Томас Дуглас, Селкирк графының өмірі мен қоныс салу қызметі

Кіріспе

Шотланд ақсұлы (1771–1820)

Томас Дуглас, Селкирктің 5-ші графы FRS FRSE (20 маусым 1771 – 8 сәуір 1820) – шотланд ақсұлы. Ол Канададағы Қызыл өзен қонысындағы иммигранттар қоныстарын демеушілік еткен шотландтық қайырымды адам ретінде белгілі болды.

Бастапқы өмірі

Ол Шотландияның Кирккдбригшир округіндегі Сент-Мэри аралында, Селкирктің 4-ші графы Дунбар Дугластың жетінші ұлы және оның әйелі Хелен Гамильтонның (1738–1802), Хаддингтонның 6-шы графы Томас Гамильтонның немересі болды. Оның ағасы – Базиль Уильям Дуглас, Лорд Дейр. Оның алғашқы білімі Саффолк қаласындағы Палгрейв академиясында алынды. Ол отбасылық иелікті мұраға алмаса, заңгер болу үшін Эдинбург университетіне оқуға түсті. Оқу кезінде ол жер иелерінен қуылған кедей шотланд шаруаларын байқады. Олардың ауыр жағдайын көріп, ол оларға сол кездегі британдық колонияларда жаңа жер табуға көмектесудің жолдарын іздеді. 1794 жылы ағасы Базиль қайтыс болғаннан кейін Томас Лорд Дейр атанды. 1799 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, Дуглас, соңғы тірі қалған ұлы (екі ағасы нәресте кезінде, екеуі туберкулезден, екеуі сары жегіден қайтыс болды) 5-ші Селкирк графы болды. 1798 жылы ол Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды, оны Дугальд Стюарт, Эндрю Ковентри және Джон Плейфейр ұсынды.

Канададағы қатысу

1799 жылы Томас күтпеген жерден Селкирк титулы мен иеліктерін мұраға алғанда, ол ақшасы мен саяси байланыстарын жер сатып алу және 1803 жылы Принс-Эдуард аралындағы Белфастқа, ал 1804 жылы Жоғарғы Канададағы Балдунға кедей шотланд фермерлерін қоныстандыру үшін пайдаланды. (Толық ақпарат алу үшін «Шотландия талқандауы» деген тақырыпты қараңыз). 1804 жылы ол Галифакста болып, Солтүстік Британ қоғамының мүшесі атанды. Ол Солтүстік Америкада кеңінен саяхаттады, оның тәсілі мен жұмысы оған белгілі бір даңқ әкелді; 1807 жылы ол Шотландияның Кирккудбрайт қаласының лорд-лейтенанті болып тағайындалды, ал 1808 жылы Лондон Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды. Шотланд фермерлерін қайта қоныстандыру жұмысын жалғастыру үшін Селкирк британ үкіметінен Руперт жерінің бір бөлігі – Ред-Ривер аңғарында жер сұрады. Үкімет бас тартты, өйткені Гудзон шығанағы компаниясына (ГШК) бұл жердегі тері саудасына монополия берілген еді. Алайда, Селкирк өте қауқарлы болды және сэр Александр Маккензимен бірге ГШК-нің жеткілікті акцияларын сатып алып, оларға жерді бақылауға мүмкіндік берді. Бұл билік позициясы, оның некелік байланыстарымен бірге (оның әйелі Жан, ГШК басқару комитетінің мүшесі Эндрю Веддерберннің қарындасы еді) оған компания үшін ауыл шаруашылығы орталығы ретінде қызмет ететін Ассинибоя деп аталатын жерді алуға мүмкіндік берді. Жер беру туралы келісімнің шарты ретінде Селкирк жыл сайын ГШК-ге 200 адаммен қамтамасыз етуге міндеттенді. Ол сондай-ақ қоныс аударушылардың тері саудасына қатысуына тыйым салынғанын келісті. ГШК-нің бір бөлігі ретінде Селкирк Солтүстік-Батыс компаниясының (СБК) ГШК-мен аймақтағы терілер үшін бәсекелесуін тоқтатуды қалады. Селкирк Қызыл өзен орталығын СБК coureurs des bois сауда жолдарымен қиылыста орналастыру арқылы терілердің оңай ағынын тоқтата алатын еді. Алайда, бұл аймақта бұрыннан тұратын жергілікті метистер СБК-мен тығыз байланыста болды және 1763 жылғы Корольдік жарлығына қайшы келетін Селкирктің аймаққа бақылауын қабылдаудан бас тартты. Бірінші отарлау әрекеті 1812 жылы жаңа губернатор Майлс Макдоннелл басқаруымен 128 адамнан тұратын топпен басталды. Олар маусымның соңында келді, үйлерін салғаннан кейін қыс егіс шаруашылығына үміттерді жойды, ал отар колония метистердің көмегіне мұқтаж болды. Келесі жылы толық өсімдіктер өссе де, колония гүлденген жоқ. 1814 жылы азық-түлік тапшылығына байланысты Макдоннелл Пеммикан жарлығын шығарды, бұл бүкіл аймақтан азық-түлік экспорттауға тыйым салды. Түнгі штаттағы саудагерлерге пемикан сату арқылы өмір сүрген метистер Макдоннеллді тұтқындап, елді мекенді өртеп жіберді. Роберт Семпл Қызыл өзен орталығының губернаторы болып тағайындалды. 1816 жылға қарай метистер мен жаңа келгендер арасындағы зорлық-зомбылық күшейіп, жеті емен шайқасына әкелді, нәтижесінде Лорд Селкирктің 21 адамы, соның ішінде жаңадан тағайындалған губернатор және бір метис қаза тапты. СБК серіктестері метистердің шабуылшыларына көмектескені айыпталды. Олардың барлығы сотта ақталды, тіпті Селкирктің шақыруымен қайта сотталғанда да, олар Селкиркті қарсы сотқа сәтті шағымданып, оған қарсы шағымдануға қол жеткізді. Селкирк және оның адамдары Жеті емен шайқасына жауап ретінде Солтүстік-Батыс компаниясына тиесілі Форт-Уильямдағы сауда бекетін басып алды. Осыдан кейін Селкирк Монреальдегі сотқа қатысуға шақырылды және Форт-Уильямды заңсыз басып алумен байланысты төрт қылмыс жасады деп айыпталды. Селкирк өзінің байлығының көп бөлігін сотта өзін қорғауға жұмсады (сәтті болмады), 1820 жылы Франциядағы Пау қаласында қайтыс болғанға дейін. Екі компания 1821 жылы біріктірілді.

When Thomas unexpectedly inherited the Selkirk title and estates in 1799, he used his money and political connections to purchase land and settle poor Scottish farmers in Belfast, Prince Edward Island, in 1803 and Baldoon, Upper Canada in 1804. (See Highland Clearances for more on the emigration of poor Scots.) In 1804, he was in Halifax and became a member of the North British Society. He travelled extensively in North America, and his approach and work gained him some fame; in 1807 he was named Lord Lieutenant of Kirkcudbright, Scotland, and in 1808 was elected a Fellow of the Royal Society of London. In order to continue his work re settling Scottish farmers, Selkirk asked the British government for a land grant in the Red River Valley, a part of Rupert's Land. The government refused, as the Hudson's Bay Company (H. B. C.) had been granted a fur trading monopoly on that land. However, Selkirk was very determined, and together with Sir Alexander Mackenzie bought enough shares in H. B. C. to let them gain control of the land. This position of power, along with his marriage connections (his wife Jean was the sister of Andrew Wedderburn, a member of the H. B. C. governing committee) allowed him to acquire a land grant called Assiniboia to serve as an agricultural settlement for the company. As part of the agreement for the land grant, Selkirk agreed to supply the Hudson's Bay Company with 200 men each year. He also agreed that the settlers would not be allowed to participate in the fur trade. As part owner of H. B. C., Selkirk also wanted to stop the North West Company (N. W. C.) from competing with H. B. C. for furs in the region. By placing the Red River Colony astride the trade routes used by the N. W. C. coureurs des bois, Selkirk could cut off the easy flow of furs. However, the local Métis people who already inhabited the area had long standing ties with the N. W. C. and refused to accept Selkirk's control over the area, which was contrary to the Royal Proclamation of 1763. The first colonization attempt started in 1812, consisting of 128 men led by the new governor, Miles Macdonell. Arriving late in the season they had just arrived and built homes when the winter cut off any hope of planting, and the colony became reliant on the support of the Métis. Even with a full growing season the next year, the colony never thrived. Because of a shortage of food in 1814, Macdonell issued the Pemmican Proclamation, prohibiting the export of food from the entire area. The Métis, who made a living selling pemmican to the N. W. C. traders, responded by arresting Macdonell and burning the settlement. Robert Semple was appointed as governor of the Red River Colony. By 1816, the violence intensified between the Métis and the newcomers, which resulted in the Battle of Seven Oaks, causing the deaths of 21 of Lord Selkirk's men, including the newly appointed governor, and one Métis. N. W. C. partners were accused of having aided the Métis attackers. All were exonerated at trial, and again when re tried under Selkirk's instigation, which back fired when they successfully counter sued Selkirk. Selkirk and his men responded to the Battle of Seven Oaks by seizing the trading post at Fort William that belonged to the North West Company. In the aftermath, Selkirk was ordered to appear in court in Montreal and was charged with four separate offences, all of which related to the alleged unlawful occupation of Fort William. Selkirk reportedly spent most of his acquired fortune defending himself (unsuccessfully) in court, shortly before his death in 1820 at Pau, France. The two companies were merged in 1821.

Мұра

Селкирктің отарлаушылық амбициялары Селкирк қаласы мен Шығыс Селкирк ауылының атауларында, сондай-ақ Виннипегтің Пойнт-Дуглас ауданында, қаланың Уотерфронт драйвіндегі Форт-Дуглас саябағында (бұрын Форт-Дуглас тұрған жерде) және Виннипегтің Селкирк даңғылында мәңгі есте қалды. Селкирк қаласын Лорд Селкирк аймақтық кешендік орта мектебі қызмет көрсетеді, оны Лорд Селкирк мектеп бөлімі басқарады. Лорд Селкирк тас жолы Манитоба мен Солтүстік Дакота арасындағы халықаралық шекарадан басталып, АҚШ-тағы 29-шы қалааралық тас жолымен жалғасады. Селкирк тауы мен Селкирк таулары да оның құрметіне аталған. Метистер Лорд Селкирктің ішкі қақтығыстарды тудырған кезеңді, олардың халық ретінде қалыптасуының бастауы деп санайды. Метистер Лорд Селкирктің адамдарымен кездеспей тұрып-ақ болған, бірақ олардың шетелдік басқыншылыққа қарсы қарулы қарсылығы олардың ортақ ұлттық санасын қалыптастыруға ықпал етті. Осы кезеңде ту және әнұран дүниеге келді. Лорд Селкирктің Манитоба тарихындағы рөлін еске алу үшін Манитоба провинциясы Виннипегте тарихи тақта орнатты.

Селкирк пен Джон Пол Джонс

Жеті жасында Томасқа американдық кеме капитаны Джон Пол Джонс тарапынан ұрлап кету қаупі туды. Питер К. Ньюман өзінің "Көлдің империясы" тарихында оқиғаны былай баяндайды. 1778 жылы Джон Пол Джонс "Рейнджер" кемесімен Шотландия мен Ирландия арасында жүлде іздеп саяхаттап жүрді. Бенджамин Франклин оған американдық тұтқындарға айырбастау үшін британдық ақсүйектерді тұтқындауға кеңес берген. Селкирк иеліктеріне жақын туылған Джонс аға лорд Селкиркті таңдады. Соңғы сәтте Джонс өзі бармай, екі лейтенантқа және теңізшілерге толы қайыққа бұл міндетті тапсыруды шешті. Америкалықтар Селкирк сарайына жақындағанда, тәрбиеші оларды көріп, жас Томасты қауіпсіз жерге шығарып жіберді. Америкалықтар алдыңғы есікке соғып, үй иесімен кездесті. Леди Селкирк не болып жатқанын білу үшін таңғы ас бөлмесінен келді. Ол американдық офицерлерді қонақ бөлмесіне шақырып, үй иесіне шай дайындауды және сыртында күтіп тұрған теңізшілерге виски табуды бұйырды. Олар оның күйеуін ұрлап әкелуге келгендерін түсіндіргенде, леди Селкирк өкінішке орай лорд Селкирк үйде жоқ екенін айтты. Лейтенант Валлингфорд үйге бара жатқанда көрген жас жігітті алып кетуді ұсынғанда, леди Селкирк оны өлтірмейінше оларға жібермейтінін мәлімдеді. Сұрақтардан кейін леди Селкирк олардың миссиясы толық сәтсіздікке ұшырамауы үшін отбасының күмісін ұрлап алуға болатынын ұсынды. Офицерлер бұл олар үшін ең жақсы шешім болуы мүмкін екенін мойындады, сондықтан леди Селкирк үй иесіне американдық мырзаларға қажетті заттарды беруді бұйырды. Ол бір қаптың жартысын көмірмен, ал жоғарғы жартысын күміс заттармен толтырып, офицерлерге ұсынды. Олар леди Селкиркке тост айтып, кемелеріне оралып, капитандарына көмір мен күміс заттары салынған қапты табыс етті. Джонс леди Селкиркке өте әдемі хат жазып, кешірім сұрады және олжаны Әскери-теңіз флотынан сатып алып, Селкирктерге қайтаруға уәде берді. Лорд Селкирк Континенттік Конгресс келісімінсіз күмісін қайтарып ала алмайтынын жауап ретінде жазды. Ұзаққа созылған заңдық келіссөздерден кейін бұл заттар жеті жылдан соң қайтарылды.

At the age of seven, Thomas was almost kidnapped by John Paul Jones, commander of an American ship. Peter C. Newman tells the story as follows in his history The Empire of the Bay. In 1778, John Paul Jones, in the sloop Ranger, was cruising between Scotland and Ireland looking for prizes. Benjamin Franklin had suggested that he might capture a British nobleman to exchange for American prisoners. Having been born near the Selkirk estates, Jones selected the elder Lord Selkirk. At the last moment, Jones decided not to go himself, but to assign the duty to two lieutenants and a boatload of sailors. As the Americans approached the Selkirk mansion, a governess saw them coming and removed young Thomas to safety. The Americans knocked on the front door and were greeted by the butler. Lady Selkirk came from the breakfast room to see what the fuss was about. She invited the American officers into the drawing room, told the butler to make tea and to find some whisky for the sailors who were waiting outside. When they explained that they had come to kidnap her husband, Lady Selkirk replied that unfortunately Lord Selkirk was not at home. When Lieutenant Wallingford suggested that instead, they might take the young gentleman they saw on the way to the house, Lady Selkirk replied that they would have to kill her first. After more discussion, Lady Selkirk suggested that, so that their mission would not be a complete failure, they might steal the family silver. The officers allowed as how that might be the best solution, so Lady Selkirk ordered the butler to provide the American gentlemen with what they needed. He filled a sack half full of coal, filled the top half with silverware and presented it to the officers. After drinking a toast to Lady Selkirk, they returned to their ship and presented their captain with his sack full of coal and silverware. Jones wrote Lady Selkirk a flowery letter of apology, proposing himself to buy back the booty from the Navy and return it to the Selkirks. Lord Selkirk wrote back that he could not possibly countenance the return of his silver without the consent of the Continental Congress. The objects, which became the subject of protracted legal negotiations, were returned seven years later.

Өлім

Ол қайтыс болған кезде оның мұрагері және ізбасары Данбар 10 жасқа ғана толыпты, сондықтан Селкирктің иеліктері сенім қорына беріліп, оның өсиетімен тағайындалған төрт атқарушы басқарды. Сенімшілер кеңесі Ахилтри және Кроммидің Эндрю Колвиллінен (Колвилл), Уэрингтің Джон Холлбритінен (Халкет), Дундреннанның Адам Мэйтлендінен және 2-ші баронет сэр Джеймс Монтгомериден тұрды.