Кіріспе

Лондондағы Даунинг көшесі – Лондонның Вестминстер ауданында орналасқан көше. Онда Ұлыбритания Премьер-министрі мен Қаржы министрінің ресми резиденциялары мен кеңселер орналасқан. Уайтхоллдан жақын жерде орналасқан, көше ұзын, ал Парламент ғимаратына дейін бірнеше минуттық жерде. Даунинг көшесі 1680 жылдары сэр Джордж Даунинг салған. Үш жүз жылдан бері ол бірінші қазынашылық лордының, қазір Премьер-министр лауазымымен байланысты, және екінші қазынашылық лордының, Қаржы министрінің лауазымын атқарушылардың ресми резиденциясын ұстап келген. Премьер-министрдің ресми резиденциясы Даунинг көшесі, 10-үй, ал Қаржы министрінің ресми резиденциясы 11-үй. Үкіметтің бас қамшысы 12-үйде ресми түрде тұрады. Бірақ іс жүзінде осы лауазым иелері әртүрлі пәтерлерде тұруы мүмкін; қазіргі бас қамшы шындығында 9-шы үйде тұрады. Көшенің оңтүстік жағындағы үйлер 19 ғасырда бұрынғы Сыртқы істер, Достастық және даму кеңсесі орналасқан мемлекеттік кеңселер салу үшін бұзылған. "Даунинг көшесі" термині Премьер-министрді немесе британ үкіметін жалпылама білдіру үшін де қолданылады.

Тарих

Көше 1680 жылдары сэр Джордж Даунингтің, 1-ші бароны, Хэмпден Хаус сарайының орнында салынды. Бұл жерде сарайдан бұрын не болғаны туралы көп мәлімет жоқ, бірақ Абингдон аббаттығына тиесілі «Балта» аталған сырахананың және алтын шебер Эверард Эвердистің үй-жайларының іздері бар. Даунинг Оливер Кромвель мен король Карл II-нің қызметінде болған, мүлікке инвестиция салып, зор байлыққа ие болған сарбаз және дипломат еді. 1654 жылы ол Сент-Джеймс паркіне шығыс жағынан, Арқадағы үйге іргелес және Парламентке жаяу арақашықтықтағы жерді сатып алды. Даунинг «жақсы тұрған адамдарға арналған» қатарлы қалалық үйлер салуды жоспарлады. Алайда, Хэмпден отбасы 30 жылға созылатын құрылысты тоқтатуға мүмкіндік беретін жалға алу шартына ие болды. Хэмпденнің жалға алу мерзімі біткен соң, Даунинг жаңа дамудың артықшылықтарын пайдалану үшін батысқа қарай салуға рұқсат алды. 1682 жылы шыққан жаңа жарлықта: «Сэр Джордж Даунингке 1663 жылғы 23 ақпандағы патент бойынша берілген жерлерге батысқа қарай жаңа және одан да көп үйлер салуға рұқсат беріледі. Аталған Кокпит немесе оның көп бөлігі бұзылғандықтан осы грант берілуде, бірақ ол аталған Парктің батыс жағындағы қабырғасынан 14 футтан жақын жерде салынбауы керек». Даунинг үйлерді жобалау үшін сэр Кристофер Ренді шақырды. Үйлер үлкен болғанымен, жұмсақ топыраққа және беткей іргетасқа тез және арзан салынысқан. Фасадтары кірпіш аралықтарын имитациялап сырланған жолдармен әшекейленген. Уинстон Черчилль 10-шы үйді «өз атымен белгілі пайдакүнем мердігер салған, шайқалып тұратын және жеңіл конструкциялы» деп сипаттады. Даунинг-стриттің жоғарғы жағы Сент-Джеймс паркіне кіруді жауып, көшені тыныш және жекеленген етіп жасады. 1720 жылы жарияланған хабарламада ол «әдемі ашық орын, әсіресе жоғарғы жағында, төрт немесе бес өте үлкен және жақсы салынған үйлер бар, құрметті және жоғары мәртебелі адамдарға лайықты; әр үйдің Сент-Джеймс паркіне тамаша көрінісі бар, сондай-ақ Таррас серуендеуімен» деп сипатталған. Үйлерде бірнеше көрнекті тұрғындар тұрды. Ярмут графесі 1688-1689 жылдары 10-шы үйде тұрды, Лорд Лансдаун 1692-1696 жылдары, ал Грантем графы 1699-1703 жылдары тұрды. Күнделікші Джеймс Босвелл 1762-63 жылдары Лондонда болған кезінде Даунинг-стритте жылына 22 фунт стерлингке бөлме жалдады. Ол көрші саябақтағы әйелдермен қарым-қатынас жасағанын жазды. Даунинг, баулы үйлерінде тұрмаған болуы мүмкін. 1675 жылы ол Кембриджге зейнетке шықты, үйлер аяқталғаннан кейін бірнеше айдан кейін қайтыс болды. Оның портреті қазіргі 10-шы үйдің кіреберіс фойесінде ілінеді. Даунинг колледжі Кембриджде 1800 жылы сэр Джордж Даунингтің, 3-ші баронының (1749 жылы қайтыс болған) өсиеті бойынша құрылды. 10-шы үйден алынған есік колледжде қолданылады. No 10 және Уайтхолл арасындағы үйлер үкімет тарапынан сатып алынып, 1824 жылы Құпия кеңес кеңсесін, Сауда кеңесін және Қаржы министрлігі кеңселерін салуға мүмкіндік беру үшін бұзылды. 1861 жылы Даунинг-стриттің оңтүстік жағындағы үйлер Сыртқы істер, Үндістан, Отарлық және Ішкі істер министрліктері үшін арнайы салынған үкіметтік кеңселермен ауыстырылды.

Үйлер

18 Даунинг-стрит – үкімет иелігіне алынған және 1824 жылы Таза кеңес кеңсесін, Сауда кеңесі мен Қазынашылық кеңсесін салуға мүмкіндік беру үшін бұзылған 9-шы және Уайтхолл арасындағы үйлер. 9 Даунинг-стрит – Даунинг-стрит баспасөз брифингі бөлмесінің орналасқан жері. Бұрын ол таратылған немесе басқа жерге көшірілген бұрынғы министрлік департаменттердің кеңселерiн қамтыған. 2014 жылдан бері бас қамшының кеңсесі орналасқан, бірақ олардың ресми мекенжайы 12-ші нөмір болып қалады. 10 Даунинг-стрит – Ұлыбритания премьер-министрінің ресми резиденциясы. 1720 жылдан бері осы екі лауазымды бір адам бірдей атқарып келеді, тек аз ғана ерекшеліктер болған. Ол 1735 жылдан бері осы рөлді атқарып келеді. Бастапқыда үш үйден тұрған 10-шы нөмірді 1732 жылы король Джордж II сэр Роберт Уолполға ұсынған, қазір онда шамамен 100 бөлме бар. Үшінші қабатта жеке тұрғын үй орналасқан, ал жертөледе ас үй бар. Басқа қабаттарда кеңселер, конференц-залдар, қабылдау, отырыс және асханалар бар, онда премьер-министр жұмыс істейді, сондай-ақ үкімет министрлері, ұлттық көшбасшылар мен шетелдік қонақтар қабылданады және көңіл көтереді. Артында ішкі аула мен 0,5 акр (2000 м²) бақшаға көрініс ашатын терраса бар. 10 Даунинг-стритте премьер-министрдің жұбайы мен отбасы, Даунинг-стриттің коммуникациялар директоры және Кабинет кеңсесінің бас мысығы да тұрады. 11 Даунинг-стрит 1828 жылдан бері Қазынашылықтың екінші лордының, Қазынашылық канцлерінің ресми резиденциясы болып табылады. Бұл резиденция 1682 жылы премьер-министрдің ресми резиденциясы 10-шы нөмірмен бірге салынған. 12 Даунинг-стрит, бұрынғы бас қамшы кеңсесі, премьер-министрдің баспасөз кеңсесі, Стратегиялық коммуникациялар бөлімі және Ақпарат және зерттеу бөліміне орналасқан. 1820 жылдары ол жеке меншікте болғанымен, Бас прокурор басқарды. 1863 жылы Шығыс Үндістан компаниясы сатып алғаннан кейін ол үкіметтің қолына өтті және Сауда кеңесінің теңіз және теміржол бөлімдері басқарды. 1879 жылы өрттен зардап шекті және одан әрі өзгерістерге ұшырады. 13 Даунинг-стрит бастапқыда 12 Даунинг-стриттің бөлігі болды, ал тұрғын үй аумағы 1876 жылы ішінара қайта салынды және қайта нөмірленді. 14 Даунинг-стрит бұрын көшенің батыс жағын жапқан. Ол 1723 жылдан 1797 жылға дейін қалалық үй ретінде жалға алынған. 1798 жылы ол Корольдікке сатып алынды және 19 ғасырда Соғыс және Колониялық кеңселері қолданды. Кейбір бөліктері 1860 жылдары бұзылды, ал 1876 жылға қарай ол толығымен алынып тасталды. 15–20 Даунинг-стрит, көп бұрын бұзылған, бір кезде Атты әскерлер жолына апаратын үйлер болған. 15 және 16 бұрынғы Сыртқы істер министрлігі орналасқан, ол көшенің оңтүстік жағындағы екі үйді де алып тұрды. 18-ші үй Колониялық кеңсесінің Батыс Үндістан департаментімен, ал 20-шы үй ондық комиссиямен иеленген. Көшенің соңындағы үйлер Даунинг-сквердің айналасында орналасқан. Даунинг-стритте "Роза мен тәж" атты паб болған. 1830 жылы жалға алушы Диксон мырза болды. Осы үйлердің тарихы бойына министрлер өздеріне қажет деп есептеген бөлмелерде келісім бойынша тұрған. Кейде 11-ші нөмірді Қазынашылық канцлері емес, номиналды вице-премьер деп саналатын адам (олар атақты алса да, алмаса да) басқарған; бұл коалициялық үкіметтерде жиі кездесетін. Кейде министр Даунинг-стриттегі пәтерді тек ресми шаралар үшін пайдаланады және басқа жерде тұрады. 1881 жылы Уильям Эварт Гладстон өзінің және отбасының 10, 11 және 12-ші нөмірлеріндегі тұрғын үйін иеленді. Ол сол кезде Қазынашылық канцлері және премьер-министр болды. 1997 жылғы жалпы сайлаудан кейін, Лейбористер билікті алғаннан кейін, екі лауазымның жаңа иелері алмастырылды; Тони Блэр үйленген, үш баласы бар болды, ал оның әріптесі Гордон Браун лауазымына кіріскен кезде үйленбеген еді. 10-шы нөмір премьер-министрдің ресми резиденциясы және премьер-министрдің кеңсесі болғанымен, Блэр отбасымен бірге кеңірек 11-ші нөмірге көшіп барды, ал Браун 10-шы нөмірдің кішігірім пәтерлерінде тұрды. Бұл екінші рет болды; Стаффорд Норткотт бір кезде 10-шы нөмірде тұрды, ал Бенджамин Дизраэли 11-ші нөмірді басқарды. Бұл дәл сол себепті болды – сол кезде 10-шы нөмір кеңірек пәтер болды және Сэр Стаффордтың отбасы үлкен болды. Блэр мен Браунның келісімі Браунның (11-ші нөмірде) және Алистер Дарлингтің (10-шы нөмірде) арасында жалғасты, сондай-ақ Камерон үкіметінде (Дэвид Камерон 11-ші нөмірде, Джордж Осборн 10-шы нөмірде) және Тереза Мэй премьер-министрлігі кезінде (Тереза Мэй 11-ші нөмірде, Филип Хаммонд 10-шы нөмірде) жалғасты. Борис Джонсон да 11-ші нөмірде тұрды.

Қауіпсіздік қақпалары

1920 жылы 11 қарашада Кенотафтың ашылуы үшін көше соңында Сент-Джеймс паркіне тосқауылдар орнатылды. Олар Уайтхоллдың көпшілігінің тым тығыз жиналуын болдырмау үшін қауіпсіздік шарасы болды. Ирландия тәуелсіздігі үшін күрес күшейген кезде, тосқауылдарды сақтау туралы шешім қабылданды, олар көтеріліп, нығайтылды. 1920 жылы 26 қарашада көше соңында 2 метрлік ағаштан жасалған бекініс құрылысы басталды. Олар берік негізде орнатылып, көліктердің кіретін жерлерімен жабдықталған, «қатты құрылымды» сипаттамаға ие болды. Бұл тосқауылдар 1922 жылы Ирландия еркін мемлекеті құрылғанда алынып тасталды. 1973 жылы көшеге кіреберісте металл тосқауылдар қойылғаннан кейін көлік қозғалысы шектелді. 1974 жылы Метрополитен полициясы Сыртқы істер министрлігі жағындағы тротуар мен жолдың арасына жартылай тұрақты тосқауыл орнатуды ұсынды, бұл жаяу жүргіншілерді көшенің басты бөлігінен алшақтатуға бағытталған. Ұсыныспен бірге туристерге 10-шы үйдің алдында суретке түсуге рұқсат берілетіні туралы кепілдік берілді. Премьер-министр Харольд Уилсон бұл ұсынысты қабылдамады, себебі ол халықтың бостандығына қабылдауға болмайтын шектеу болып көрінді. Уилсонның жеке хатшысы «Мен ағылшын халқының Даунинг-стритте еркін жүру құқығының одан әрі шектелуіне өте қынжыламын» деп жазды. 1982 жылы кіруге қосымша қоршаулар мен алынып-қойылатын қақпалар қойылды. 1989 жылы олардың орнына қара болаттан жасалған қақпалар орнатылды. Қауіпсіздіктің күшеюі зорлық-зомбылықтың өсуіне байланысты болды, әсіресе Солтүстік Ирландиядағы қақтығыстар кезінде ИРА тарапынан жасалған шабуылдарға байланысты. Тэтчер үкіметі 1979 жылы Лорд Маунтбеттеннің қазасынан кейін қауіпсіздікті күшейтуге ерекше мән берді. Осы қақпалар арқылы өту «Плебгейт» (немесе «Гейтгейт») деп аталатын саяси дауға әкелді, ол 2012 жылдың қыркүйегінде басталды. Даудың себебі консерваторлардың бас уәкілі Эндрю Митчелл мен осы қақпаларда кезекшілік еткен полиция қызметкерлері арасындағы жанжал болды. Оқиға салдарынан Митчелл үкімет басшысы лауазымынан кетіп қалды. 2023 жылдың 25 мамырында сағат түстен кейін көлік қақпаға соғылып, зақымдады. Сол кезде Премьер-министр ішінде болды. Полиция бір адамды ұстады, бірақ оқиға терроризммен байланысты емес еді.

Қоғамдық жолдың өту құқығы

Техникалық тұрғыдан алғанда, Даунинг көшесі бойындағы қоғамдық өту құқығы жойылған жоқ және қақпа орнату туралы бұйрыққа да жатпайды, сондай-ақ көше Вестминстер қалалық кеңесі күткен қоғамдық жол мәртебесін сақтайды. Қоғамдық қол жеткізілім, тәртіпсіздікті болдырмау үшін жалпы құқықтық өкілеттіктерге сүйене отырып шектелді (дегенмен, оның заңдылығы New Statesman журналының тілшісі тарапынан күмәндалған). 2005 жылы Вестминстер қалалық кеңесі 2004 жылғы Азаматтық Төтенше Жағдайлар Заңында көзделген терроризмге қарсы шараларды қолданып, көлік жүйесін басқару туралы бұйрық арқылы шектеулерді ресми түсіндірді.

Қауіпсіздік

1989 жылдан бері Даунинг-стритке кіру үшін қауіпсіздік тексеруінен өту қажет. Көшеде Дипломатиялық қорғау тобының қарулы полициясы патрульдеуді жүргізеді, және әдетте 10-шы үйдің кіреберісінің алдында кем дегенде бір полиция қызметкері кезектеседі. 1991 жылы ИРА-ның 10 Даунинг-стритке минометтік шабуылынан және 9/11 оқиғасынан кейін қауіпсіздік шаралары күшейтілді.