Кіріспе

Канадалық саясаткер (1907–1983)

Фред Роуз (туған Фишель Розенберг; 7 желтоқсан 1907 – 16 наурыз 1983) – поляк-канадтық саясаткер және кәсіподақ ұйымдастырушысы, ең белгілісі – шетелдік елге шпиондық қызмет көрсетуге байланысты қылмыстық істе сотталған Канада Парламентінің жалғыз мүшесі. Канада Коммунистік партиясы мен Еңбекшілердің прогрессивті партиясының мүшесі болған ол 1943 жылдан 1947 жылға дейін Картье округінен депутат болып сайланды. Кеңес Одағы үшін қару-жарақ зерттеулерін ұрлауға сөз байласқаны үшін кінәлі деп танылып, депутаттығынан шеттетілді. Түрмеден босатылғаннан кейін Роуз Польшаға көшіп, импорт-экспорт бизнесін құрды. Польшада жүргенде оның Канада азаматтығынан айырылды, бұл оның Канадаға қайта оралуына кедергі келтірді. Азаматтығын қайтару туралы оның шағымы сәтсіз аяқталды, бірақ 1958 жылы Азаматтық және иммиграция министрі Эллен Фейрклоу Азаматтық кодекске "Фред Роуз попраукасын" енгізді, осылайша Канада азаматтығын алу ешқашан қайталанбауы тиіс.

Ерте өмір

Роза Люблин қаласындағы еврей-поляк отбасында дүниеге келген. Бұл кезде Люблин Ресей империясының құрамында болған, ал қазір Польшада орналасқан. Отбасындағы алты баланың бірі болған ол "Люблин гуманистік гимназиясы" еврей мектебінде оқып, француз тілін үйренген. 1920 жылы бала кезінде Канадаға эмиграциялап, Барон Бинг орта мектебінде білім алған.

Сайлаушылық мансап

Ол 1935 жылғы федералды сайлауда Монреаль аймағындағы Картье жұмысшы табы округінде Канада Коммунистік партиясынан кандидат болып түсті және 16,28% дауыспен екінші орын алды. 1936 жылы Квебек провинциясының жалпы сайлауында Квебек Коммунистік партиясынан Монреаль–Сен-Луи округінде сайысқа қатысып, 16,8% дауыспен үшінші орынға ие болды. Екінші дүниежүзілік соғыстың басында Канада Коммунистік партиясы ресми түрде тыйым салынды және оның көптеген жетекшілері «Құлып заңымен» ұсталды. Көптеген халықтың қолдауымен партия заңды түрде Еңбекшілердің прогрессивті партиясы болып қайта құрылды. Роуз 1943 жылы Картье федералды округіндегі қосымша сайлауда Еңбекшілердің прогрессивті партиясынан кандидат ретінде бақ сынады.

Гузенко ісі

Роуз Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі әлемдік саяси жағдайдағы өзгерістерге тап болды, соғыс кезіндегі маңызды одақтас Кеңес Одағы, «қырық жылдық соғыстың» жаңа шындығында енді жау ретінде қарастырылды. 1945 жылдың шілдесінде Оттавадағы Кеңес елшілігінде шифрлаушы болып жұмыс істеген жас Игорь Гузенко өз Отанына қайтарылды. Бірақ ол үйіне оралмай, 1945 жылдың қыркүйегінде құжаттармен бірге қашып өтіп, Канада мен АҚШ-та кеңестік тыңшылар желісінің бар екенін дәлелдейтін құжаттары бар екенін мәлімдеді. Ол бұл желінің «адал және патриот канадалықтарды қаралау» мақсатында құрылғанын айтты. Роуз, әрі қарай, жарылғыш RDX туралы ақпаратты кеңестіктерге беруге сөз бергені үшін кінәлі деп танылды және ол Камаратадағы сайлау орнынан айырылу үшін қажетті мерзімнен бір күн артық түрмеге кесілді. Роуз 1947 жылдың 24 қаңтарында Сент-Винсент-де-Пол түрмесінен спикер Гаспард Фотэге хат жазды: «Егер халықтың еркі үстем болса, егер әділдік орын алса, мені парламенттен шығару туралы сөз болуы мүмкін емес. Керісінше, мен түрмеде емес, Камаратадағы өз орнымда отыруым керек. Парламент – ең жоғары сот. Менің ісімдегі әрекеттері арқылы истерия жалғаса ма, әлде ақыл мен әділдік жеңіске жете ме, соны шешеді». Құрметпен, Фред Роуз, М.П. Оның хаты оқылмай қайтарылды, ал 1947 жылдың 30 қаңтарында ол ресми түрде Камаратадан қуылды. Бірнеше жыл өткен соң, бұрынғы федералды министр Аллан МакЭкен премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кингтің Роузға қатысты күнделігінің беттері, сондай-ақ оның ісіне қатысты көптеген басқа да құжаттар жоғалып кеткенін мойындады. Роуз 1983 жылдың 16 наурызында Варшавада қайтыс болды, ол ешқашан Канадаға оралған жоқ.