Вармияның әмірші-епископы Мартин Кромер

Кіріспе

Вармия епископы Марцин Кромер (лат. Martinus Cromerus; 11 қараша 1512 – 23 наурыз 1589) – Вармия епископы (Эрмланд), Польша Корольдігінің картографы, дипломаты және тарихшысы, кейіннен Польша-Литва Ұлтаралық Республикасының қызметкері. Ол Польшаның екі патшасы – Ескі Зигмунд I және Зигмунд II Августтың жеке хатшысы болды.

Өмірбаян

Кромер 1512 жылы Кіші Польшадағы Бич қаласында неміс тегінен таралған көрнекті буржуа отбасында дүниеге келді. Ол негізгі білімін жергілікті шіркеу мектебінде алды. 1528 жылы Краковқа көшіп, 1530 жылы Краков академиясын бакалавр дәрежесімен аяқтады. 1533–1537 жылдары Краковтағы Корольдік канцелярияда жұмыс істеді. Содан кейін Италияға барып, екі жыл заңгерлік білім алды. 1540 жылы Польшаға оралғаннан кейін, архиепископ Петр Гамраттың хатшысы болды. Ол соңғысының жеке кеңесшісі ретінде Римге елшілікпен және өкілдікпен жіберілді, онда 1544 жылға дейін екі жыл өткізді. Кейін Краковта канон қызметін атқарды. 1545 жылы ұстазының қайтысынан кейін, Кромер Польша королі Ескі Зигмунд I-нің жеке хатшысы лауазымын қабылдады. Ол сондай-ақ, кейіннен Корольдік канцлері болған Самуил Мачейовскийдің серігі болды. Корольдік Пруссия және Вармия аймақтарын жақсы білген Кромер 1551 жылы Вармия канониясының басшысы болды. Алайда, оның шіркеудегі мансабы жоспарланғандай дамымады, себебі ол сол кездегі ең көрнекті поляк дипломаттарының бірі саналды және соттың бұйрығымен әртүрлі дипломатиялық миссияларда елшілік қызмет атқару үшін жиі қызметінен босатылды. 1552 жылы корольге көрсеткен қызметтері үшін ол абыройлы ақсүйек атағын алып, елтаңба берілді. 1558 жылдан 1564 жылға дейін Кромер Польшаның император Фердинанд I-ге елшісі болды, ол Кромердің қызметіне ризашылық білдіріп, өзінің отбасылық гербін Кромердің гербіне қосты. Оның міндеттеріне король Зигмундтың қайтыс болған королева Бона Сфорцаның мұрасына қатысты талаптарын қорғау кірді, оған Испания королі де таластасқан, бірақ ол өз талаптарын жасалма өсиетке негіздеді. 1564 жылы Кромер Польшаға қайта шақырылып, шіркеу иерархиясында жоғарылатылып, Вармия епископтығының коадъюторы (де-факто епископ) лауазымын иеленді, князь-епископ Станислав Хозиус қайтыс болғаннан кейін оның орнын басу үшін. Тоғыз жыл осы лауазымда болғаннан кейін, Кромер ресми түрде князь-епископ атағына көтерілді. Ол өмірінің соңына дейін Вармияда тұрып, күнделіктер жазып, Польша тарихы туралы бірнеше кітап жазды. 1589 жылдың 23 наурызында Гейлсбергте (Лидзбарк Вармински) қайтыс болды. Еңбектерінде Кромер Польшаның ғылыми және мәдени өмірін реформалауды жақтады. Оның маңызды талаптарының бірі – Краков академиясына Орталық Еуропадағы беделді университеттердің бірі ретінде мәртебесін қайтару үшін жаңа артықшылықтар беру болды. Сондай-ақ, ол Рим-католик шіркеуін өркендеген Реформацияға қарсы белсенді түрде қорғауға үндеді. Мартин Кромер мен Станислав Хозиус (Станислав Хозюс) – Корольдік Пруссияның Вармия епархиясын протестантизмге кеңінен көшкен кезеңде католиктік дінге қайта оралуына немесе солай қалуына ең көп үлес қосқан екі епископ, әсіресе көршілес Пруссия герцогтығында, ол Вармия князьдік епархиясын толығымен қоршап алды және алғашқы болып лютерандыққа өткен.

Kromer was born in 1512 into a prominent burgher family of German descent in Biecz, in Lesser Poland. He completed his basic education in a local church run school. In 1528 he transferred to Kraków, where in 1530 he graduated as a bachelor at the Cracow Academy. In 1533–37 he worked at the Royal Chancellery in Kraków. Thereafter he went to Italy, where he studied law for two years. Returning to Poland in 1540, he became secretary to Archbishop Piotr Gamrat. As the latter's personal advisor, he was also his envoy and representative to Rome, where he spent two years until 1544. He then became a canon in Kraków. In 1545, upon the death of his mentor, Kromer accepted the latter's post as personal secretary to Poland's King Sigismund I the Old. He was also an associate of Samuel Maciejowski, who later became Chancellor of the Crown. A specialist on Royal Prussia and Warmia, in 1551 Kromer became head of the Warmian canonry. However, his church career did not proceed as planned, since he was seen as one of the best Polish diplomats of the age and was frequently required by the court to leave his post to serve as envoy on various diplomatic missions. In 1552, for his services to the King, he was ennobled and granted a coat of arms. From 1558 to 1564 Kromer served as Polish envoy to Emperor Ferdinand I, who in recognition of Kromer's services added his own family coat of arms to Kromer's. The latter's tasks included advocacy of King Sigismund's claims to the inheritance of the late Queen Consort Bona Sforza, which was also claimed by the King of Spain, who, however, based his claims on a forged testament. In 1564 Kromer was recalled to Poland, where he was promoted within the church hierarchy and took the post of coadjutor (de facto bishop) of the Bishopric of Warmia, to succeed on the demise of Prince Bishop Stanislaus Hosius. After nine years at that post, Kromer was officially promoted to Prince Bishop. He spent the rest of his days in Warmia, keeping diaries and writing several books on the history of Poland. He died on 23 March 1589 in Heilsberg (Lidzbark Warmiński). In his works, Kromer advocated the reform of Poland's scientific and cultural life. One of his notable demands was providing the Cracow Academy with new privileges to restore its position as one of the renowned universities in Central Europe. He also promoted the active defence of the Roman Catholic Church against the growing Reformation. Martin Kromer and Stanislaus Hosius (Stanisław Hozjusz) were the two bishops most instrumental in causing Royal Prussia's diocese of Warmia to return to or remain Catholic during a time of major conversions to Protestantism, especially in the neighboring Duchy of Prussia which almost surrounded the Prince Bishopric of Warmia, and had converted to Lutheranism as the first state to do so.

Шығармалары

Марцин Кромер латын және поляк тілдерінде өзінің шығармаларын жариялаған.