medical teacher, Australian politician and cabinet minister, and honorary secretary of the Burke and Wills expedition. The genus Macadamia (macadamia nut) was named after him in 1857. He died at sea, on a voyage from Australia to New Zealand, aged 38.
Ерте өмір
Джон Макадам 1827 жылғы 29 мамырда Шотландияның Глазго қаласында Уильям Макадамның (1783–1853) және Хелен Стивенсонның (1803–1857) ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі Глазгодағы кәсіпкер, Килмарнокта тоқыма және тоқыма баспаханасына ие болған, сонымен қатар Глазгоның бургері және бейли (қазы) болды. Ол және оның әріптестері химияны қолданып, маталарды ірі масштабта өнеркәсіптік басып шығару процестерін жасады, осының арқасында аймақтағы осы өндіріс орындары танымал болды. Джон Макадам Глазгода жеке білім алды; Андерсон университетінде (қазіргі Стратклайд университеті) химияны оқыды және профессор Уильям Грегоридің жетекшілігімен Эдинбург университетінде білімін жетілдірді. 1846–1847 жылдары ол Эдинбург университетінің профессоры Джордж Уилсонның Браун-сквердегі зертханасында ассистент болып жұмыс істеді. Сол жылы ол Шотландия Корольдік өнер қоғамының мүшесі болып сайланды, ал 1848 жылы Глазго философиялық қоғамының мүшесі атанды. Одан кейін Глазго университетінде медицинаны оқыды (LFPS, MD, 1854; FFPSG, 1855). Ол шотланд ғалымдары мен аналитикалық химиядан дәріс оқытушылардың шағын әулетінің мүшесі болды, оған өзінен басқа, үлкен жартылай ағасы Уильям Макадам, кіші інісі Стивенсон Макадам (кіші інісі Чарльз Томас Макадам ғалым ретінде қатыспаса да, химияға жанама түрде қатысып, химиялық тыңайтқыштар компаниясының аға серіктесі болды) және немерелері Уильям Айвисон Макадам және Стивенсон Дж. С. Г. Макадам, сондай-ақ, соңғы немеренің қызы, оның шөбересі Элисон А. Макадам кірді. 1855 жылғы 8 маусымда 28 жасында Макадам «Адмирал» кемесімен Австралияның Виктория колониясындағы Мельбурнге аттанды. Ол 1855 жылғы 8 қыркүйекте келді.
John Macadam was born at Northbank, Glasgow, Scotland, on 29 May 1827, the son of William Macadam (1783 1853) and Helen, née Stevenson (1803 1857). His father was a Glasgow businessman, who owned a spinning and textile printing works in Kilmarnock, and was a burgess and a bailie (magistrate) of Glasgow. His fellow industrialists and he in the craft had developed, using chemistry, the processes for the large scale industrial printing of fabrics for which these plants in the area became known. John Macadam was privately educated in Glasgow; he studied chemistry at the Andersonian University (now the University of Strathclyde) and went for advanced study at the University of Edinburgh under Professor William Gregory. In 1846–47, he went on to serve as assistant to Professor George Wilson at the University of Edinburgh in his laboratory in Brown Square. He was elected a fellow of the Royal Scottish Society of Arts that year, and in 1848, a member of the Glasgow Philosophical Society. He then studied medicine at the University of Glasgow (LFPS, MD,1854; FFPSG,1855). He was a member of what became a small dynasty of Scottish scientists and lecturers in analytical chemistry, which included, other than himself, his eldest half brother William Macadam, his immediate younger brother Stevenson Macadam (a younger brother Charles Thomas Macadam, although not involved as a scientist, was also indirectly involved in chemistry becoming a senior partner in a chemical fertiliser company) and nephews William Ivison Macadam and Stevenson J. C. G. Macadam, as well as the former nephew's daughter, his great niece Elison A. Macadam. On 8 June 1855, aged 28, Macadam sailed for Melbourne in the Colony of Victoria, Australia, on the sailing ship Admiral. He arrived on 8 September 1855.
Австралиялық академиялық мансап
1855 жылы ол Шотландиядан кетпес бұрын Шотланд колледжінде химия және табиғаттану пәндерінен лекция оқыды. 1857 жылы Гласгоу университетінен алған докторлық дәрежесін мойындағандықтан Мельбурн университетінен MD ad eundem дәрежесімен марапатталды. 1857-1858 жылдары ол Джилонг шіркеуінің Англия грамматикалық мектебінде (қазіргі Джилонг грамматикалық мектебі) оқытушылық қызмет атқарды. 1858 жылы Виктория үкіметінің аналитикалық химияшысы болып тағайындалды. 1860 жылы Мельбурн қаласының денсаулық сақтау офицері болды. Ол халық денсаулығы туралы бірнеше есеп дайындады. 1862 жылдың 3 наурызында Мельбурн университетінің медицина мектебінде медицина (химия және практикалық химия) пәнінен алғашқы лекторы болып тағайындалды. Келесі бірнеше жыл бойы ол Халық кітапханасының артындағы талдау зертханасында аз ғана медицина студенттеріне сабақ берді. Ол сондай-ақ Ауыл шаруашылығы кеңесінің мүшесі де болды.
In 1855 he was a lecturer on chemistry and natural science at Scotch College, having been engaged for the position before leaving Scotland. In 1857 he was awarded an MD ad eundem from the University of Melbourne in acknowledgment of his MD from the University of Glasgow. In 1857 1858 he also taught at Geelong Church of England Grammar School (now Geelong Grammar School). In 1858, he was appointed the Victorian government analytical chemist. In 1860 he became health officer to the City of Melbourne. He wrote several reports on public health. On 3 March 1862 he was appointed as the first lecturer in medicine (chemistry and practical chemistry) at the University of Melbourne School of Medicine. For the next few years he held classes for a small number of medical students in the Analytical Laboratory behind the Public Library. He was also a member of the Board of Agriculture.
Саяси өмір
Ол Кастлемейнді өкілдік еткен, жер конвенциясын қолдаушы және радикал ретінде Викторияның өздік басқарушы колониясының заң шығарушы жиналысының мүшесі болды. 1861 жылы Викторияның пошта басқармасының басшысы қызметін атқарды. 1864 жылы заң шығарушы жиналыстан отставкаға кетті. Ол 1862 және 1863 жылдары заңға айналған медицина қызметкерлері және тағамның сапасын нашарлату туралы заң жобаларын ұсынды.
He became a member of the legislative assembly of the self governing Colony of Victoria as a radical and supporter of the Land Convention, representing Castlemaine. He was postmaster general of Victoria in 1861. He resigned from the legislature in 1864. He had sponsored bills on medical practitioners and adulteration of food which became law in 1862 and 1863.
Викторияның Корольдік қоғамы
1857 және 1862 жылдар аралығында Макадам Викторияның Философиялық институтының құрметті хатшысы қызметін атқарды, ол 1860 жылы Викторияның Корольдік қоғамына айналды және 1863 жылы оның вице-президенті болып тағайындалды. Ол қоғамның "Трансакциялар" жинағының алғашқы бес томын шығарды. Ол қоғамның жиналыс залын (қазіргі ғимараты) салуға белсенді қатысты және институттың патшалық жарғы алу жобасына атсалысты. Ол қызмет еткен кезеңде, 1860 жылдың қаңтарында Философиялық институт Викторияның Корольдік қоғамы болып өзгеріп, жаңа ғимаратында алғашқы жиынын өткізді.
Between 1857 and 1862, Macadam served as honorary secretary of the Philosophical Institute of Victoria, which then became the Royal Society of Victoria in 1860, and was appointed vice president of it in 1863. He was editor of first five volumes of the society's Transactions. He was active in erecting the Society's Meeting Hall (their present building) and was involved in the institute's initiative to obtain a royal charter. He saw both happen while he held office, when in January 1860, the Philosophical Institute became the Royal Society of Victoria and met in their new building.
Берк пен Уилл экспедициясы
1857 және 1865 жылдар аралығында Макадам Бурк пен Уиллс экспедициясын ұйымдастырған Виктория Корольдік қоғамының Барлау комитетінің құрметті хатшысы қызметін атқарды. Экспедиция қоғам тарапынан Австралия құрлығын оңтүстіктен солтүстікке дейін кесіп өту, оны картаға түсіру және ғылыми деректер мен үлгілер жинау мақсатымен ұйымдастырылды. Ол кезде Австралияның ішкі аймағының көп бөлігі еуропалықтар тарапынан зерттелмеген және оларға белгісіз болған. 1860-61 жылдары Роберт О’Хара Берк пен Уильям Джон Уиллс 19 адамнан тұратын экспедицияны сол мақсатпен бастап, Австралияны оңтүстіктегі Мельбурннен солтүстіктегі Карпентария шығанағына дейін, шамамен 2000 миль қашықтыққа жүрді. Үш адам Мельбурннен Карпентария шығанағының жағалауына және Купер-Криктегі депо-лагерьге дейін 3000 мильден астам жол басып өтті. Бұл әрекетте жеті адам, оның ішінде экспедиция жетекшілері Берк пен Уиллс қаза тапты. Солтүстік жағалауға жеткен төрт адамның ішінде тек Джон Кинг қана жергілікті халықтың көмегімен аман қалды және Мельбурнға оралды. Бұл экспедиция Австралия құрлығын алғаш рет кесіп өткен экспедиция болды. Ол Австралияның кейінгі дамуы үшін маңызды рөл атқарды және оны Америка Құрама Штаттарының дамуына Льюис пен Кларк экспедициясының Солтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауына құрлық арқылы жасаған сапарымен салыстыруға болады. Экспедициядағы көптеген өлім-жұлымдардан кейін алғашқы сын Корольдік қоғамға түсті, бірақ олардың алдын ала болжамдары өлімдерді болдырмауы мүмкін емес екені анық болды және бұл кеңінен мойындалды, өйткені доктор Макадам Бурк пен Уиллс экспедициясының Барлау комитетінің хатшысы ретінде олардың қауіпсіздігі үшін жеткілікті шаралар қабылдануын талап еткені белгілі болды.
Between 1857 and 1865, Macadam served as honorary secretary to the Exploration Committee of the Royal Society of Victoria, which organised the Burke and Wills expedition. The expedition was organised by the society with the aim of crossing the continent of Australia from the south to the north coasts, map it, and collect scientific data and specimens. At that time, most of the interior of Australia had not been explored by the European settlers and was unknown to them. In 1860–61, Robert O'Hara Burke and William John Wills led the expedition of 19 men with that intention, crossing Australia from Melbourne in the south, to the Gulf of Carpentaria in the north, a distance around 2,000 miles. Three men ultimately travelled over 3,000 miles from Melbourne to the shores of the Gulf of Carpentaria and back to the Depot Camp at Cooper Creek. Seven men died in the attempt, including the leaders Burke and Wills. Of the four men who reached the north coast, only one, John King, survived with the help of the indigenous people to return to Melbourne. This expedition became the first to cross the Australian continent. It was of great importance to the subsequent development of Australia and could be compared in importance to the Lewis and Clark Expedition overland to the North American Pacific Coast to the development of the United States. After the heavy death toll of the expedition, initial criticism fell on the Royal Society, but it became clear that their foresight could not have prevented the deaths and this was then widely recognised when it became known that as Secretary of the Exploration Committee of the Burke and Wills expedition, Dr. Macadam had insisted on adequate provisions for their safety.
Макадамия
Макадамия жаңғағын (Macadamia туысы) еуропалық қоныс аударушылар ашқан, ал кейіннен ағашты оның досы және әріптесі Фердинанд фон Мюллер (1825-1896), Мельбурндағы Корольдік ботаникалық бақтың директоры, оның құрметіне атаған. Макадамия жаңғағы осы ағаштан атын алған. Macadamia туысын алғаш рет 1857 жылы доктор Мюллер ғылыми тұрғыдан сипаттап, жаңа туысты досы доктор Джон Макадамның құрметіне атады. Мюллер флораның көптеген таксономиялық зерттеулерін жүргізіп, көптеген туыстарға ат қойған, бірақ осыны "Джон Макадамға, біздің институттың талантты және лайықты хатшысына арналған әдемі туыс" деп таңдады.
The macadamia (genus Macadamia) nut was discovered by the European settlers, and subsequently the tree was named after him by his friend and colleague, Ferdinand von Mueller (1825 1896), Director of the Royal Botanic Gardens, Melbourne. The tree gave his name to macadamia nuts. The genus Macadamia was first described scientifically in 1857 by Dr. Mueller and he named the new genus in honour of his friend Dr John Macadam. Mueller had done a great deal of taxonomy of the flora, naming innumerable genera but chose this " a beautiful genus dedicated to John Macadam, M. D. the talented and deserving secretary of our institute."
Австралиялық футбол
1858 жылдың 7 тамызында Джон Макадам Шотландия колледжі мен Мельбурн грамматика мектебі арасында өткен танымал футбол ойынында екі төрешінің бірі болды. Ойынды Том Уиллс пен Джон Макадам бірлесіп төрешілік етті. Екі мектеп содан бері жыл сайын бәсекелесіп келеді, соңғы кезде Корднер-Эгглестон кубогы үшін. Бұл ойын қазіргі Австралиялық футболдың алға батуы болды және Мельбурн крикет алаңының сыртында осы ойынды бейнелейтін мүсінмен мәңгіленген.
On 7 August 1858, John Macadam officiated as one of two umpires at a famous game of football played between Scotch College and Melbourne Grammar. It was co umpired by Tom Wills and John Macadam. The two schools have competed annually ever since, lately for the Cordner–Eggleston Cup. This game was a predecessor to the modern game of Australian rules football and is commemorated by a statue depicting the game outside the Melbourne Cricket Ground.
Өлім
1865 жылғы наурыз айында Макадам капитан В. А. Джарвидің әйелін улап өлтірді деген айыппен сотталуында куәлік беру үшін Жаңа Зеландияға сапар шекті, бірақ қазылар келісімге келмеді. Қайту жолында Макадам дауыл кезінде қабырғасын жарақаттады. Денсаулық жағдайына байланысты оған сотқа қайта бармау ұсынылды, бірақ ол бәрібір барды және 1865 жылдың 2 қыркүйегінде кемеде қайтыс болды. Оның медицина студенті, көмекшісі Джон Драммонд Киркленд сотта Макадамның орнына куәлік берді, ал Джарви кінәлі деп танылды. "Австралиялық жаңалықтар" газеті былай деп жазды: "Доктор Макадам қайтыс болған кезде 38 жаста еді; оның көпшілікке қызмет етуге арналған түрлі және ауыр міндеттері оның өмірін қысқартқандығына еш күмән жоқ". "Австралиялық медициналық журнал" мынадай мәлімдеме жасады: "Біраз уақыттан бері оның достарына оның жалпы денсаулығы нашарлап бара жатқаны байқалды: табиғатынан күшті және дені сау денесі оның көптеген лауазымдарының үздіксіз және мазасыз міндеттерінен біртіндеп әлсіреп барады". Сапарда болған өлімінің себебін анықтау бойынша шығарылған үкімде: "Оның өліміне шамадан тыс әлсіздік пен жалпы шаршау себеп болды" делінген.
In March 1865 Macadam sailed to New Zealand to give evidence at the trial of Captain W. A. Jarvey, accused of fatally poisoning his wife, but the jury did not reach a verdict. During the return voyage, Macadam fractured his ribs during a storm. He was advised, on medical grounds, not to return for the adjourned trial but did so and died on the ship on 2 September 1865. His medical student assistant John Drummond Kirkland gave evidence at the trial in Macadam's place, and Jarvey was convicted. The Australian News commented, "At the time of his death, Dr Macadam was but 38 years of age; there can be little doubt that the various and onerous duties he discharged for the public must be attributed in great measure the shortening of his days." The Australian Medical Journal stated, "For some time it had been evident to his friends that his general health was giving way: that a frame naturally robust and vigorous was gradually becoming undermined by the incessant and harassing duties of the multifarious offices he filled." The inquest verdict (he died at sea) stated, "His death was caused by excessive debility and general exhaustion."
Жерлеу рәсімі
Жерлеу рәсімі кең ауқымды болды. Газеттерде құрмет көрсетулері жарияланып, кейін ғылыми қоғамдардан ұзақ некрологтар жарияланды, мысалы, Австралия медицина журналында және басқа да жерлерде. Мельбурн газеті "The Leader" жерлеу рәсімі туралы былай деп сипаттады: "Табутты төрт жылқы тартты. Төрт қаралы көлікте басты аза тұтушылар мен марқұмның ең жақын достары отырды. Үлкен процессия соңынан ерді, онда бірнеше парламент мүшелері, Корольдік қоғам мүшелері, Бас судья; Мельбурн қаласының мэрі мен қалалық әкімшілігі болды. Жеке көліктер мен көпшілік процессияны аяқтады. Университетте ректор, проректор және студенттердің көпшілігі, барлығы академиялық киімдерін киіп, жерлеу процессиясын қарсы алып, қалған жолды бастап салды". Басты аза тұтушы оның кіші інісі Джордж Роберт Макадам (1837-1918) болды. Джон Макадамның қабірі, үстінде мәрмәр обелискі орналасқан, Мельбурн қалалық зиратында.
The funeral was large. The newspapers carried tributes and subsequently lengthier obituaries from learned societies were published, such as that in the Australian Medical Journal and elsewhere. The Melbourne Leader described the funeral: "The coffin was drawn by four horses. Four mourning coaches contained the chief mourners and the more intimate friends of the deceased gentleman. A large procession followed, in which were several members of Parliament, the members of the Royal Society, the Chief Justice; the Mayor and corporation of the city of Melbourne. A number of private carriages and the public wound up the procession At the University, the chancellor, the vice chancellor, and a number of the students, all in their academic robes, met the funeral cortege, and proceeded the remainder of the distance". The chief mourner was his youngest brother, George Robert Macadam (1837 1918). John Macadam's grave, surmounted by a marble obelisk, is in Melbourne General Cemetery.
Жесір әйел қайтадан тұрмысқа шықты
Джон Макадам мен оның балалары қайтыс болғаннан кейін оның жесірі Элизабет Кларк кейінірек қайтадан тұрмысқа шықты. Ол Колақта 32 жыл бойы пастор болған Джон Далзиел Дикиге тұрмысқа шықты. Олар 1868 жылдың 26 ақпанында үйленді. Олардың төрт қызы болды. Элизабет Дики 1915 жылы 82 жасында Виктория штатының Брайтон қаласында, пастор Дикидің жесірі ретінде қайтыс болды. Дики 1909 жылдың 25 желтоқсанында қайтыс болды.
After John Macadam and her children's deaths his widow, Elizabeth Clark, later remarried. She married the Reverend John Dalziel Dickie, who was pastor at Colac for 32 years. They married on 26 February 1868 They had four daughters. Elizabeth Dickie died aged 82 in 1915, in Brighton, Victoria, as the widow of the Rev. Dickie. Dickie had died 25 December 1909.