Кіріспе

Француз қарсыласының мүшесі Анри Фрэнэй Сандовал (11 қараша 1905 – 8 тамыз 1988) – француз әскери шенеунігі және француз қарсыласының мүшесі, Шарль де Голльдің Француз Республикасының Уақытша үкіметінде тұтқындар, босқындар мен депортацияланғандар министрі болды.

Ерте өмір және білім

Генри Фрэнэй 1905 жылғы 11 қарашада Францияның Лион қаласында әскери дәстүрі бар католик отбасында дүниеге келді. Ол оңшыл, коммунизмге қарсы нанымдарымен бекінген отбасы еді. Фрэнэй кейінірек өзінің жастық шағы туралы: "Сезімсіз, мен француздық оңшыл, дәстүршіл, қарапайым, патриоттық және әкешілдік дәстүрге жататынмын", - деді. Оның әкесі 1912 жылы Құрмет легионымен марапатталған және Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткен әскер болды, соғыстың соңында ол подполковник шеніне жетті. Ол Лиондағы Ампер лицейінде білім алды, ал 1938 жылы Страсбург университетінде герман тілдерін оқыды, поляк Жоғарғы Силезиясындағы неміс азшылығы туралы диссертация қорғады.

Әскери мансап

1924 жылы 19 жасында және Лицей дю Парктің дайындық сыныбында оқығаннан кейін, Фрэнэй Сент-Сирге түсіп, 1926 жылы бітірді. 1933 жылы Германия мен Сирияда бірнеше жыл әскери қызметтен кейін, ол Францияға, атап айтқанда оңтүстік-шығыстағы Хайерге оралды, онда 3-ші Альпілік жаяу әскер бригадасына бекітілді. 1934 жылы капитан шеніне жетіп, 1935 жылы Эколь-супериер де-Герде оқыды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Фрэнэй француз армиясына қайта қосылып, Мажино желісіне штаб офицері болып тағайындалды. 1940 жылдың 13 маусымында оның құрамында болған 43-ші армия корпусына шегінуге бұйрық берілді, ал Фрэнэй төрт күннен кейін Вогезде неміс әскеріне тұтқынға түсті. 1940 жылдың 27 маусымында Эльзастағы тұтқын лагерінен қашып, 15 шілдеде бос аймаққа жетіп, Марсельге беттеп, Францияның жағдайының қыртысынан хабардар болды.

Қарсылық

Берти Альбрехт ұйымдастырған кездесулерде нацистік идеологиялық жоспарлар туралы ерте ескертілгеннен кейін және Франция жеңілістен құтылатынына сенімді болған Фрэнэй 1940 жылдың тамызында өзі мен Альбрехт айналасында желі құруға кірісті. Бұл желі, Mouvement de Libération Nationale (MLN), Франциядағы ішкі қарсылық қозғалысының алғашқы тарихи қозғалысы болды. Бастапқыда қарсылықтың мақсаты Виши режиміне қарсы күрес емес еді. Фрэнэй әскери адам болғандықтан, Петенді Ұлы соғыста Францияны басқарған бұрынғы маршал ретінде қарастырды және оған күмәнмен қарамай, Францияны құтқаруға дайындық жасап жатыр деп үміттенді. Қарсылық мүшесі ретінде Фрэнэй Vérités (Ақиқаттар) сияқты жасырын газеттердің редакторы болды. 1941 жылдың шілдесінде Фрэнэй 1940 жылдың қарашасында радикалдық, республикалық идеалдары үшін Виши режимі қызметтен босатқан бұрынғы префект Жан Моленмен кездесті. Молен генерал де Гольдің бұйрығымен Франциядағы ішкі қарсылық қозғалыстарының көлемін анықтауға тырысты. Фрэнэй де Гольге сенім артып, Моулинді оқытып, оны Қарсылыққа таныстырды. 1941 жылдың қарашасында Фрэнэй Жауынгерлік топтың құрылуына қатысты. 1942 жылдың қаңтарында Фрэнэй Моулинмен қайта кездесті, Моулин Лондоннан оралғаннан кейін, оған француз қарсыласын біріктіру және де Гольге бағыну міндеті жүктелді. Ол 1943 жылға дейін Моулинмен жиі кездесіп отырды, бірақ екеуі көптеген мәселелерде келіспеді. Фрэнэй Моулиннің кеңесшіл қозғалыстарға өзінен артық көңіл бөлетініне сенді, бірақ шындығында Моулин де Гольдің тапсырмасымен саяси қақтығысты әскери қарсылықтан ажыратуға міндеттелген еді. Оның ойынша, Лондондағы және кейіннен Алжирдегі француз үкіметі – Бостандық Франциясы, саяси функцияны оның басшылығымен орындауы керек еді. Фрэнэй болса, Қарсылықтың өзінің жеке, тәуелсіз саяси қозғалысы болуы керек деп санайтын, ол соғыстан кейінгі жаңа институттарды құрып, үшінші республикадағы партиялық жүйенің сәтсіздігін еске түсіре отырып, ескі партиялар мен байланысты желілерді қайтадан қабылдамауы керек еді. 1942 жылдың ақпанында Бос аймақтан тұтқындарды босату үшін Фрэнэй екі рет Анри Роллинмен кездесті, ол сол кезде Виши Франциясының ішкі істер министрі Пьер Пуше болды. Роллин мен Пуше кабинетінің мүшелерімен үшінші кездесу кезінде Фрэнэй ашуланып кетіп, кездесуді тоқтатты. Дегенмен, бұл кездесулер бірнеше қарсылық күресшілерін босатуға әкелді. Бос аймақта Фрэнэй француз қарсыласын әскери бақылауға алуға тырысты. Аймақтағы үш ірі қозғалыс (Francs Tireurs et Partisans, Libération sud және Combat) біріккен кезде, ол де Голь мен Моулинмен талқылаулар жүргізді, нәтижесінде Conseil National de la Résistance құрылды. Фрэнэй оның құрылуына белсенді қатысқанына қарамастан, оған сенімсіздікпен қарады және өзінің тобын, Combat-ты, мүмкіндігінше бөлек ұстады. 1943 жылдың маусымында Гестапо Моулинді тұтқындағаннан кейін Фрэнэй Алжирге қашып кетті. 1943 жылдың қарашасында ол Шарль де Гольмен кездесті, ол оны тұтқындар, босқындар және депортацияланғандар министрі етіп тағайындады. Фрэнэй ішкі қарсылықтағы маңызды рөлінің арқасында Ішкі істер министрлігінде маңызды лауазымға ие болуды үмітті, бірақ ол мен де Голь арасындағы пікірлер айырмашылығы Фрэнэйдің төменгі дәрежедегі лауазым алуына себеп болды.

Соғыстан кейінгі кезең

Соғыстан кейін Фрэнэ 1945 жылдың 21 қазанына дейін тұтқын, босқындар және депортацияланғандар министрі қызметін атқаруын жалғастырды. Осы кезеңде ол одақтас аймақтан 1,330,000 тұтқынның, босқындардың және депортацияланғандардың Францияға қайта оралуы мен ұлттық өмірге қайта бейімделуіне көмектесті. Фрэнэ соғыстан кейінгі Еуропа бірігу жолындағы бастамаларды ынтамен қолдады. 1948 жылы Еуропалық қозғалысты құрған Гаага конгресіне қатысты. 1950 жылдан 1954 жылға дейін Фрэнэ Еуропалық федералистер одағының президенті болды. Франция Еуропалық қорғаныс қауымдастығын (ЕҚҚ) қабылдамағаннан кейін ол президенттік лауазымынан бас тартты. Осы оқиғадан кейін ол генерал де Гольмен Еуропалық интеграцияға қарсылығы үшін толықтай байланысын үзді. Фрэнэ саяси өмірден шығып, кәсіпкерлікпен айналысты. 1976 жылы ол "Түн аяқталады: революционердің естеліктері" атты автобиографиясын жариялады, онда Молен мен де Гольді салғырттық танытқандары үшін сынады.

Жеке өмір

1934 жылы Фрэнэй Берти Альбрехтпен танысып, ғашық болды. Альбрехт – өзінен он екі жас үлкен, күйеуінен ажырасқан протестант феминисі және антифашист. Оның арқасында Фрэнэй неміс, нацистерге қарсы босқындармен танысып, нацизмге қызығушылық танытты. Нәтижесінде "Менің күресімді" оқып, оның қаншалықты қауіпті екенін түсінді. Олардың қарым-қатынасы 1942 жылға дейін жалғасты, осы кезеңде олар бірлесіп жасырын газеттер шығарды. 1943 жылы Альбрехт СС офицері Клаус Барбиге тұтқындалды. Бұл тұрақ Фрэнэйді қолға түсіру үшін жасалған болуы мүмкін. Альбрехт қарсылық қозғалысының шейіті болды, ол азаптаудан кейін ақпаратты жарияламас үшін өз-өзіне қол жұмсады. 1942 жылы Фрэнэй Чилина Чиозимен (1909–1997) танысты, ол Фон-Ромеудегі клиниканың бас дәрігері және Испанияға қашып кетуге көмектесетін қарсылық қозғалысының жетекшісі болды. 1943 жылдың 6 қазанында олар бала сүйді. Ана мен баланы қауіптен сақтау үшін ұлдары "әкесі мен анасы белгісіз" деп жарияланды және соғыс аяқталғанға дейін балабақшаға орналастырылды. Фрэнэй мен Чиози соғыстан кейін, 1946 жылдың 25 қарашасында үйленді. Фрэнэй 1988 жылдың 8 тамызында Корсикадағы Порто-Веккиода қайтыс болды. Сол кездегі президент және бұрынғы қарсыласкер Франсуа Миттеран Фрэнэйдің өліміне байланысты сөз сөйледі. Франция бойынша оның есімімен көшелер аталды, соның ішінде Париждегі 12-ші округтегі алаң да оның атымен аталады.