Кіріспе

Pall mall, paille maille, palle maille, pell mell, немесе palle malle (/p/æ/'l/'m/æ/'l/, '/p/ɛ/'l/'m/'l/, /US/'/p/ɔː/'/m/ɔː/) – негізінен 16 және 17 ғасырларда танымал болған, шөптен гөрі жер бетінде ойналатын газондық ойын. Ол крокет ойынының алдастысы саналады.

Тарих

Италиялық труккоға (ағылшын тілінде көгалдық бильярд немесе жүк көлігі деп те аталады) және осыған ұқсас ойындарға байланысты, pall mall – француздық жер бильярдының түрі jeu de mail-дің ерте заманғы дамуы. Атауы итальян тіліндегі pallamaglio сөзінен шыққан, ол сөзбе-сөз "доп пен тоқмақ" дегенді білдіреді, ал түпкілікті түбі латын тіліндегі palla, яғни "доп", және malleus, "тоқмақ, балға" сөздерінен бастау алады. Балама этимология бойынша, орта француз тіліндегі pale mail немесе "сабаннан жасалған тоқмақ" деген сөздерден де шығуы мүмкін, бұл мақсеттік шеңберлердің байланыстырылған сабаннан жасалғандығына сілтеме жасайды.

Ойын ойнау

Бұл ойын ұзын аллеяда, аяғында жерден аспалы темір дөңгелекпен ойналатын. Мақсаты – белгісіз шеңбері бар (қазіргі заманғы крокет добының диаметрі шамамен 4,2 см, ал шеңбері 13,2 см шамасында) ауыр ағаш балғамен аллеядан төмен және ең аз соққымен дөңгелек арқылы өткізу. Көптеген деректерде доптың диаметрі шамамен 7,6 см деп көрсетілген. Алайда, бұл дұрыс емес, себебі осындай өлшемдегі допты кішкентай балғамен биікке көтеру өте қиын болар еді. Суреттегі допқа назар аударыңыз. Доптың шамамен 5-7,6 см немесе сәл үлкен болғаны мүмкін. Бұл триккодан әсіресе ойналатын алаңның ұзындығымен ерекшеленеді, бұл жердегі бильярдтың басқа түрлеріне қарағанда гольфке жақындығын көрсетеді. Палл-малл Италияда, Францияда және Шотландияда танымал болды, ал 16 ғасырда Англияға және Батыс Еуропаның басқа аймақтарына тарады. Бұл атау ойынға ғана емес, қолданылатын балғаға және ойналатын аллеяға да қатысты. Көптеген қалаларда әлі де ойын ойналған аллеялардан пайда болған ұзын, түзу жолдар немесе серуендеу жолдары бар. Мысалы, Лондонда – Палл-Молл және Молл, Гамбургте – Пальмаль, Парижде – Ру-дю-Майл, Женевада – Авеню-дю-Майл, Утрехтте – Малибаан. Ойын сәннен шыққаннан кейін, бұл "палл-малл" аллеяларының кейбіреуі сауда орталықтарына айналды, сондықтан Солтүстік Америкадағы сауда орталықтарының қазіргі атауы – "shopping malls", ал басқалары шөпті, көлеңкелі серуендеу жолдарына айналды, олар бүгінде де "malls" деп аталады.

Танымал мәдениетте

Палл молл Джулия Квинннің "Менді жақсы көрген виконт" Регенттік романында және оның кейінгі екінші эпилогында кеңінен суреттеледі. Квинннің романы негізінде түсірілген Netflix сериалының екінші маусымында, осы аттас отбасының туыстары үшін жыл сайынғы дәстүр ретінде палл молл ойыны маңызды орын алады. Сериалдың танымалдылығының арқасында, John Lewis дүкені крокет жиынтықтарының сатылымы 90%-ға өскенін хабарлады, бұл палл моллдың қазіргі заманғы баламасы болып табылады.