Кіріспе

1928-1945 жылдары туғандар тобы – Үнсіз ұрпақ, сондай-ақ Дәстүрлі ұрпақ деп те аталады. Бұл Батыс демографиялық тобы Ұлы ұрпақтан кейін және бейбі бумерлерден бұрын пайда болды. Бұл ұрпаққа 1928 жылдан 1945 жылға дейін дүниеге келген адамдар жатады. Осы анықтамаға және АҚШ халық санағының мәліметтеріне сәйкес, 2019 жылға қарай АҚШ-та 23 миллион үнсіз адам болды. АҚШ-та 1930 жылдардағы Ұлы депрессия және 1940 жылдардың басы мен ортасындағы Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан адамдар аз бала тудырды, нәтижесінде бұл ұрпақ салыстырмалы түрде аз санды болды. Бұл топқа Корея соғысына қатысқандардың көп бөлігі кіреді. Соғыстан кейінгі кезеңде есейген кезде, үнсіздер көбінесе конформизм мен дәстүрлілікке бейімділік танытты, сондай-ақ «көпшіліктің үнсіз бөлігін» құрады. Дегенмен, олар азаматтық құқықтар қозғалысының және 1960 жылдардағы контрмәдениеттің жетекшілері болғанымен қатар, 1950-1960 жылдардағы рок-н-ролл музыкасын жасады. Ұлыбританияда Үнсіз ұрпақ та АҚШ-қа ұқсас себептермен салыстырмалы түрде төмен туу кезеңінде дүниеге келді және есейген кезде дәстүрлі болды. Олар жастық шағында өркендеуді бастан өткерді, орта жаста экономикалық қиындықтарды, ал кейінірек өмірде салыстырмалы түрде жайлы жағдайға ие болды. КСРО-дағы «Алпысшылар» тобы да осындай жас санатында болды, олардың тәрбиесіне де 20 ғасырдың ортасындағы ауқымды қиындықтар әсер етті. Австралияда осындай топты «салушылар» деп атайды. Үнсіз ұрпақтың көпшілігі Х ұрпағы мен жас бейбі бумерлердің ата-аналары болып табылады. Олардың өз ата-аналары көбінесе Ұлы ұрпаққа немесе Жоғалған ұрпаққа жатты.

Күндер мен жас аралығы анықтамасы

Pew Research Center осы топтың туған жылдары ретінде 1928-1945 жылдар аралығын пайдаланады. Осы анықтама бойынша, "Сайлент буын" өкілдері қазірде жасы 1928-1945 жылдар аралығында. Intergenerational Centre of the Resolution Foundation 1926-1945 жылдарын, ал "Стратегиялық көшбасшылық және басқару энциклопедиясы" 1925-1945 жылдарын қолданады. Бұл буын 1946 жылға дейін және 1963 жылға дейін ересекке толуға жеткен, бірақ көпшілігі 1950-ші жылдары, Азаматтық құқықтар қозғалысынан кейін ересек болды, одан кейін 1960-шы жылдары ескі бумерлер келді. Авторлар Уильям Штраус және Нил Хоу 1925-1942 жылдарын пайдаланады. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы жылдарында дүниеге келген және соғысты тікелей еске түсіре алмайтын жас адамдар кейде мәдени, тіпті демографиялық тұрғыдан сәби бумерлер деп есептеледі.

Австралия

Австралияның McCrindle Research институты 1925-1945 жылдар аралығында туған және Ұлы Депрессия мен Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі қиын жылдардан кейін елді нақты және символдық түрде салған австралиялық буынның мүшелерін сипаттау үшін "Құрылысшылар" деген атты қолданады.

Кеңес Одағы

Кеңес Одағындағы "Сыбыр ұрпақ" 60-шы жылдардағы адамдарға ұқсас. Бұл адамдар сталиндік кезеңде дүниеге келіп, ұжымдастыру кезінде өскен және Голодомордың куәгерлері болды. Сондықтан, тіпті Кеңес Одағында Ұлы депрессия болмағанмен, олар бала кезінде ресурстар мен азық-түлік тапшылығын бастан өткерді. 1930-1940 жылдары олардың көптегені сталиндік репрессиялар кезінде, ал кейіннен Екінші дүниежүзілік соғыстағы шайқастарда және неміс оккупациясында ата-аналарынан немесе жақын туыстарынан айырылды. Кейде осы ұрпақты "ХХ съездің балалары" деп те атайды.

Балалық шағы мен жастық шағы

Ұлыбританияда туыс көрсеткішінің төмендеуі екі дүниежүзілік соғыстан кейінгі екі ірі бала туу толқыны арасында болды. Бұл шамамен 1930 жылдардағы экономикалық төмендеумен және Екінші дүниежүзілік соғыспен сәйкес келді. Ұлы депрессия кезеңінде көптеген балалар қиын жағдайда өмір сүрді, жұмыссыздық жоғары болды және шалап үйлер кең таралды. Дегенмен, білім алу 5 жастан 14 жасқа дейін міндетті болды. Грамматикалық мектепке түсу – отбасылары жеке білім беруге мүмкіндік таппаған жастардың толыққанды орта білім алуының жолы болды. Автомобильдер кеңінен қолданылмаған заманда балалар көшеде және одан тыс жерлерде ересектердің қадағалауынсыз ойнайтын. Бұл дәуірдегі ойыншықтар қарапайым болды, олар қуыршақтар, модельді ұшақтар мен пойыздарды қамтыды. Комикстер оқу, ойын ойнау, киноға бару және скауттар сияқты балалар ұйымдарына қосылу да танымал болды. 1939 жылға қарай британдық үй шаруашылықтарының 85% астам бөлігінде радио (сымсыз) болды. Екінші дүниежүзілік соғыс балалардың өміріне әртүрлі әсер етті. Соғыс жылдарында бомбалау қаупінен сақтау үшін көптеген мектеп оқушылары ата-аналарынан айырылып, елді мекендерге эвакуацияланды. Білім беру сапасы барлық жерде төмендеді, әсіресе қалалық аймақтарда, себебі мұғалімдер мен құрал-жабдықтар жетіспеді, әуе шабуылдарынан зардап шеккен оқушылардың жағдайы қиын болды және эвакуация салдарынан оқу процесі бұзылды. Балаларқадағалау деңгейі де төмендеді, өйткені әкелер соғысқа кетіп, аналар жұмысқа орналасты. Алайда, Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі және одан кейінгі жылдардағы рациондау халықтың денсаулығын жақсартты. 2000 жылдардың басында жүргізілген зерттеуде 1940 жылдардағы баланың 21-ші ғасырдың басындағы балаға қарағанда салауаттырақ тамақтанғаны анықталды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін мектепті бітіру жасы 15-ке дейін көтерілді, әр бала 11 жасында Англияда, Уэльсте және Солтүстік Ирландияда өткізілген емтихан нәтижесіне сәйкес үш түрлі мектептің біріне жіберілді (Шотландияда екі түрлі мектеп арасындағы таңдау 12 жасында жасалды). Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдарда әлеуметтік жағдайдың қиындықтары жалғасты, тұрғын үй тапшылығы болды және рациондау кейде соғыс кезінде болғаннан да қатаң болды. 1940 жылдардың соңында маңызды әлеуметтік реформалар жүргізілді және британ экономикасының құрылымы өзгерді. 1950-60 жылдары экономикалық жағдай мен өмір сүру деңгейі айтарлықтай жақсарды. Осы кезеңде жұмыссыздық шамамен екі пайызды құрады, бұл депрессия кезінде болған көрсеткіштен немесе 20 ғасырдың соңындағы көрсеткіштен әлдеқайда төмен болды. Телевизорлар және шаруашылықтағы еңбекті жеңілдететін құрылғылар сияқты тұтыну тауарлары кеңінен қолданысқа енді. 1950 жылдардың соңына қарай Ұлыбритания әлемдегі ең өркендеген елдердің біріне айналды. 1957 жылы британдықтардың 52% өзін «өте бақытты» деп сипаттады, ал 2005 жылы бұл көрсеткіш 36% құрады. Сол жылы премьер-министр Харольд Макмиллан: «Жастар» ұғымы ересектердің билігіне және ескі буынның әлеуметтік нормаларына қарсылық білдіретін өмірдің ерекше кезеңі ретінде 1940 және 50 жылдары қоғамдық пікірталасқа кеңінен енді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары есейген жандар тәжірибелері мен көзқарастары жағынан консервативті болғанмен, соғыстан кейін әскери міндеттілік қайта енгізіліп, 1950 жылдары жалғасты. Жастар әлеуметтену және романтикалық серіктестер табу үшін балды билерге жиі қатысты. Англия мен Уэльсте алғашқы некеге тұруға орташа жас төмендеді, 1960 жылдардың соңында ерлер үшін 27,2, ал әйелдер үшін 24,7 жасқа жетті. Мәдени нормалар мен мемлекеттік саясат некеге тұруға және әйелдердің үй шаруасымен, күйеуімен және балаларымен айналысуына ынталандырды, ал күйеуі отбасының негізгі табысын көтеруші болды. Жеке өмірінде қоғамдық талаптарға сай келмейтіндерге көңіл жарысқан жағдайлар жиі кездеспеді. Аборт пен гомосексуализм заңсыз болды, ал кейінірек жүргізілген зерттеулер некеден тыс бала туған көптеген әйелдердің балаларын күштеп алып қойғанын көрсетті. Заңдар 1960 жылдардың соңында едәуір либералдануға ұшырады, бірақ Шотландия мен Солтүстік Ирландияның кейбір аймақтарында өзгерістер баяу болды. Бұл жаһандық энергетикалық дағдарыспен және Азиядан арзан тауарлардың келуімен 1970 жылдардың ортасына қарай өнеркәсіптің қарқынды түрде дамыуына әкелді. Жаңа жұмыс орындарының жалақысы төмен немесе жұмыстан шығарылғандар үшін біліктілігі жоғары болды. Бұл жағдай үлкен саяси тұрақсыздыққа және өнеркәсіптік наразылыққа әкелді, соның салдарынан халық арасында үлкен наразылық пен ыңғайсыздық туды. Сонымен қатар, Солтүстік Ирландияда жағдай шиеленісіп, 1960 жылдары саяси жағдай күрделене бастады. Бұл діни қақтығысқа ұласты, британ әскерінің қатысуымен «Түркістан» деп белгіленген қақтығыс ондаған жылдар бойы жалғасты. Бұл қақтығыста 3500-ден астам адам қаза тапты. 1979 жылы Маргарет Тэтчер премьер-министр болып, соғыстан кейінгі экономикалық саясаттың кейбір аспектілеріне нүкте қойды. Мысалы, оның үкіметі тұрғын үйді сатып алу құқығын құрды, бұл жалға алушыларға кеңес үйлерін жеңілдікпен сатып алуға мүмкіндік берді. Орта жастағы адамдар осы саясаттың артықшылықтарын сезінген әлеуметтік топтардың бірі болды. Оның саясаты миллиондаған адамдарға акциялар немесе үйлерді сатып алу арқылы капиталға тікелей иелік етуге мүмкіндік бергенімен, сонымен қатар жұмыссыздықтың өсуімен, кедейліктің күшеюімен және әлеуметтік толқулармен байланысты болды. 2010 жылға дейінгі бірнеше онжылдықтар бойы әйелдер 60 жастан бастап, ал ерлер 65 жастан бастап мемлекеттік зейнетақы алатын. 2019 жылғы есепте Ұлыбританияда зейнеткерлердің кедейлігі 1970 және 1980 жылдары күрт өскені, бірақ 1990 жылдары және 21 ғасырдың басында төмендегені көрсетілді. Есепке сәйкес, 1926 жылдан 1945 жылға дейін туған «ұнсыз буынның» 20% 70 жасқа келгенде кедейлікте өмір сүрген, бұл көрсеткіш «Ұлы буынның» 45% және «Бэби-бум» буынының 15% құрады. Есептегі өзгеріске жеке зейнетақылардың көбеюі, үй иелігінің артуы және мемлекеттік саясат жатады. Сарапшылар ескірген адамдар 2010 жылдардағы үнемдеу бағдарламасының әсерінен белгілі бір дәрежеде қорғалғанын айтты. Дегенмен, зейнеткерлердің кедейлігі 2010 жылдардың ортасы мен соңында және 2020 жылдардың басында, әсіресе әйелдер арасында біраз көтерілді. 2000 жылдардың соңы мен 2010 жылдары орташа өмір күтілуі шамамен 80 жасқа жетті, еркектерге қарағанда әйелдерде бірнеше жылға артық болды.

Жалпы үрдістер

1964 жылдан 2019 жылға дейінгі жалпы сайлаулар бойынша британдық сайлау зерттеулерінің талдауы «Сырсыз буын» тобының жасы ұлғайған сайын Консервативтік партияға дауыс беруге бейімділігінің артқанын көрсетті. Нәтижелерге сәйкес, 1928-1945 жылдары туған адамдар 35 жасқа келгенде жалпыұлттық орташа көрсеткіштен шамамен 5 пайыздық пунктке кем дауыс берсе, 70 жасқа келгенде олар орташа көрсеткіштен 10 пайыздық пунктке артық дауыс беретін болды. Дегенмен, зерттеу аяқталған кезде олар келесі жас тобына – «бейбі бумерлерге» қарағанда консерваторларға дауыс беруге азырақ бейім болды. Талдау туралы жарияланған мақалада адамдар жасы ұлғайған сайын консервативтік көзқараста болатыны жиі айтылады, бірақ бұл талдау қамтыған барлық жас топтарына қатысты емес, сондай-ақ сайлаушылардың талғамын қалыптастыруда сыртқы факторлардың да маңызды рөлі бар екені атап өтілді.

Балалық шағымыз бен жасөспірім шағымыз

Мәдени тұрғыдан алғанда, "Сымсыз Ұрпақ" Ұлы депрессияның балалары ретінде сипатталады. Олардың ата-аналары "Жайнаған Екіжылдықтар" дәуірінің шарықталуын бастан өткергеннен кейін, қазір ауыр экономикалық қиындықтарға тап болып, отбасыларын асырау үшін күресті. Олар он жасқа толмай тұрып, соғыстың қасіреттерін ата-аналарымен бірге, балалар көзімен көрді. Көптегендері әкелерін немесе үлкен ағаларын соғыста жоғалтты. Олар нацизмнің құлауын және ядролық бомбаның қорқынышты зардаптарын көрді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ересек өмірге қадам басқан "Сымсыз Ұрпақ" қираған әлеуметтік құрылыммен және соғыстан кейінгі келісімдердің бұзылуы мен Кеңес Одағының күшеуі арқылы пайда болған коммунизммен күресті. Бұрынғы ұрпақтан айырмашылығы, олар "жүйені өзгертуге" емес, "жүйенің ішінде жұмыс істеуге" тырысты. Олар тымықтап жұмыс істеп, жақсы нәтижелерге қол жеткізіп, "сымсыз" деген аталымды иеленді. Олар тәуекелге бармауға және қауіпсіздікті ұстануға бейімді болды. Fortune журналының 1949 жылғы түлектері туралы мақаласы "Тәуекелге бармау" деген тақырыппен жарық көрді. Бұл ұрпаққа радионың алтын ғасыры, кәсіподақтардың өркендеуі, трансатлантикалық рейстердің дамуы және пенициллиннің ашылуы да зор әсер етті. Ата-аналары сияқты, "Сымсыз Ұрпақ" та ерте үйленді және балалы болды. Американдық "Сымсыз Ұрпақ" некеге тұру және бала көру жасындағы барлық американдық ұрпақтардың ең жасы болды. Жас ата-аналар ретінде осы ұрпақтың үлкен өкілдері негізінен кейінгі "Бұмгерлерді" (Baby Boomers) дүниеге әкелді, ал ұрпақтың жас мүшелері мен отбасын кейінірек құруды шешкен үлкен мүшелері "X Ұрпағын" (Generation X) тудырды. Бұрынғы ұрпақ ажырасуды жөнсіз мінез-құлық деп есептеген кезде, "Сымсыз Ұрпақ" ажырасуға рұқсат беретін және оған қойылған қорлауды азайтатын неке заңдарын реформалады. Бұл АҚШ-та "Сымсыз Ұрпақтың" жұбайлары арасында беспрецедент ажырасу толқынына әкелді. "Сымсыз Ұрпақтың" конформизмге және қауіпсіздікке бейімділігіне қатысты теорияны сынға тартқандар, кем дегенде АҚШ-та, 1960-шы жылдардың бүлікшілдігінің/инновациясының/наразылығының көшбасшылары – Мұхаммед Али, Боб Дилан, Ноам Чомский, Мартин Лютер Кинг және Джими Хендрикс "Сымсыз Ұрпақтың" мүшелері болғанын, ал бұл тұлғалар "Бұмгерлерге" (Baby Boomers) батыр болған, бірақ олардың көпшілігі "Бұмгерлер" болғанын атап өтеді. "Ережелерді сақтаушы" және тұрақты байлық құрудан пайда көруші ретінде танылған олардың "Бұмгерлер" және "X Ұрпағы" балалары күннің әлеуметтік мәселелеріне қатысты әртүрлі көзқарастары мен экономикалық мүмкіндіктердің шектеулі болуына байланысты олардан алыстады, бұл жаңа буындық рухқа себеп болды. Мысалы, "Бұмгерлер" балалары 1960-шы жылдардың контрмәдениетін және анти-қалыпты көзқарастарды ұстанатын солшыл либералдық көзқарастардың өркендеуіне ықпал етті, бұл көптеген "Сымсыз Ұрпақтың" қолданған "жүйенің ішінде жұмыс істеу" тәсіліне тікелей қайшы келді. "X Ұрпағы" балалары 1970-ші және 1980-ші жылдары ядролық жойылу қаупімен өсіп, болашаққа деген пессимистік көзқарасқа ие болды, бұл олардың буындық наразылығына себеп болды, бұл олардың "Сымсыз Ұрпағы" ата-аналарының оптимизміне қайшы келді. "Жоғалған Ұрпақтың" немесе Соғыс Аралық Ұрпақтың (Ұлы Ұрпақтың үлкен мүшелері) тәрбиелеу стилі "Сымсыз Ұрпаққа" және олардан бұрынғы ұрпақтарға таныс болды, ол 1800-шы жылдардың соңында пайда болды, сол кезде "Жоғалған Ұрпақ" балалар немесе жасөспірімдер болды. Бұл идеяның бір көрінісі "балаларды көру керек, бірақ естімеу керек" деген сөз болды. Бұл идеялар 1946 жылы Бенджамин Споктың "Бала мен баланы күту туралы ақылға қонымды кітабы" жарық көргеннен кейін сынға түсті, бұл кейбір "Бұмгерлердің" (Baby Boomers) ата-аналық және отбасылық құндылықтарға деген көзқарасына өздері ата-ана болған кезде әсер етті. Бұл кітап "Бұмгерлердің" (Baby Boomers) тәрбиесіне де әсер етті. "Сымсыз Ұрпақ" үшін тым еркіндік беретін болып көрінген бұл шектеусіз мінез-құлық стандарттары "Бұмгерлерді" (Baby Boomers) ата-аналарынан одан әрі алшақтатты және басқа нәрселермен қатар, 1970-ші жылдары буындық алшақтық терминінің пайда болуына себеп болды. Бұл "Сымсыз Ұрпақ" пен олардың "Жонсер" (жас "Бұмгерлер") арасындағы мәдени құндылықтардың бастапқы қақтығысын сипаттау үшін және аздап, олардың "X Ұрпағы" балалары арасындағы 1980-ші жылдары пайда болды, бірақ бұл 1960-шы жылдардағы "Ұлы Ұрпақ" пен "Жетекші Бұмгерлер" (ескі "Бұмгерлер") арасындағыдай өте күшті емес еді.

Демография

Бұл Pew Research Center зерттеу орталығының деректері. Жақындағы топтардың мөлшері туысқандар санынан иммиграция арқылы көбейген.