Кіріспе

Маратха империясының премьер-министрі Пешва Маратха конфедерациясындағы екінші ең жоғары лауазым болды, дәрежесі мен беделі жағынан тек Чхатрапатиден ғана төмен тұрды. Бастапқыда Маратха империясының тағайындалған премьер-министрі ретінде қызмет еткен Пешва лауазымы 1749 жылы Шаху қайтыс болғаннан кейін мұрагерлік болып сақталды. Шахудың билігі тұсында Пешваның билігі артып, Пешвалар Маратха империясының де-факто билеушілеріне айналды. Бірақ 1761 жылы Маратхалардың жеңілісінен кейін Пешва лауазымы да номиналды болып, сол кезден бастап Чхатрапати бағынышты Конфедерацияның рәсімдік басшысы қызметін атқарды. Шиваджи, Самбхаджи және Раджарам тұсындағы барлық Пешвалар Дешаста Брахмин қауымынан шыққан. Алғашқы Пешва Моропант Пингле болды, оны Маратха империясын құрған Шиваджи Ашта Прадханның (сегіз министр кеңесінің) басшысы етіп тағайындады. Бастапқы Пешвалар патшаның бас атқарушылары болған министрлер еді. Кейінгі Пешвалар ең жоғары әкімшілік лауазымды иеленді және Маратха конфедерациясын да бақылады. Читпаван Брахмин Бхат әулетінің басшылығымен Пешвалар Конфедерацияның де-факто мұрагерлік әкімшілеріне айналды. Пешва лауазымы Баджи Рао I (1720–1740 жылдары билеген) тұсында ең қуатты болды. Пешва әкімшілігінің және бірнеше маңызды генералдар мен дипломаттардың қолдауымен Маратха империясы өркендеп, Үндістанның маңызды аймақтарын биледі. Кейінгі Пешвалар автономияны енгізді, нәтижесінде көптеген штаттар Синдиялар мен Гейквадтар сияқты Маратха басшыларының бақылауында болды. 1760 жылы Пешва үкіметінің бейбіт өмірі Наик Джавджи Бэмбле басшылығындағы Колилердің көтерілісімен бұзылды. Джавджи тауларға шегініп, бірнеше қарақшылық шабуылдар ұйымдастырып, елде үрей мен қайғы тудырды. Ол жиырма жыл бойы батырлықпен қарсы тұрып, Пешва үкіметі оған қарсы жіберген генералдарды жеңіп, өлтірді. Соңында, Насиктегі Пешва губернаторы Дхондо Гопалдың кеңесі бойынша ол барлық бекіністерін Тукоджи Холкарға тапсырды және Холкардың ықпалы арқылы кешіріліп, өмір мен өлім туралы шешім қабылдау құқығы бар алпыс ауылдық ауданның әскери және полиция бөлімдеріне тағайындалды. 1798 жылы Колилер арасында жаңа толқулар орын алды. Бұл көтерілістің жетекшісі Рамжи Наик Бхангрия болды, ол өзінің алдыңғыларынан гөрі қабілетті және батыл адам еді және үкіметтік шенеуніктердің оны ұстауға жасаған барлық әрекеттерін сәтсіз қылды. Күш қолдану мүмкін болмағандықтан, үкімет Рамжиге кешірім беріп, оған полицияда маңызды лауазым берді.

Бірінші рет қолдану

Пешва сөзі парсы тілінен шыққан "pēshwā" сөзінен келген, ол "ең алдымен, көшбасшы" деген мағынаны білдіреді. Бұл термин Декан аймағындағы бұрынғы парсы империяларының саяси терминологиясынан мұраға алынған. Көктем 1397 жылы Бахмани сұлтандығы өз премьер-министрін "пешва" деп атады. 16-шы және 17-ші ғасырларда Ахметнагар сұлтандығы мен Бижапур сұлтандығы да осы практиканы жалғастырды, олар Бахмани сұлтандығының ізбасар мемлекеттері болды. 1674 жылы Шиваджи таққа отырғаннан кейін, ол Моропант Тримбак Пинглені өзінің алғашқы Пешвасы етіп тағайындады. Шиваджи 1674 жылы бұл атауды Пантпрадхан деп өзгертті, бірақ бұл термин одан аз қолданылды. Моропант Тримбак Пингаленің ұлы Нилопант Морешвар Пингале 1683 жылы Моропант Пингле қайтыс болғаннан кейін Самбхаджи билігі кезінде оның орнын басты.

Рамчандра Пант Аматья (Бавадекар)

Рамчандра Аматья 1690 және 1694 жылдар аралығында моғолдардан көптеген бекіністерді қайтарып алды, олардың кейбіреулерін жеке өзі, сондай-ақ партизандық соғыс тактикасын жеке басқарды. 1689 жылы Раджарам I Жинжиге қашқанда, Махараштраны тастап кетер алдында Пантқа "Хукумат панха" (Патша дәрежесі) берді. Рамчандра Пант моғолдардың шапқындары, ватандарлардың опасыздығы және азық-түлік жетіспеушілігі сияқты көптеген қиындықтарға қарамастан, бүкіл мемлекетті басқарды. Сачивтың көмегімен Маратха мемлекетінің экономикасы тұрақты деңгейде сақталды.

Бхаттар отбасы

Тара Бай мен Шаху арасындағы маратхалардың мұрагерлік соғысы соңғысының жеңісімен аяқталды, нәтижесінде Шаху Чхатрапати ретінде маратха тағына отырды. 1713 жылы Шаху Балажи Вишванатты (Бхат) пешва етіп тағайындады. 1719 жылы Шаху Балажидің ұлы Баджи Рао I-ді пешва етіп тағайындағаннан кейін, Бхат әулетінде бұл лауазым мұрагерлік болып саналды. Баджи Рао Маратха империясынан тәуелсіздік алғысы келген феодалдық әміршілерді бақылау арқылы адалдығын көрсетті. Гуджараттың чаутай (салық жинау) мәселесі бойынша сенапати (бас қолбасшы) генерал Тримбак Рао Дабхаденің көтерілісі – мұндай ішкі маратха дауларының бір мысалы. Баджи мен Тримбак жақтастары 1731 жылдың 1 сәуірінде Билхапур шайқасында қақтығысты, нәтижесінде Тримбак қаза тапты. Шаху ризашылығынан пешвалар мен Бхат әулетіне Маратха империясын толық бақылауға беруге келісті. Сонымен қатар, Шаху 1740 жылы Баджи Раоның ұлын пешва етіп тағайындады, пешваларға маратха әскерлеріне басшылық етуге кең өкілеттік берді, және олар оның билігі кезінде жақсы нәтижелер көрсетті. 1749 жылы қайтыс болған Шаху пешваларды мынадай шарттармен мұрагерлері етіп белгіледі: Шиваджи ұрпақтары Сатараның титулдық раджасы болып қала берді, пешвалар оларға есеп беріп, оларды «свами» (маратхи тілінде «нағыз иесі») деп атады және ресми түрде раджадан кеңес алуға тиіс болды. Алайда, Панипат шайқасы мен Мадхавраоның өлімінен кейін пешва мемлекет басшысының рәсімдік лауазымын иеленді.

Мұра

Пантпрадхан мәртебесін алған алғашқы Пешуа 1689 жылы Раджарамның Рамчандра Пант Аматья Баудекар болды. Бхат-Дешмұхтар тұңғыш Пешуасы Балажи Вишванат (Бхат) Дешмұх болды. Оның орнын ұлы Баджи Рао I биледі, ол ешқашан шайқаста жеңілген жоқ. Баджи Рао мен оның ұлы Балажи Баджи Рао Маратха империясының ең кеңейген кезеңін басқарды, ол 1761 жылы Панипаттың үшінші шайқасында ауған әскерінен жеңіліспен аяқталды. Соңғы Пешуа, Баджи Рао II, үшінші ағылшын-маратха соғысында (1817–1818) Хадки шайқасында британдық Шығыс Үндістан компаниясынан жеңілді. Пешуаның жері (Пешуаи) британдық Шығыс Үндістан компаниясының Бомбей провинциясына қосылды, ал Баджирао II Пешуаға зейнетақы тағайындалды.

Пешвалар тізімі

Кезеңі АтыТөңкеріс басталды б.з. Төңкеріс аяқталды б.з. 1Моропант Тримбак Пингле 167416832Нилакант Морешвар Пингле 168316893Рамчандра Пант Аматья 1689 17084Бахироджи Пингле 170817115Паршурам Тримбак Күлкарни17111713

Бхаттар әулетінен шыққан тұқым қуалайтын Пешвалар

Sr. NameParticularsReign Began C. E. Reign Ended C. E. Portrait 6 Balaji Vishwanath (Алтыншы тағайындалған Пешва) 1719 жылы Мұғал императоры Фаррухсиярды тақтан түсіруге Сид әйелдеріне көмектесті.17131720 7 Baji Rao I (Жетінші тағайындалған Пешва) Торле (үлкен) Бажирао деп белгілі және тоғыз Пешваның ең ықпалдысы деп мойындалды. "Хинду Падшахи" (Хинду империясы) құру үшін күрескен делінеді. Орталық Үндістанды (Малва) және Раджпутананы жаулап алуға көмектесті және өз иелігін солтүстік-батыстағы Гуджарат пен оңтүстіктегі Деканға дейін кеңейтті. 1737 жылы Делиге шабуыл жасады. 41 шайқаста соғысып, бірде-бір шайқаста жеңілген жоқ. Делиге жолға шыққанда лагерьде кенеттен қызбадан қайтыс болды; Пунадағы Шанивар Вадада орнатылған атлы мүсінмен еске алынды.17201740 8 Balaji Bajirao (Сегізінші тағайындалған Пешва) Нанасахеб Пешва деп белгілі. Маратха жерін Солтүстік-Батыс, Шығыс және Орталық Үндістанның басым бөлігіне дейін кеңейтуге қол жеткізді. 1758 жылы Аток шайқасында Атокты Инд өзенінің жағалауында және Пешаварды басып алды. Оның басшылығымен Маратха империясы өзінің ең биік сатысына жетті, бірақ оның генералы мен туысы 1761 жылы Ахмад Шах Абдалиге қарсы Панипаттың үшінші шайқасында жеңілді. Пешвалардың ордасы болған Пуна қаласының дамуына үлес қосты. Танымал Парвати ғибадатханасын, Лакди тоғандарын салдырды және Пунада Нана Пет (аймақ) құрды. Пунэ қаласын таза сумен қамтамасыз ету үшін Катрадж маңында су қоймасы салынды; бұл 250 жылдық жүйе әлі де жұмыс істейді.17401761 9 Madhav Rao I (Бірінші мұрагерлік Пешва) Ішкі қайшылықтар мен Низаммен сәтті соғыстарға толы. Оның тұсында Маратха билігі Панипаттың үшінші шайқасында болған жеңілістен кейін қалпына келді, бұл құбылыс Маратха қайта жаралуы деп белгілі. Маратха империясының әлсіреп қалған әкімшілік, қазынашылық және есептерін қалпына келтірді. 1772 жылы туберкулезден қайтыс болды; оның ұлылығын еске алу үшін Пунэдегі Пешве саябағында мемориал тұрғызылды. Бір теория бойынша, оны оның әпкесі Ананди Бай (Рагхунатха Раоның әйелі) өлтірген. Рагхунат Рао оны тек қана ұрлап алуды жөн көрді, бірақ Анани Бай (Рагхунат Раоның әйелі) оны өлтіруді шешті. Нараян Рао Шанивар-Вадада қаза тапты. Қазіргі таңда бұл Махараштрадағы ең көп жындылар көретін жерлердің бірі болып саналады. 17721773 11 Raghunath Rao Маратха империясын солтүстіктегі зенитке дейін кеңейту үшін жауапты генерал ретінде және солтүстік Үндістанда Маратха билігінің құлдырауын көрді. Нана Пхаднис пен басқа 11 әкімші оны "Барбхайдың айла-шарғысы" деп атады.17731774 12 Madhav Rao II Пешва нәресте кезінде Маратха генералдары мен министрлер кеңесімен регенттер ретінде тағайындалды. Бұл дәуірде Нана Фаднистің саяси интригалары басым болды. Солтүстік Үндістанда Маратха билігінің қайта өркендеуін көрді.17741796 13 Baji Rao II 1-ші билік Пуна шайқасында Индор билеушісі Яшвантрау Холкардан жеңілді. Британдық қорғанысқа қашып, 1802 жылдың желтоқсанында Британдық Шығыс Үндістан компаниясымен Бассейн келісімін жасады, қосалқы күшті ұстау үшін аумақты бөліп, басқа күшпен келісімге келмейді. Бұл Маратха конфедерациясының ыдырауын бастаған Екінші Англо-маратха соғысына себеп болды.17961802 – Amrut Rao (Яшвантрау Холкар тағайындаған Пешва) Яшвантрау Холкар Пуна шайқасында Баджи Рау ІІ және Даулат Рау Синдияны жеңгеннен кейін Пешва етіп тағайындады.18021803 13 Baji Rao II 2-ші билік Оның екінші билігі кезінде Үшінші Англо-маратха соғысы басталды. 1818 жылдың қаңтарында Корегаун шайқасында жеңілгеннен кейін ол ағылшындардан қашып жүрді. Ақырында, ағылшындар оның билігін басып алып, Маратха патшасы Пратап Сингхті британдықтарға жақтап жариялады. Бұл Маратха конфедерациясының басшысы ретінде Пешваның заңды мәртебесін жойды. 1818 жылдың 3 маусымында Баджи Рао ағылшынға бағынды; ол Канпур маңындағы Битурға айдалды.18031851 14 Nana Sahib (Пешва лауазымына талапкер) 1857 жылғы Үнді көтерілісі кезінде жетекші болды. Британдықтардан қуылған Маратха Пешвасы Баджи Рао ІІ-нің асырап алған ұлы ретінде, ол Маратха конфедерациясын және Пешва дәстүрін қалпына келтіруге тырысты.1851185715 Bajirao III 1864 жылы ол Пуне қаласын британдықтардан басып алды, бұл Пуне тасында жазылған.18591896

Танымал мәдениетте

Каустубх Кастуре "Пешуаи Махараштрачья Итихасатил Эк Суварнапан" атты маратхи тіліндегі кітабында Пешвай дәуірін баяндаған. Прамод Оак "Пешве гәрняча итихас" атты маратхи тіліндегі кітабында Бхат әулетінен шыққан Пешвайлар туралы толық ақпарат берген.