Кіріспе
Үй жануарларын азықтандыруға арналған ауыл шаруашылығы өнімдері. Мал азығы (/f/ɒ/d/ər/), сондай-ақ жем (/p/r/ɒ/v/ən/d/ər/) деп те аталады, бұл ірі қара, қоян, қой, жылқы, тауық және шошқа сияқты үй жануарларын азықтандыруға арналған кез келген ауыл шаруашылығы өнімі. "Мал азығы" жануарлар өздері іздеп табатын (жем деп аталатын) азық емес, жануарларға берілетін азықты (оның ішінде шабылып, оларға жеткізілген өсімдіктерді) білдіреді. Мал азығына сена, сабан, силос, қысылған және гранулаланған жем, майлар, аралас рациондар, өскінді дәндер мен бұршақтар (мысалы, бұршақ өскіндері, жаңа малтабар немесе қалдық малтабар) кіреді. Мал азығының көп бөлігі өсімдіктерден жасалады, бірақ кейбір өндірушілер өңделген жемге жануар текті ингредиенттер қосады. Халықаралық жемшөп өнеркәсібі федерациясының бағалауынша, 2022 жылы әлем бойынша мал азығы саудасы 1,245 миллиард тонна құрама жем өндірді, оның жылдық өсім көрсеткіші шамамен 2% құрайды. Ауыл шаруашылығы жерін жем-шөп өсіру үшін пайдалану, адамға арналған азық емес, әлеуметтік мәселе тудыруы мүмкін (тамақ пен жем-шөпті салыстыр қараңыз); жем-шөптің кейбір түрлері, мысалы, жүгері (мырыш), адамға азық ретінде де қолданылуы мүмкін; ал шөп сияқты, адамдар тұтынатын дақылдар өсірілетін жерлерге де егілуі мүмкін. Көп жағдайда мал азығы үшін шөп өсіру, адамға арналған дақылдар арасындағы аралық егіс ретінде құнды болып табылады, себебі ол топырақтағы органикалық заттарды арттырады. Бұл органикалық заттардың топырақтағы артуы климаттың өзгеруін азайта ма, жоқ па, бағалау кезінде, қосылған органикалық заттардың тұрақтылығы және мал азығын пайдалану кезінде болатын шығарылымдар ескерілуі керек. Жануарларға берілетін кейбір ауыл шаруашылығының қосалқы өнімдері адамдар үшін ащы немесе дәмсіз болуы мүмкін.
Fodder ('/f//ɒ//d//ər/), also called provender ('/p//r//ɒ//v//ən//d//ər/), is any agricultural foodstuff used specifically to feed domesticated livestock, such as cattle, rabbits, sheep, horses, chickens and pigs. "Fodder" refers particularly to food given to the animals (including plants cut and carried to them), rather than that which they forage for themselves (called forage). Fodder includes hay, straw, silage, compressed and pelleted feeds, oils and mixed rations, and sprouted grains and legumes (such as bean sprouts, fresh malt, or spent malt). Most animal feed is from plants, but some manufacturers add ingredients to processed feeds that are of animal origin. The worldwide animal feed trade produced 1.245 billion tons of compound feed in 2022 according to an estimate by the International Feed Industry Federation, with an annual growth rate of about 2%. The use of agricultural land to grow feed rather than human food can be controversial (see food vs. feed); some types of feed, such as corn (maize), can also serve as human food; those that cannot, such as grassland grass, may be grown on land that can be used for crops consumed by humans. In many cases the production of grass for cattle fodder is a valuable intercrop between crops for human consumption, because it builds the organic matter in the soil. When evaluating if this soil organic matter increase mitigates climate change, both permanency of the added organic matter as well as emissions produced during use of the fodder product have to be taken into account. Some agricultural byproducts fed to animals may be considered unsavory by humans.
Денсаулыққа қатысты мәселелер
Бұрын ірі қара малдың тұнбалы энцефалопатиясы (БСЭ, немесе "ақылсыз сиыр ауруы") приондық ластануға байланысты мал азығына қайта өңделген етті және сүйек ұнын қосу арқылы тарады. Қазір бұл тәжірибе көптеген елдерде тыйым салынған. Кейбір жануарлар бүлінген немесе көкпек басқан жемге басқаларына қарағанда төзімділігі төмен, ал жемге кездейсоқ араласып кеткен кейбір түрлері көкпек, у немесе улағыш шөптер жануарлардың ауруға шалуына немесе өліміне байланысты экономикалық зиян келтіруі мүмкін. АҚШ-тың Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызмет министрлігі коммерциялық мал азығында болуы мүмкін Ветеринариялық азық директивасы сияқты дәрі-дәрмектерді реттейді.
Құрғақшылық
Құрғақшылықтың күшеюі мен жиілеуі жартылай шөлейтті және шөлді аймақтарда жайылымдық шаруашылыққа қысым түсіруде. Намибиядағы бұталар негізінде мал азығы өндірісі сияқты жаңаша азық өндірісінің тәжірибелері бар. Ұзақ құрғақшылық кезеңдерінде кейбір шаруалар енгізілген бұталардан алынған ағаш биомассасының талшығын ірі қара малға негізгі азық ретінде пайдаланып, оған жергілікті қолжетімді қоректік заттар мен дәмділігін жақсарту үшін қосымшалар қосады.
Жаңғақ түйіршіктерін жемшөп ретінде өндіру
Арпа және бұршақ сияқты көктемгі дәнді дақылдардан жасалған жемшөп шағын және ірі көлемде өсірілуі мүмкін. Жақында күніне, жыл бойы көп тонна өскіндерді өндіруге мүмкіндік беретін жүйелер әзірленді. Өскінді дәндер, малға өскіні жоқ дәнді берумен салыстырғанда, дәннің қоректік құндылығын едәуір арттырады. Сонымен қатар, олар дәстүрлі жемшөпке қарағанда аз суды пайдаланады, сондықтан құрғақшылық жағдайларында қолдануға өте ыңғайлы. Арпа және басқа дәнді дақылдарды мұқият бақыланатын ортада гидропоникалық әдіспен өсіруге болады. Гидропоникалық жағдайда өсірілген, 150 мм биіктігі және 50 мм тамыр жүйесі бар өскінді жемшөп мал азығы ретінде ең жақсы жағдайға ие. Арпа сияқты өнімдер дәнді болғанымен, өскінінен кейін Америкалық Шөппен Тамақтандыру Ассоциациясы мал азығы ретінде пайдалануға рұқсат береді.