Кіріспе

Вьетнамның Хошимин қаласындағы туннельдер желісі – Хошимин қаласының (Сайгон) Кучи ауданында орналасқан кең туннельдер желісі. Кучи туннельдері – Вьетнам соғысы кезінде бірнеше әскери операциялардың ортасы болды және 1968 жылғы Тет шабуылына Вьетконгтың операциялық базасы ретінде қызмет етті. Туннельдер Вьетконг сарбаздары үшін жасырыну орындары болды, сонымен қатар байланыс және жабдықтау жолдары, госпитальдер, азық-түлік және қару-жарақ сақтау орындары, көптеген Солтүстік Вьетнамдық жауынгерлердің тұратын жерлері ретінде пайдаланылды. Туннельдер жүйесі Вьетконгтың американдық және ОАРВ күштеріне қарсы күресінде маңызды рөл атқарды және американдық әскери күштердің өсуіне қарсы тұруға көмектесті.

Туннельдердегі өмір

Америкалық әскерлер туннельдердегі жағдайды сипаттау үшін "Қара Эхо" терминін қолданды. Вьетконг үшін туннельдердегі өмір қиын болды. Ауа, азық-түлік және су жетіспеді, ал туннельдер құмырсқалармен, уытты жүзқаяқтармен, жыландармен, шаяндармен, өрмекшілермен және кеміргіштермен толы болды. Әскерлер көбінесе күндіз туннельдерде жұмыс істеп не демалып, тек түнде ғана азық-түлік іздеуге, егіндерін күтуге немесе жаумен шайқасуға шығатын. Кейде, қатты бомбалау немесе американдық әскерлердің қозғалысы кезінде олар бірнеше күн бойы жер астында қалуға мәжбүр болды. Туннельдерде тұратын адамдар арасында, әсіресе безгек, аурулар кең таралды, ол жарақаттардан кейін өлімнің екінші себебі болды. Вьетконгтың қолға түскен бір есебіне сәйкес, кез келген уақытта Халықтық азаттық қарулы күштерінің (ХАҚК) бірлігінің жартысы безгекпен ауырған, ал "жүз пайыздың ішегінде маңызды паразиттер болған".

АҚШ-тың туннельдерге қарсы науқаны

Ку-Чи туннельдерін АҚШ ресми тұлғалары байқады, олар Вьетконгтың туннельдер арқылы алған артықшылықтарын мойындады және бірнеше ірі әскери операцияларды бастады. Ең маңыздылары – «Кримп» және «Седр-Фолс» операциялары. «Кримп» операциясы 1966 жылдың 7 қаңтарында басталды, онда B-52 бомбалаушылары Ку-Чи аймағына 30 тонналық жарылғыш заттарды тастап, бұрынғы жасыл шұрайлы орманды тесік-тоспалы, ай бетіне айналдырды. АҚШ-тың 1-ші жаяу әскер дивизиясы, 173-ші әуеде тасымалданатын бригадасының жауынгерлік тобы (ішінде Жаңа Зеландия Корольдік артиллерия полкінің артиллериялық батареясы) және Корольдік Австралия полкінің 1-ші батальоны 8 мың әскерден тұрады. Олар PLAF қызметінің кез келген белгісін іздеп аймақты шолып өтті. Операция күтілген нәтиже бермеді. Мысалы, әскерлер туннель тапқанда, оның нақты көлемін жиі бағаламайтын. Қауіпті болғандықтан, туннельді тексеру үшін әдетте ешкімді жібермейтін. Туннельдерде көбінесе жарылғыш тұзақтар немесе қақпақ таяқшалар орнатылған. Туннельдің кіреберісімен айналысудың ең көп таралған екі тәсілі – Вьетконг сарбаздарын сыртқа шығару үшін кіреберіске газ, су немесе ыстық шайыр құю, немесе тесікке бірнеше граната тастап, кіреберісті «жабу» болып табылды. Бұл тәсілдер туннельдердің құрылымы мен тұйық есіктер мен ауа сүзгі жүйелерін стратегиялық түрде пайдаланудың нәтижесінде тиімсіз болды. Алайда, капитан Александр «Сэнди» Макгрегор басқаратын австралиялық мамандандырылған инженерлік топ, 3-ші далалық жасақ, төрт күн бойы мұқият іздестірген туннельдерге кірді, оқ-дәрі, радио жабдықтары, медициналық құрал-жабдықтар, азық-түлік және Вьетконгтың көп болуының белгілерін тапты. Олардың бірі, капрал Роберт «Боб» Боутелл, соқыр туннельге түсіп қалып, қайтыс болды. Бірақ австралиялықтар алға жылжып, туннельдердің зор әскери маңызын алғаш рет ашты. «Кримп» операциясынан кейін Саигонда өткен халықаралық баспасөз конференциясында Макгрегор өз әскерлерін «туннельде іздеушілер» деп атады. Американдық журналист, ешқашан деректер туралы естімеген, «туннельдегі егеуқыр» терминін қолданды, ол қалыптасты. Ку-Чидегі жасақтарының жаңалықтарынан кейін Макгрегор әскери крестпен марапатталды. Ал аймақ екі түрлі туннельді көрсететін ескерткіш саябаққа айналдырылды: Бен-Дин және Бен-Дюок. Туннельдер Вьетнамда танымал туристік орын болып табылады, және келушілер туннель жүйесінің қауіпсіз бөліктерінде жүруге шақырылады. Бен-Дюок алаңында бастапқы туннель жүйесінің бөлігі сақталған, ал Хо Ши Мин қаласына жақын орналасқан Бен-Дин алаңында туннельдердің реконструкциясы жасалған, және кейбір туннельдер туристерді қабылдау үшін кеңейтілген. Екі жерде де туннельдер арқылы жүруді жеңілдету үшін аз қуатты шамдар орнатылған, сондай-ақ екі жерде де қолданылған тұзақтардың әртүрлі түрлері көрсетілген. 1968 жылы Тет шабуылы сияқты операциялар жоспарланған жер асты конференц-залдары қалпына келтірілді. Жер үстіндегі көрікті жерлерге қамалған маймылдар, сувенир сататын сатушылар және оқ ату полигоны кіреді.