Вьетнамдағы стратегиялық ауылдар бағдарламасы және коммунизмге қарсы күрес

Кіріспе

Вьетнамдық ауылдық антикоммунистік стратегия

Rural Vietnamese anti communist strategy

The Strategic Hamlet Program (SHP; ) was a plan by the government of South Vietnam in conjunction with the US government and ARPA during the Vietnam War to combat the communist insurgency by pacifying the countryside and reducing the influence of the communists among the rural population. In 1962, the government of South Vietnam, with advice and financing from the United States, began the implementation of the Strategic Hamlet Program. The strategy was to isolate the rural population from contact with and influence by the National Liberation Front (NLF), more commonly known as the Viet Cong. The Strategic Hamlet Program, along with its predecessor, the Rural Community Development Program, played an important role in shaping of events in South Vietnam during the late 1950s and early 1960s. Both of these programs attempted to create new communities of "protected hamlets." The rural peasants would be provided protection, economic support, and aid by the government, thereby strengthening ties with the South Vietnamese government (GVN). It was hoped this would lead to increased loyalty by the peasantry towards the government. The Strategic Hamlet Program was unsuccessful, failing to stop the insurgency or gain support for the government from rural Vietnamese, it alienated many and helped contribute to the growth in influence of the Viet Cong. After President Ngo Dinh Diem was overthrown in a coup in November 1963, the program was cancelled. Peasants moved back into their old homes or sought refuge from the war in the cities. The failure of the Strategic Hamlet and other counterinsurgency and pacification programs were causes that led the United States to decide to intervene in South Vietnam with air strikes and ground troops. Between 1952 and 1954, French officials transplanted approximately 3 million Vietnamese into agrovilles, but the project was costly. To help offset the cost, the French relied partially on American financial support, which was "one of the earliest objects of American aid to France after the outbreak of the Korean War." According to a private Vietnamese source, the U. S. spent about "200,000 dollars on the 'show' agroville at Dong Quan." After visiting the villages of Khoi Loc in Quảng Yên Province and Đông Quan in Ha Dong Province, noted Vietnam War correspondent Bernard Fall stated that, "the French strategic hamlets resembled British [Malayan] prototypes line for line." However, in contrast to the British, the French were reluctant to grant Vietnam its independence, or allow the Vietnamese a voice in government affairs; therefore, the agroville program had little effect. This mass resettlement created a strong backlash from peasants and forced the central government to rethink its strategy. A report put out by the Caravelle group, consisting of eighteen signers, leaders of the Cao Đài and Hòa Hảo sects, the Dai Viet, and dissenting Catholic groups described the situation as follows:

Tens of thousands of people are being mobilized to take up a life in collectivity, to construct beautiful but useless agrovilles which tire the people, lose their affection, increase their resentment and most of all give an additional terrain for propaganda to the enemy.

Стратегиялық ауылдар бағдарламасы (САБ) – Вьетнам соғысы кезінде Оңтүстік Вьетнам үкіметінің АҚШ үкіметі және ARPA-мен бірлесіп, ауылды бейбіттендіру және ауыл халқы арасында коммунистердің ықпалын азайту арқылы коммунистік бүлікшілдікпен күресу жоспары. 1962 жылы Оңтүстік Вьетнам үкіметі АҚШ-тың кеңесі мен қаржысымен Стратегиялық ауылдар бағдарламасын іске асыруды бастады. Стратегияның мақсаты – ауыл халқын Ұлттық азаттық фронтының (ҰАФ), көбінесе Вьетконг деп белгілі, ықпалынан және байланысынан оқшаулау. Стратегиялық ауылдар бағдарламасы және оның алдындағы Ауылдық қауымдастықтарды дамыту бағдарламасы 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында Оңтүстік Вьетнам оқиғаларын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Бұл екі бағдарлама да «қорғалған ауылдар» жаңа қауымдастықтарын құруға тырысты. Ауыл шаруаларына үкімет тарапынан қорғау, экономикалық қолдау және көмек көрсетіліп, Оңтүстік Вьетнам үкіметімен (GVN) байланыстар нығайтылатын болады. Бұл шаруалардың үкіметке адалдығын арттырады деп үміттенілді. Стратегиялық ауылдар бағдарламасы сәтсіз аяқталды, бүлікшілікті тоқтатуға немесе ауылдық вьетнамдықтардан үкіметке қолдау алуға мүмкіндік бермеді, көптеген адамдарды наразы қылды және Вьетконгтың ықпалының өсуіне себепкер болды. 1963 жылғы қарашада президент Нго Динь Дием төңкеріс салдарынан құлатылғаннан кейін бағдарлама тоқтатылды. Шаруалар бұрынғы үйлеріне оралды немесе соғыстан қауіпсіздік іздеп қалаларға көшті. Стратегиялық ауылдар және басқа да қарсы бүлікшілдік және бейбіттендіру бағдарламаларының сәтсіздігі АҚШ-ты әуе шабуылдары мен құрлық әскерлерімен Оңтүстік Вьетнамға араласуға итермеледі. 1952 және 1954 жылдар аралығында француз шенеуніктері шамамен 3 миллион вьетнамдықты агровиллдерге көшірді, бірақ жоба өте қымбатқа келді. Бұл шығындарды өтеу үшін француздар америкалық қаржылық қолдауға ішінара сүйенді, бұл «Корея соғысы басталғаннан кейін Францияға американдық көмектің алғашқы нысандарының бірі» болды. Вьетнамдық жеке дереккөздің мәлімдемесіне сәйкес, АҚШ «Донг Куандағы 'көрмелік' агровиллге шамамен 200 000 доллар жұмсаған». Вьетнам соғысы туралы хабаршы Бернард Фолл Кванг Ен провинциясындағы Хой Лок және Ха Донг провинциясындағы Донг Куан ауылдарын аралағаннан кейін «француздық стратегиялық ауылдар британдық [малайзиялық] үлгілерге сөз сойлегендей ұқсайды» деді. Алайда, британдықтардан айырмашылығы, француздар Вьетнамға тәуелсіздік беруге немесе вьетнамдықтарға үкіметтік істерде дауыс беруге құлықсыз болды; сондықтан агровилл бағдарламасы тиімді болған жоқ. Бұл жаппай қоныс аудару шаруалардың күшті наразылығын тудырды және орталық үкіметті стратегиясын қайта қарауға мәжбүр етті. Цао Дай және Хоа Хао секталарының, Дай Вьеттің және наразы католик топтарының басшыларынан тұратын Каравель тобының он сегіз қол қоюшысынан тұратын баяндамада жағдай былай сипатталды: Он мыңдаған адамдар ұжымдық өмір сүру үшін жұмылдырылуда, әдемі, бірақ пайдасыз агровиллдерді салу, олар адамдарды шаршатады, олардың сүйіспеншілігін жоғалтады, олардың наразылығын арттырады және ең бастысы жаудың пропагандасына қосымша алаң береді.

Идеологиялық шығу тегі

1949 жылы Трумэннің «Төрт нүктелік» бағдарламасы «үшінші әлем» елдерін біріктіруді мақсат етті, яғни НАТО-ға немесе Кеңес Одағына жатпаған елдерді капиталистік либералды экономикаға интеграциялау арқылы «жүректер мен саналарды» жеңіп алуға тырысты. АҚШ «үшінші әлемді» білім беру, санитария және олардың экономикалық және саяси жүйелерін реформалау арқылы дамыту арқылы елдерді «ауылдық революциялық күштер билікке келетін кезеңнен шығарып», демократияға жол аша алады деп сенді. Бұл АҚШ-тың Филиппиннің отарлау саясатына ұқсас болды. Трумэн және Эйзенхауэр әкімшіліктерінің сәтсіздігінен кейін Кеннеди «икемді жауап» бағдарламасын енгізді, ол АҚШ-қа қарсы көтеріліске қарсы күресте қолдануға болатын әскери жауаптардың спектрін кеңейтті. Бұл жауап партизандық соғысқа және, әрі қарай, коммунистік ұлтшылдыққа жергілікті қолдауға әкелетін жағдайларды алдын алуға бағытталған: кедейлік, ауру және аштық. Стратегиялық Гамлет бағдарламасы Кеннедидің «икемді жауап» бастамасының бір мысалы болды. Стратегияны әлеуметтік, экономикалық және саяси өзгерістердің интеграцияланған моделі басшылыққа алды, онда соғыстың күшеюі Вьетнам қоғамының өзгеруіне әкеледі деп есептелді. Капитализмнің материалдық игіліктерін түсіну заманауи құндылықтар мен адалдықтың жаңа жиынтығын дамытуға ықпал етеді деп үміттенілді. Бағдарлама революцияның саяси және әлеуметтік тамырларына тікелей соққы беру үшін жоспарланған. АҚШ саясаткерлері Дием режимі халықтың үміттерінің орталығына айналса, ұлт құру және саяси даму бұл үрдісті тоқтата алады деп сенді. В.В. Ростов коммунистік соғысқа қарсы жауаптар көтерілісшілер пайдаланғысы келген жаңғыру процесін пайдалануға тиіс деп санды. Осылайша, оқшаулау шаралары әлеуметтік прогресті жеделдетуге қажеттілік туды. Егер дамусыз аймақтарда қарқын алып, әлеуметтік проблемалар шешілсе, көтерілісшілердің билікті басып алу мүмкіндігі күрт төмендейді деп күтілді. Сондықтан модернизацияны қолдау «агрессорлар үшін мүмкіндік терезесін жабу» құралы ретінде қарастырылды. Модернизацияны қолдану арқылы АҚШ әлемдік деңгейде «әлемдік үлгі» болуға тиіс деген сенімді білдірді. Бұл тәсіл «үшінші әлем саясатына, әсіресе Вьетнамдағы милитаристік көзқарасқа тікелей әсер етті». Модернизация концепциясы барлық қоғамдардың, Вьетнамды қоса алғанда, «дәстүрлі» және экономикалық жағынан дамылмағаннан «заманауи» және индустрияландыру, технология және сауаттылық арқылы табиғатты пайдалануға қабілеттіге дейін сызықтық траекторияны өтеді деген сенімге негізделген. Стратегиялық Гамлет бағдарламасы аясындағы ауылдарды көшіру тәжірибесі Ростовтың модернизация теориясының негізін құрайды, ол «партизандық көтерілісшілердің сыртқы қолдауын жоюды» ұсынды. Көшіру Вьетконг пен Оңтүстік Вьетнам халқы арасындағы байланыстарды азайтуға бағытталған, коммунистік ықпалды болдырмау мақсатында жасалды. «Модернизаторлар» АҚШ-та қалыптасқан деп санайтын тұрақты, демократиялық, капиталистік әл-ауқат мемлекетін қажет болса күшпен қайта жасай алмады. Стратегиялық Гамлет бағдарламасы американдық ерекшелік туралы кең идеяларды да бейнеледі. АҚШ Вьетнамға қатысты өзін жаңғыртушы және демократияның үлгілі түрі ретінде қарастырды. «Стратегиялық Гамлет» бағдарламасы АҚШ-ты революциялық өзгерістерге дайын, сенімді әлемдік держава ретінде ұлттық сәйкестікті жобалады. Вьетнамдықтарды «артқа шегінген» және «Батыс прогресіне» бағынышты деп санау АҚШ сарапшыларының Вьетнамдықтардың «өзін-өзі басқаруға қабілетсіз және шетелдік бүлдірушілікке ұшырайды» деген тұжырымға әкелді. АҚШ БАҚ-тары мен үкімет өкілдері Стратегиялық Гамлет бағдарламасын және оның ауылдарды көшіру және әлеуметтік инженерия жобаларын «Американың қайырымды күшінің көрінісі» ретінде ұсынды. Салқын соғыс аясында коммунизмге қарсы күресте Стратегиялық Гамлет бағдарламасы «америкалық ерекшелік» түсініктерінен туындаған империализм мен манифест тағдырдың ескі идеологияларын қайта қарастырды. Вьетнамдықтарды коммунистік және Вьетконг ықпалынан қорғау мақсатында АҚШ «жаңғыру идеологиясы» ұсынған ұлттық миссия сезімін сақтады. АҚШ үкіметі Вьетнамдағы коммунизм қауіпін жоюға, «Американың жоғары қоғам және оның трансформациялық әлеуеті» туралы ерекше көзқарасын сақтауға тырысты. Модернизация теориясын қабылдау «АҚШ-тың әмбебап үлгі болуы керек деген ойды білдірді». Бағдарламаның тамыры Вьетнам саясатын құруда да жатыр. Диемнің үкіметі қарсы көтеріліс және ұлтты құру мәселелері бойынша өз көзқарастарына ие болды, бұл оның режимінің АҚШ одақтасы және коммунистік қарсыласының саяси күрес бағдарламасына балама болатын жаңа идеялар болды. Стратегиялық Гамлет бағдарламасы, әрине, осы идеялардың ең айқын көрінісі болды. Стратегиялық ауылдар коммунистік басшылықтағы партизандарды шаруалардан бөліп, мыңдаған ауылдық елді мекендерді қайта құру және нығайту арқылы жеңуге бағытталғанмен, олар қарулы көтеріліске қарсы күресті жеңу құралы ғана емес еді. Нго Динь Дием оларды халықты саяси түрде ұйымдастыру және оның режиміне қолдау жасау жолы ретінде де қарастырды; олар RVN-ды жаңғырту жоспарларының орталық бөлігі болды және бірқатарда АҚШ-тан тәуелсіздіктен құтылуға мүмкіндік берді. Нго Динь Дием 1961 жылы АҚШ-тың көтерілісшілерді жеңу үшін ұсынған саясатын қабылдау үшін үкіметке қатты қысым көрсеткеніне байланысты ауылдық бағдарламаға шетелдік араласуды шектеуге тырысты. Мұндай талаптар Дием режиміндегі одақтас өте талапкер және араласатын екенін түсінуді күшейтті; шындығында, АҚШ қысымы Нголарды Оңтүстік Вьетнамды экономикалық және әскери көмек үшін АҚШ-тан тәуелсіз ету және басқа да саяси мақсаттарына жету үшін ауылдық бағдарламаны пайдалануға ынталандырды. АҚШ ақырында ауылдық схеманы қолдағанмен, көптеген АҚШ шенеуніктері «олардың күрделі үйлестіру штабтары арқылы өңделмеген маңызды іс-әрекеттің кенеттен пайда болуына қатты ошараңдайды».

Truman's Point Four Program in 1949 aimed to integrate 'third world' countries—i. e., those not aligned with NATO nor the Soviets—into the capitalist liberal economy to win 'hearts and minds.' The U. S. believed that by developing the 'third world' through education, sanitation, and reforming their economic and political systems, it could bring countries ‘out of the phase where rural revolutionary forces could come to power’ and create a path towards democracy. This was a similar to the stance that the U. S. took towards colonising the Philippines. After the failure of the Truman and Eisenhower administration, Kennedy enacted a ‘flexible response’ program, which would increase the spectrum of military responses available to the U. S. to fight counterinsurgency. This response aimed to pre empt the conditions which lead to guerrilla warfare and ultimately local support for communist nationalism: poverty, disease and hunger. The Strategic Hamlet Program was one such example of Kennedy's 'flexible response' initiative. The strategy was guided by an integrated model of social, economic and political change, in which the intensification of the war would lead to a transformation in Vietnamese society. It was hoped that an awareness of the material benefits of capitalism would catalyse the development of a new set of modern values and loyalties. The Program was designed to strike at the heart of the Revolution’s political and social roots. US policymakers believed that, if Diem’s regime became the focus of popular aspirations, “nation building and political development might stem the tide.” W. W. Rostow believed that responses to Communist warfare would have to harness the modernisation process that the insurgents sought to exploit. Thus, efforts at containment “needed to accelerate social progress” it was anticipated that, if momentum could take hold in undeveloped areas, and social problems could be solved, the chances of insurgents seizing power would dramatically decline. Hence the promotion of modernization was regarded as means by which to “shut the narrow window of opportunity on which aggressors depended”. In utilising the practice of modernisation, the US expressed a confidence on a global scale that it should be a “universal model for the world”. This approach "contributed directly to justifying the militaristic approach to third world politics, above all in Vietnam”. The concept of modernisation relied on the belief that all societies, including Vietnam, passed along a linear trajectory from 'traditional' and economically unsophisticated, to 'modern' and able to harness nature through industrialisation, technology, and literacy rates. The practice of village relocation within the Strategic Hamlet Program, holds foundations in Rostow’s modernisation theory which recommended “destroying the external supports to guerrilla insurgents”. Relocation aimed to reduce the connections between the Vietcong and the Southern Vietnamese population, aiming to deter communist influence. “Modernizers aimed to replicate—by force if necessary—the stable, democratic, capitalist welfare state that they believed was being created in the United States”. The Strategic Hamlet Program also reflected wider ideas of American Exceptionalism. In their approach towards Vietnam, the US saw itself as a moderniser and an exemplary form of democracy. “The Strategic Hamlet Program projected a national identity for the US as a credible world power ready to meet revolutionary changes”. Perceptions of Vietnamese as "backwards" and subordinate to "Western Progress" resulted in the conclusion by US analysts that the Vietnamese were “incapable of self government and vulnerable to foreign subversion". The US media and government spokesmen presented the Strategic Hamlet Program and its projects of village relocation and social engineering as “reflections of benevolent American power”. In challenging communism against the backdrop of the Cold War, the Strategic Hamlet Program “revised older ideologies of imperialism and manifest destiny” stemming from notions of American Exceptionalism. In aiming to deter the Vietnamese peoples from Communist and Vietcong influence, the US retained the “sense of national mission projected by an ideology of modernisation”. The US government aimed to defeat the threat of Communism in Vietnam to maintain its exceptionalist vision of “America's superior society and its transformative potential”. The adoption of modernisation theory “reflected a sense that the United States should be a universal model”. The Program also had roots in Vietnamese policymaking. Diem's government had its own views of how to deal with the related issues of counter insurgency and nation building, modern ideas which presented an alternative to the political agenda of both his regime's US ally and his Communist opponent. The Strategic Hamlet Program was, arguably, the clearest embodiment of these ideas. Although strategic hamlets aimed to separate the Communist led guerrillas from the peasantry by regrouping and fortifying thousands of rural settlements, they were not merely a device to defeat the armed insurgency. Ngo Dinh Diem also saw them as a way of mobilizing the population politically and generating support for his regime; they were the centre piece of the government's plans to modernize the RVN and simultaneously free it from dependence on the United States. Ngo Dinh Diem made efforts to limit foreign involvement in the hamlet programme, particularly as the United States put a great deal of pressure on the regime in 1961 to accept US policy prescriptions for defeating the insurgents. Such demands further solidified notions within the Diem regime that its ally was overbearing and meddlesome; indeed, US pressure encouraged the Ngos to see the hamlet programme as a way to free South Vietnam from dependence on the United States for economic and military aid, as well as a way to satisfy their other political goals. Whilst the United States eventually supported the hamlet scheme, most US officials were 'somewhat bewildered by the sudden appearance of a major activity that had not been processed through their complex co ordinating staffs'.

Стратегиялық ауылдар бағдарламасының кезеңдері

Томпсонның естеліктеріне сәйкес, Стратегиялық Гамлет бағдарламасы үш кезеңге бөлінетін: тазалау, бекіту және жеңіс. "Тазалау" кезеңінде елді мекендер үшін аумақтар анықталды, олар көбінесе бұрын қорғалған аймақтармен жақын орналасқан. Бұл аумақтар содан кейін полиция және әскери күштермен "қанықтырылды", көтерілісшілерді ығыстыру немесе оларды көршілес аумақтарға кетуге мәжбүрлеу үшін, олар да одан әрі елді мекендер үшін "тазалануы" мүмкін еді. "Бекіту" кезеңінде үкімет шенеуніктері бұл шараның "аудандағы үкіметтік билікті қайта орнатып, берік қауіпсіздік желісін құратынын" айтты. Бұл, әскери күштер мен полиция елді мекенді тазалағаннан кейін дереу кетіп қалмауы арқылы қамтамасыз етілді, сонда көтерілісшілер кейінірек оралып қайта алмауы керек еді. "Жеңіс" кезеңі мектептер салу, суару жүйелерін құру, жаңа каналдар қазу және жолдарды жөндеу жұмыстарын қамтыды, бұл АҚШ үкіметі халықтың игілігі үшін "тұрақты" негізде жұмыс істеп жатыр деген ойды тудыруға бағытталған. Сондай-ақ, халықты заманауи әлемге баулу коммунизмге қарсы тұрады деп сенді, себебі көптеген жас жігіттер мен қыздар оның өздерінің тұрақсыз қоғамдарында "тұрақты элементтерді" табу мүмкіндігіне байланысты оны тартымды деп санады. Бағдарламаның кезеңдері коммунистердің қайта кіріп кетуіне жол бермеу үшін жоспарланған. Алайда, бұл "тазалау және бекіту" стратегиясы АҚШ Әскери Кеңесші Тобынан кейбір сынға ұшырады, олар "іздеу және жою" операцияларын артық көрді. Бұл олардың Оңтүстік Вьетнамдықтарды қарсы көтеріліске қатысқан дәстүрлі соғыс жүргізуге үйреткендігіне байланысты болды, сондықтан олар Корея және Бірінші дүниежүзілік соғыста қолданылған ұрыс тактикасын ұнатты.

Стратегиялық ауылдағы өмір

Джордж Кахин айтқандай, стратегиялық елді мекендердегі өмір коммунизммен күресу ғана емес, «суық соғыс саясатындағы» жаһандану мәселесінің тереңдігіне негізделген – империализм. Елді мекендерде шаруалар әлеуметтік бақылауға алынды, оның ішінде әскерлер мен қарауыл мұнараларының үнемі қадағалауы, шаруалардың әрқашан жеке куәліктері болуы және елді мекен шегінен тысқары жерлерге саяхаттау үшін рұқсат алу қажеттігі болды. 1950 жылдардан бастап үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) немесе «Бейбітшілік корпусы» сияқты азаматтық бастамалар тобы Вьетнамға, соның ішінде елді мекендерге, бөгеттер мен қоғамдық жолдар сияқты инфрақұрылымды салуға көмектесу үшін шақырылды. Кеннеди жергілікті сайлаулар мен қоғамдық жобаларды құрумен қатар мал-жан, тамақ майы және тыңайтқышпен қамтамасыз етудің шаруаларға «соғысқа мүдделі болу сезімін» беретініне сенді. Елді мекендердегі тұрғындар үшін басты стратегия – АҚШ-тың «өз күшімен көмектесу» жобалары болды. Бұл жобалар Дием режиміне адалдықты арттыратын шенеуніктер мен шаруалар арасындағы байланысты күшейте түсті. Хилсманның айтуынша, елді мекендердегі тұрғындарына қай жобалар олардың қауымына ең көп пайда келтіретінін таңдау мүмкіндігін беру, Ұлттық Азаттық Фронтының (ҰАФ) АҚШ-ты империалистік держава ретінде бейнелеуіне қарсы тұру үшін «үлкен саяси жеңіс» әкелер еді. Елді мекендерде мектеп салу және шаруаларды оқыту да ынталандырылды, себебі АҚШ білім берудің вьетнамдықтар үшін жаңа саяси құндылықтарды қалыптастырып, жаңа мәдени көзқарас құратынына сенді. Бұл американдық интервенционизммен байланысты, ол шетелдік қатынастарға араласу американдық құндылықтарды сақтап, Батыс қауіпсіздігін қамтамасыз етеді деп есептеді. Сондықтан мемлекеттік емес актерлер бағдарламаларды іске асыруда маңызды рөл атқарды. АҚШ-тың операциялық миссиясынан келген көмекшілер елді мекендердегі мектептердің құрылысын және мұғалімдерді даярлау бағдарламаларын бақылады. IVS білім беру еріктілері вьетнамдық оқытушыларға жергілікті деңгейде көмек көрсетті және стратегиялық елді мекендерде мұғалімдер болып жұмыс істеді. Элкиндтің сөзіне сәйкес, елді мекендердегі еріктілердің басты міндеті – жергілікті халық арасында «білімге деген құштарлықты» ояту болды. Олар бұл мақсатқа «ауыл тұрғындарының өзгерістер мен дамуды қабылдауына психологиялық дайындық жасау» арқылы қол жеткізуге тырысты. Элкинд сондай-ақ, еріктілердің бағдарламаның салдарынан елді мекендерге көшірілген адамдарға тиген жағымсыз әсерлерін ескермегенін және бұл, нәтижесінде, оңтүстік вьетнамдық үкімет пен оның американдық қолдаушыларының мүдделерін ескермейтініне вьетнамдықтардың арасында кең таралған сенімге әкелгенін жазды. Элкиндтің пікірінше, Вьетнам халқына көмектесу туралы олардың көзқарасы стратегиялық елді мекендер бағдарламасының бүлікшілерге қарсы мақсаттарымен үйлеспейтін.

As George Kahin suggests, life in the strategic hamlets was about more than fighting communism, it underpinned ‘a deeper globalisation problem within Cold War politics’; imperialism. In the hamlets, the peasants were subjected to social control including constant surveillance from troops and watchtowers, identification cards needing to be carried by peasants at all times, and permission being needed to travel beyond the confines of the hamlet. From the 1950s onwards, Non government organisations (NGOs), or Civic action groups like the Peace Corps, were called into Vietnam, including in the hamlets, to help build infrastructure like dams and public roads. Kennedy believed that the provision of livestock, cooking oil and fertiliser alongside the establishment of local elections and community projects would give peasants a ‘stake in the war’. A key strategy for hamlet residents was the U. S. 'self help' projects. These projects would increase the connections between officials and the peasantry to create loyalty to Diem’s regime. According to Hilsman, giving the hamlet people a ‘choice’ on which projects would most benefit their hamlet community would earn ‘an enormous political gain’ to counter the NLF’s portrayal of the U. S. as an imperial power. Building schools and educating the peasants were also encouraged in the hamlets as the U. S. felt that education would instil new political values which would create a new cultural perspective for the Vietnamese population. This links to American interventionism, which suggested that intervening in foreign relations would preserve American values and maintain Western security. Hence non state actors played a role in the programs' implementation. Aid workers from the United States Operations Mission oversaw hamlet school construction and teacher training programs. IVS education volunteers provided grassroots level assistance to Vietnamese instructors and served as teachers in the strategic hamlets. As Elkind writes, the volunteers primary mission in the hamlets was to inspire a “desire for education” among the local population. They strove to accomplish this goal through “the mental conditioning of villagers to accept change and development.” Elkind also wrote that the volunteers’ had a disregard for the negative consequences of the program in the people forced to move to the hamlets and that this ultimately contributed to a widespread belief among the Vietnamese people that neither the South Vietnamese government nor its American supporters had their best interests in mind. Elkind wrote that their vision of helping Vietnam’s people was incompatible with the counterinsurgency goals of the strategic hamlet program.

Күншығыс операциясы

Операция Sunrise 1962 жылдың 19 наурызында Сайгон қаласының солтүстігінде орналасқан Бинь Дуонг провинциясында басталды. Провинция Вьетконгтың, әсіресе Вьетконгтың бекінісі – Темір үшбұрыштың күшті ықпалында болды. Бинь Дуонгты таңдау, Томпсонның Стратегиялық ауылдар бағдарламасының алғашқы кезеңі үшін қауіпсіз аймақты таңдау туралы кеңесіне қайшы келді. АҚШ-тың Халықаралық даму агенттігі фермерлер стратегиялық ауылға көшірілуге мәжбүр болғанда, олардың мүлкін жоғалтқандықтары үшін әр отбасыға 21 доллар көлемінде өтемақы төледі. Қоныс аударған алғашқы 210 отбасының 140-ы қару қолданып көшірілгені туралы хабарланды. Оңтүстік Вьетнам әскерлері олардың бұрынғы ауылдарын өртеп жіберді. Мамыр айында Оңтүстік Вьетнам үкіметіне қарасты газет мақсатты аймақтағы 38 000 ауыл тұрғынының тек 7 пайызы ғана ерікті немесе күшпен қоныс аударғанын хабарлады.

Қиындықтар

АҚШ үкіметі мен Оңтүстік Вьетнам үкіметі (GVN) арасындағы көптеген адамдар Стратегиялық Гамлет бағдарламасы теориялық тұрғыдан берік екеніне келіссе де, оның іс жүзіндегі іске асырылуы бірнеше себептерге байланысты кемшіліктерге толы болды. Роджер Хилсман кейіннен GVN-ның бағдарламаны іске асыруы "[Стратегиялық Гамлет] бағдарламасының не істеуге тырысуы керектігін толық түсінбеу" құрады деп мәлімдеді. Бағдарламаны іске асырудың жылдамдығы оның сәтсіздікке ұшырауының басты себептерінің бірі болды. The Pentagon Papers 1962 жылдың қыркүйегінде 4,3 миллион адам 3225 аяқталған ауылға орналастырылғанын, ал екі мыңнан астамы құрылыс кезеңінде екенін хабарлады. 1963 жылдың шілдесіне дейін Вьетнам баспасөзінің мәліметтері бойынша, 8,5 миллионнан астам адам 7205 ауылға қоныстанды. Бір жыл ішінде аяқталған ауылдардың саны да, халқы да екі есеге өсті. Осындай қарқынды құрылыс кезінде GVN АҚШ үкіметінің қаржыландыруына қарамастан, ауылдарды немесе олардың тұрғындарын толыққанды қолдауға немесе қорғауға мүкіндік алмады. Вьетконг көтерілісшілері нашар қорғалған елді мекендерді оңай саботаж жасап, басып алып, Оңтүстік Вьетнам шаруаларына қол жеткізді. 1963 жылдың соңына қарай Меконг дельтасындағы ауылдардың тек 20 пайызын ғана GVN бақылап отырды. Винь-Лонг ауылының тұрғыны берген сұхбатта жағдайды былай сипаттады: "Менің ауылымда қауіп бар, өйткені аудандық штабтан келген азаматтық күзетшілер күндіз ғана өзен арқылы ауылға келеді, ал түнде ауыл қорғаусыз қалады. Ауыл тұрғындары Вьетконгтан қорғаныш таппағандықтан, олар туралы билік органдарына хабарламайды". Ауылдық шенеуніктерді өлтіру мен қорқытудан басқа, Вьетконгтың Стратегиялық Гамлет бағдарламасына қарсылығы АҚШ-тың Вьетнамдағы стратегиясын империализм деп көрсеткен қатал үгіт-насихат науқанын қамтыды. Роберт Томпсон жергілікті ауылдарға филиппин жедел топтарын жібергенде, Оңтүстік Вьетнам шаруалары Вьетконгтың үгіт-насихатын қабылдағанын хабарлады, өйткені олар "Америка Вьетнамдағы отаршылдық держава ретінде Францияның орнын басты" деп сенді. Вьетконг әйелдерді де жауынгерлікке тартуды күшейтті. Бұл әйелдерді зорлау сияқты вьетнамдық қасіреттерге сүйене отырып, оларды құрбан ретінде көрсету арқылы ғана емес, сонымен қатар Солтүстік шенеуніктері әйелдердің Стратегиялық Гамлеттерге ену үшін идеалды саяси және психологиялық қару деп санады. Олардың оперативтік қызметкер ретінде пайдалы болуы АҚШ үкіметі әйелдерді коммунистік одақтастар деп күдіктенбейді деген сенімге негізделген. АҚШ да әйелдерді жұмылдыруға тырысты, атап айтқанда, Томпсон қажет болған жағдайда ауылдарды қорғау үшін Республикалық жастар қозғалысымен бірге оқытуға болатын Әйелдер ынтымақтастығы қозғалысы, бірақ бұл сәтсіз аяқталды. Мүшелер жоғары топқа жататын, білімді әйелдер болғандықтан, вьетнамдық шаруа халқының өкілі емес еді, сонымен қатар қозғалыстың негізін қалаушы Мадам Нху, ақырында қозғалысқа АҚШ-тың араласу стратегияларына қарсы тұруды тапсырды. Ауыл шаруаларының негізгі әлеуметтік қажеттіліктерін қамтамасыз етудің жетіспеуі және оның ресурстарын шамадан тыс жұмсауынан туындаған проблемалардан басқа, GVN-ге тағы бірнеше маңызды мәселелер төнді. Олардың бірі - комитет ауылдар үшін қауіпсіз және ауыл шаруашылығына қолайлы жерлерді таңдауға мүкіндік алмағандықтан туындаған бағдарламаға қарсы халықтың кеңінен наразылығы. Алайда, Пентагонның құжаттарына сәйкес, ең маңызды себеп - Нгоның биліктегі отбасының икемсіздігі болды. 1962 жылы президент Диемнің інісі Нго Дин Нху Стратегиялық Гамлет бағдарламасын басқарды, ауылдық вьетнамдықтарға қауіпсіздік қамтамасыз ететін бекіністі ауылдар салуға тырысты. Мақсаты - Вьетконгты ауыл тұрғындары арасында әрекет етуге мүмкіндік бермей, сыртқа шығару еді. Полковник Фам Нгок Тао осы жұмысты бақылады, ал шаруалар өздерінің ата-бабаларының жерінен күштеп шығарылып, олар салған бекіністерге орналастырылғанын айтқанда, ол Нхуға мүмкіндігінше көп ауылды жылдам салу қажеттігін кеңес берді. Нголар Таоның, сырттай католик болғанын, шындығында Сайгонға қарсы ауыл тұрғындарын айналдыруға тырысқан коммунистік қос агент екенін білмеді. Тао коммунистік бекіністерде стратегиялық ауылдар салу арқылы Нхудың жоспарын құртуға көмектесті. Бұл коммунистік көзқарастарды қолдайтындардың санын арттырды, оларды ауылдарға орналастырды және оларға жеке куәліктер берді. Нәтижесінде Вьетконгтар ауылдарға тиімдірек еніп, жабдықтар мен кадрларға қол жеткізе алды.

Although many people in both the U. S. government and government of South Vietnam (GVN) agreed that the Strategic Hamlet Program was strong in theory, its actual implementation was deficient on several grounds. Roger Hilsman himself later claimed that the GVN's execution of program constituted a "total misunderstanding of what the [Strategic Hamlet] program should try to do." The speed of the implementation of the Program was one of the main causes for its eventual failure. The Pentagon Papers reported that in September 1962, 4.3 million people were housed in 3,225 completed hamlets with more than two thousand still under construction. By July 1963, over eight and a half million people had been settled in 7,205 hamlets according to figures given by the Vietnam Press. In less than a year, both the number of completed hamlets and its population had doubled. Given this rapid rate of construction, the GVN was unable to fully support or protect the hamlets or its residents, despite funding by the United States government. Viet Cong insurgents easily sabotaged and overran the poorly defended communities, gaining access to the South Vietnamese peasants. Only twenty percent of the hamlets in the Mekong Delta area were controlled by the GVN by the end of 1963. In an interview, a resident of a hamlet in Vinh Long described the situation: "It is dangerous in my village because the civil guard from the district headquarters cross the river to the village only in the daytime leaving the village unprotected at night. The village people have no protection from the Viet Cong so they will not inform on them to the authorities." Alongside the execution and intimidation of hamlet officials, the Viet Cong opposition to the Strategic Hamlet program included a fierce propaganda campaign, which portrayed U. S. strategy in Vietnam as imperialism. When Robert Thompson sent Filipino field operatives into local hamlet settlements, they reported that South Vietnamese peasants accepted Viet Cong propaganda as they believed that ‘America had replaced France as a colonial power in Vietnam’. The Viet Cong also escalated their recruitment program by using women. This was not only through presenting women as victims by drawing on Vietnamese atrocities such as the rape of women, but Northern officials believed that women were the ideal political and psychological weapon for infiltration within the Strategic Hamlets. Their usefulness as operatives was underpinned by the fact that Northern officials thought that the U. S. government would not suspect women of being Communist allies. Although the U. S. also attempted to mobilise women, namely the Women’s Solidarity Movement, which Thompson believed could be trained alongside the Republican Youth Movement to protect the hamlets if they needed, this was unsuccessful. Not only were the members upper class and educated women, therefore not representative of the Vietnamese peasant population, but the founder; Madame Nhu, eventually instructed the Movement to oppose U. S. intervention strategies. There are several other important problems that the GVN faced in addition to those created by the failure to provide basic social needs for the peasants and over extension of its resources. One of these was wide public opposition to the Program stemming partly from the inability of the committee to choose safe and agriculturally sound locations for the hamlets. However, according to the Pentagon Papers, the most important source of failure was the inflexible nature of the ruling Ngo family. In 1962, Ngô Đình Nhu, President Diem's brother, headed the Strategic Hamlet Program, attempting to build fortified villages that would provide security for rural Vietnamese. The objective was to lock the Viet Cong out so that they could not operate among the villagers. Colonel Phạm Ngọc Thảo supervised these efforts, and when told that the peasants resented being forcibly removed from their ancestral lands and put into forts they were compelled to build, he advised Nhu it was imperative to build as many hamlets as fast as possible. The Ngôs were unaware Thảo, ostensibly a Catholic, was in fact a communist double agent acting to turn the rural populace against Saigon. Thảo helped to ruin Nhu's scheme by having strategic hamlets built in communist strongholds. This increased the number of communist sympathizers who were placed inside the hamlets and given identification cards. As a result, the Viet Cong were able to more effectively penetrate the villages to access supplies and personnel.

Мәжбүрлеп көшіру

Ең жақсы жағдайда шаруалардың ауылдарын қорғауға қолайлы периметр құру үшін қайта құру, қазіргі ауылдардың шетіндегі шаруалардың бір бөлігін мәжбүрлеп көшіруді қажет етеді. Бұл жағдайды жеңілдету үшін, көшірілгендерге қаржылық өтемақы төленуі тиіс еді, бірақ GVN күштері оларды әрдайым төлемеді. Кейде көшірілген ауыл тұрғындарының бұрынғы үйлері өртеліп кетті. Мұндай жағдай "Күн шығысы" операциясы кезінде болды. Көшірілгендердің кейбіреулері өздерінің еңбегімен және өз қаражатынан жаңа үйлер салуға мәжбүр болды. Бағдарламаны қадағалаған президент Дием мен оның інісі Нху, Хилсман мен Томпсонның теориясына қайшы келіп, көп жағдайда ауылдарды жай ғана қайта құрудың орнына, толығымен көшіруге шешім қабылдады. Бұл шешім шаруалардың арасында үлкен наразылық тудырған, кең ауқымды мәжбүрлі көшірілімге әкелді. Көптеген будда дінін ұстанатын шаруалар әруақтарға табыну салтын сақтады, бұл олардың дінінің маңызды бөлігі еді. Бірақ ауылдарынан, ата-бабаларының қабірлерінен және ата-бабаларының үйлерінен күштеп шығарылу осы салтын бұзды. Қарсылық көрсеткендердің кейбіреулері GVN күштері тарапынан бірден атқыланды.

Сыбайлас жемқорлық

Қайта қоныстанған шаруаларға уәде етілген өтемақы әрдайым төленбеді, керісінше Оңтүстік Вьетнам үкіметінің шенеуніктерінің қалтасына түсті. Шаруаларға жаңа ауылдар мен бекіністер салу жұмысы үшін жалақы берілетіні айтылған, бірақ кейбір жемқор шенеуніктер сол ақшаны өздеріне алып қойды. Еңбекке қабілетті шаруалар кейде пара беріп, құрылыс жұмысынан шығып, кедей шаруалардың үлесіне ауыр жүк салды. АҚШ металл жақтары мен тікенді сым сияқты материалдармен көмектессе де, жемқор шенеуніктер жергілікті тұрғындарды олардың қауіпсіздігі үшін берілген материалдарды өздері сатып алуға мәжбүр етті.

Қауіпсіздік кемшіліктері

Мүмкін, Стратегиялық ауылдар бағдарламасының ең үлкен кемшілігі оның жақтастары күткендей негізгі қауіпсіздікті қамтамасыз ете алмауы еді. Бұл сәтсіздіктің бір себебі ауылдардың дұрыс орналастырылмауы. «Мұнай дағы» қағидасын (ең алдымен қауіпсіз аймақтарда құрылып, кейін кеңейтіледі) ескермей, Оңтүстік Вьетнам үкіметі стратегиялық ауылдарды мүмкіндігінше жылдам салуға кірісіп, АҚШ ресми өкілінің айтуынша, «географиялық басымдықтарды» ескермегендей болды. Кездейсоқ орналасқан ауылдар оқшауланды, бір-біріне көмектесе алмады және Вьетконг үшін тартымды мақсаттарға айналды. Әр ауылға Оңтүстік Вьетнам армиясының (ARVN) қолдауын шақыру үшін радио берілді, бірақ іс жүзінде ARVN күштері көмекке шақыруларға сенімді жауап бермейтін, әсіресе түнде шабуылдар болғанда. Ауыл тұрғындарына қару-жарақ пен оқу берілді, бірақ олар тек күшейту әскері келгенше қарсы тұруға міндетті болды. ARVN-ға сенуге болмайтыны анық болғаннан кейін, көптеген ауыл тұрғындары тіпті кішкентай Вьетконг отрядымен де күресуге құштарлық танытпады, осыдан кейін олар ауыл тұрғындарының қаруларын тартып алатын болды. «Біз неге қару үшін өлуіміз керек?» деп сұрады бір вьетнамдық шаруа.