Рамбуйе үйі: француз әдебиетінің ошағы

Париждің Рамбуйе отели: 17 ғ. әдебиет, сән, әдеп-ғайбат ортасы. Пресьо оқулары, "honnêteté" ұғымы, көрнекті жазушылар мен ақынтар талқыланды.

Кіріспе

Рэмбуйе қонақ үйі, бұрын Пизани қонақ үйі, 1620 жылдан 1648 жылға дейін танымал әдеби салон өткізген Катерина де Вивоннның Париждегі резиденциясы болды. Ол Сен-Тома дю Лувр көшесінің батыс жағында, Мари де Роханның Шеврез қонақ үйінен солтүстікке қарай, 19 ғасызда жойылған Париждің бұрынғы ауданында (Лувр және Тюильри сарайлары арасында, сол кездегі әлдеқайда кішкентай Каррусель алаңының жанында) орналасқан еді. Онда заманауи француз әдебиетінің, сәннің және зиялылықтың гүлшересі – Мадам де Севинье, Мадам де Лафайет, Мадмуазель де Скюдери, Лонгвиль герцогинясы, Монпансье герцогинясы, Жан Луи Гюэз де Бальзак, Буссуэ, Жан Шапле, Корнель, Франсуа де Малерб, Ракан, Ришелье, Ларошфуко, Поль Скаррон, Клод Фавр де Вожелас және Винсент Войтюр сияқты тұлғалар жиналатын. Олар өздеріне "precieux" терминін қабылдады, ол Мольердің "Қымбат жандар" (1659) пьесасында пародияланған кезде қорлау сөзіне айналды. Бұл өзін-өзі анықтайтын топта ізделген қасиет – адалдық (honnêteté) болды, ол замандас сотта кездеспейтін, қарапайымдыққа, мақтанға, сыбайлас жемқорлыққа және оны таратуға ұрынатын қасиет еді. Адалдық – бұл шектен тыс мінез-құлық пен әдептілік, сондай-ақ аристократтар мен жоғары буржуазияның ұқыпты мүшелеріне тән, бірақ оны оңай үйренуге немесе меңгеруге болмайтын қасиет. Соттан айырмашылығы, Рэмбуйе қонақ үйі өз мүшелерін өзі таңдайтын элитаға есік жаппады, немесе, дәлірек айтқанда, мүшелері бір-бірінің қатысу құқығын мойындады. Топ мүшелері хат жазысып, ең бастысы бір-бірімен әңгімелесетін. Әңгімелесу – қасиетті өнер, топтың талғамдарын дамытатын форум еді. "Астрée" пьесасы оқылғандай, сахнада да қойылды; басқа оқуларға Ла Кальпренеде мен Мле де Скюдеридің романдары кірді, олар осы шағын қоғамның айнасы болды. Француз тілінің "préciosité" ерекшеліктері ақырында Француз академиясы жариялаған Француз академиясының сөздігінде кодификацияланды, ол Рэмбуйе қонақ үйінде бастау алды. Мысалы, қытай фарфорының ашық көк-жасыл глазурасын сипаттау үшін қолданылатын "celadon" сияқты сөздер тікелей Рэмбуйе қонақ үйінен келген.

The Hôtel de Rambouillet, formerly the Hôtel de Pisani, was the Paris residence of Catherine de Vivonne, marquise de Rambouillet, who ran a renowned literary salon there from 1620 until 1648. It was situated on the west side of the rue Saint Thomas du Louvre, just north of Marie de Rohan's Hôtel de Chevreuse, in a former quarter of Paris (demolished during the 19th century), located between the Louvre and Tuileries palaces, near the then much smaller Place du Carrousel,—the space between her daybed and the wall of the alcove— represented the flower of contemporary French literature, fashion, and wit, including Madame de Sévigné, Madame de La Fayette, Mademoiselle de Scudéry, the Duchesse de Longueville, the Duchesse de Montpensier, Jean Louis Guez de Balzac, Bossuet, Jean Chapelain, Corneille, François de Malherbe, Racan, Richelieu, La Rochefoucauld, Paul Scarron, Claude Favre de Vaugelas, and Vincent Voiture. They adopted for themselves the term précieux, which became a term of abuse when satirized by Molière in Les Précieuses ridicules (1659). The quality looked for in this self defining circle was honnêteté, a quality looked for in vain at the contemporary court, crass, ostentatious, corrupt and corrupting. Honnêteté was a mode of restraint and decorum, so practiced that it had become easy and as if natural, shared by aristocrats and fastidious members of the high bourgeoisie, but which could not readily be taught or learned. In contrast with the court, the Hôtel de Rambouillet received an elite that chose its own members, or, more precisely, whose members recognized one another's right to belong The ordinary rules of civility did not govern daily interchange. Members of the group wrote and above all talked to one another. Conversation was a sacred art, the forum in which the group developed its taste. L'Astrée was staged as well as read; other reading included the novels of La Calprenède and Mlle de Scudéry, which held up a mirror of this microsociety". The préciosité refinements of the French language would find some codification in the Dictionnaire de l'Académie française eventually published by the Académie française, which found its start in the Hôtel de Rambouillet. Words like "celadon" to describe a certain range of pale glaucous blue green glazes of Chinese porcelain come straight from the Hôtel de Rambouillet.