Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тонипанди ( /t//ɒ//n//ə/'/p//æ//n//d//i/ ) – Уэльстегі Гламорганның тарихи графтық шекараларындағы Ронда-Кинон-Тэф округінде орналасқан қала, қауым және сайлау округі. Бұрынғы өнеркәсіптік көмір өндіру қаласы, қала 1910 жылғы Тонипанди көтерілісінің ортасы болды. Тонипанди қауымының шекаралары қалалық аймақтың орталық бөлігіне шамалы ғана тартылған. 2011 жылғы Ұлыбритания халық санағына сәйкес, қауымның халқы 3750 адамды құрады. Ұлттық статистика бюросы 2011 жылы 62 545 адам тұратын Ронда Фаур аңғарының көп бөлігі мен төменгі Ронда Фах аңғарын қамтитын үлкен "Тонипанди құрылыс аймағын" анықтады. Олар сондай-ақ 17 789 тұрғыны бар кішірек "Тонипанди құрылыс аймағының бөлімшесін" де анықтады. Қалаға Ронда желісіндегі Тонипанди теміржол станциясы қызмет көрсетеді.
Tonypandy (/t//ɒ//n//ə/'/p//æ//n//d//i/, ) is a town, community and electoral ward located in the county borough of Rhondda Cynon Taf, within the historic county boundaries of Glamorgan, Wales, lying in the Rhondda Fawr Valley. A former industrial coal mining town, the town was the scene of the 1910 Tonypandy riots. The community boundaries of Tonypandy are drawn relatively tightly around the central part of the urban area. According to the 2011 UK Census, the population of the community was 3,750. The Office for National Statistics defines a larger "Tonypandy built up area" covering much of the Rhondda Fawr valley and the lower Rhondda Fach valley, which had a population of 62,545 in 2011. They also define a smaller "Tonypandy built up area sub division" which had a population of 17,789. The town is served by Tonypandy railway station on the Rhondda Line.
Топонимика
Тонипанди – валлий тілінен аударғанда «толысу диірменінің жайылымы» деген мағынаны білдіреді. «Ton» (архаикалық «tonnau») сөзі – жайылым, шабындық, жайылымдық жер немесе өңделмеген жерді, ал «pannu» – толысу процесін, «tŷ» – үйді білдіреді (Тонна жайлы да қараңыз).
Tonypandy means fulling mill lea, from Welsh ton (archaic tonnau) for lea, layland, pasture, grassland or unploughed land; pannu for fulling and tŷ for house (cf. pandy). (See also Tonna.)
Өнеркәсіпке дейінгі
Тонипанди аймағында бірнеше тарихқа дейінгі ескерткіштер бар, олардың ең ірісі – Mynydd y Gelli. Қаланың солтүстік-батысында орналасқан, темір дәуіріне жататын Хен Дре'р Гелли елді мекенінің қалдықтары Тонипанди мен Гелли арасындағы Мюнд Y Гелли төбесінің етегінде жатыр. Осы маңда қола дәуіріне қатысты бірнеше обалар да бар. Тонипанди Ронда аңғарындағы екі тұрақты орта ғасырлық бекіністің бірінің орналасқан жері. Ынсыгруг деп аталған бұл бекініс, кішкентай қоршалған ауламен қоршалған ағаш мұнарасынан тұратын, қарапайым қорғаныс құрылысы болған.
The Tonypandy area contains several prehistoric sites, the main one being Mynydd y Gelli. Located to the north west of the town, the remains of an Iron Age settlement Hen Dre'r Gelli lies on the slopes of Mynydd Y Gelli hill between Tonypandy and Gelli. Near the same location are several Bronze Age cairns. Tonypandy is also the site of one of two permanent Middle Ages fortifications found within the Rhondda Valley. Named Ynysygrug, it was a lesser motte and bailey earthwork defence consisting of a wooden tower surrounded by a small fortified courtyard.
Индустриялық дәуір
19 ғасырдың ортасында Рондда көмірді табысты қазудан кейін өнеркәсіптік өзгерістерді бастан кешірді. 1856 жылы Тафф Вейл темір жолы Трехерберт пен Мердиге дейін созылғаннан кейін Рондда дамыды, себебі жер иелері егіншіліктен кен өндіруге көшті. 1910 және 1911 жылдардағы Тонипанди көтерілісі – Оңтүстік Уэльстегі кеншілер компанияларының картелі Камбриан Комбайнының Рондда кен аймақтарында және төңірегінде болған көмір шахтерлары мен полиция арасындағы бірнеше зорлық-зомбылыққа толы қақтығыстар болды. Тонипанди, айналасындағы елді мекендерден өзгеше, қаржылық және әлеуметтік орталық ретінде өсіп, көршілес аймақтарға қызметтер мен мүмкіндіктер ұсынды.
In the mid 19th century, the Rhondda began its industrial transformation after the successful excavation of coal. With the extension of the Taff Vale Railway to Treherbert and Maerdy in 1856, the Rhondda grew as absentee landlords switched their interests from farming to mining. The Tonypandy riots of 1910 and 1911 were a series of violent confrontations between coal miners and police that took place at various locations in and around the Rhondda mines of the Cambrian Combine, a cartel of mining companies in South Wales. Tonypandy, unlike the surrounding villages, then grew as a financial and social hub, providing services and amenities for the neighbouring communities.
Спорт және демалыс
XX ғасырдың басында Тонипандиде Уэльстің алғашқы регби лига командаларының бірі – Mid Rhondda RLFC орналасқан. Бір маусым ғана сақталғанмен, клуб Mid Rhondda AFC-ге айналды, ол Rhondda аймағындағы ең белгілі футбол командаларының бірі. Екі команда да Athletic Ground стадионында ойнаған, қазір ол "the Mid" деп аталады. Бұл стадион 1908 жылғы 20 сәуірде Уэльс және Англия регби лига командалары арасындағы алғашқы халықаралық матчты қабылдағандығымен ерекше. Ол сондай-ақ 1908-09 жылдарғы Ұлыбританияға жасалған "Кенгуру" турнесінің ашылу аламаты ретінде пайдаланылды, онда Австралияның қонақ регби лига командасы Mid Rhondda командасына қарсы матчпен жолын бастады. 1909 жылы Mid Rhondda RLFC тарағаннан кейін, комитет қауымдастық футбол командасын құруға баса назар аударды. 1912 жылы Mid Rhondda F. C. құрылды және 1919-1920 жылдары Оңтүстік Лигасының Екінші дивизионында жеңіске жетті.
In the early part of the 20th century, Tonypandy was home to Mid Rhondda RLFC, one of the first Welsh rugby league teams. Although surviving only one season, the club transformed into Mid Rhondda AFC, one of the most notable association football teams the Rhondda has produced. Both Mid Rhondda teams played at the Athletic Ground, now known as "the Mid" The pitch is notable as having hosted the first international match between the Wales and England rugby league teams on 20 April 1908. It was also used as the opening venue for the 1908–09 Kangaroo tour of Great Britain, when the visiting Australian rugby league team began its campaign with a match against Mid Rhondda. When the Mid Rhondda RLFC collapsed in 1909, the committee refocused on creating an association football team. In 1912 Mid Rhondda F. C. was formed, winning the South League Second Division in 1919–20.
Басқару
1988 жылы Тонипанди Мид Гламморган округтік кеңесіне округтік сайлау округі болды, 1989 және 1993 жылдары бір округтік кеңесші сайланды. 1995 жылдан бері Тонипанди – қауымдық шекаралармен шектесетін аудан, ол Рондда Кинон Таф округтік кеңесіне округтік кеңесші сайлайды. 2012 жылы сайлаушылар саны 2739 адамды құрады. Рондда Кинон Таф сайлауындағы барлық сайлауларда бұл орынды Лейбористік партия жеңіп алды, 1999 жылғы сайлаудан басқа, онда бұл округді Плайд Кимру жеңді.
In 1988 Tonypandy became a county electoral ward to Mid Glamorgan County Council, electing one county councillor in 1989 and 1993. Since 1995 Tonypandy has been a ward, coterminous with the community boundaries, which elects a county borough councillor to Rhondda Cynon Taf County Borough Council. In 2012 the electorate was 2,739. At every Rhondda Cynon Taf election the seat has been won by the Labour Party, apart from the 1999 election when then ward was won by Plaid Cymru.