Кіріспе

Даниялық мұғалім Тибет буддизмінде Оле Нидаль (19 наурыз 1941 жылы туған), сондай-ақ Лама Оле деп белгілі, Тибет буддизмінің Карма Кагью мектебінде Махамудра ілімдерін ұсынатын лама. 1970 жылдардың басынан бері Нидаль лекциялар мен медитация курстарын өткізіп, әлемді аралап жүр. Әйелі Ханна Нидальмен (1946-2007) бірге ол 600-дан астам орталығы бар, дүниежүзілік Карма Кагью буддистік ұйымы – Алмаз жолы буддизмін құрды. Нидаль Алмаз жолы Ваджраяна буддизмі туралы жиырмадан астам кітаптың авторы (неміс және ағылшын тілдерінде), олар көптеген тілдерге аударылған. Кітаптарының атаулары: Ұлы мөр: Алмаз жолы буддизміне қатысты Махамудра көзқарасы, Істердің мәні, Алмаз жолына қадам басу, Будда және махаббат, Қорқынышсыз өлім.

Ерте өмір және білім

Ол Копенгагеннің солтүстігінде ғалымдар отбасында дүниеге келді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Данияда өскен Нидал ата-анасының Дания қарсылық қозғалысында жұмыс істеп, еврейлерді бейтарап Швецияға тасымалдауға көмектескенін көрді. 1960 жылдардың басында ол қысқа мерзімге Дания армиясында қызмет етті, содан кейін Копенгаген университетінде философия, ағылшын және неміс тілдерін оқыды, онда ол философиялық емтиханды ең жоғары баллмен аяқтады. 1969 жылдың желтоқсан айында Нидалдар Ранджунг Ригпе Дорджемен, 16-шы Кармапамен, Карма Кагью дәстүрінің басшысымен кездесті. Британдық Фреда Беди 16-шы Кармапаның батыстық елдерден келген алғашқы оқушысы болғаннан кейін тоғыз жыл өткен соң, Нидалдарлар бас сауғалап, Кармапаның шәкірттері болды. Олар Гималайда оқып, медитация жасады, онда Нгондро, яғни алдын ала жаттығуларды алты айда аяқтады, сондай-ақ 8-ші Кармапаның гуру-йога медитациясы және басқа да әдістер бойынша түсіндірмелер мен құдіреттер алды. Осы уақыт ішінде Нидалдарлар Мифам Чокьи Лодроның, он төртінші Шамарпаның, үшінші Жамгон Конгтрулдің және Калу Ринпочеден Сонадада білім алды. Кармападан Нидалдарлар Ваджраяна буддизмі мен махамудра туралы біліп, Кагью Нгагдзо берілімін алды. Шамарпадан олар Бодхисаттваға берілген уәделерді қабылдап, Гампопаның «Бостандық зердесі» туралы білді. 1972 жылы Аянг Ринпочеден пхованы үйренді. Бұған қоса, Нидалдарлар Дилго Кхенце, Бокар Ринпоче, Гьялтрул Ринпоче және Далай-лама сияқты түрлі тибет ламаларынан да білім мен құдіреттер алды.

Оқыту

1972 жылы Еуропаға оралғанда 16-шы Кармапа Ханна мен Оле Нидалға буддизмді үйретуді және медитация орталықтарын ұйымдастыруды тапсырды, бастапқыда өздерінің туған жері Данияда, содан кейін Германияда және басқа елдерде. Орталықтар Karma Kagyu шежіресіне жатады және Ole Nydahl-дың практикалық басшылығымен жұмыс істейді. 90-жылдардың басында Кармапа даулары кезінде құрылған «Алмаз жолы» буддизмі, бұрыннан бар орталықтарды қорғау мақсатын қойды. 2019 жылы әлем бойынша 635 «Алмаз жолы» орталығы болды. Көбісі Еуропа, Ресей немесе АҚШ-та орналасқан. Оле Нидал жыл бойы арасында саяхаттап, лекциялар мен медитация курстарын өткізіп тұрады. 2013 жылға дейін Нидал саналы өлім (пхова) және басқа буддалық медитация тәсілдерін үйретті, бірақ соңғы жылдары ол Махамудраға – сананың табиғаты туралы ілімдерге көбірек назар аударды. Денсаулығына байланысты 2017 жылы саяхаттарын азайтуға дейін, ол 40 жылдан астам уақыт бойы дерлік әр күн сайын жаңа қалада сабақ беріп, үздіксіз саяхаттап жүрді. «Алмаз жолы» орталықтарын толығымен еріктілер басқарады, ұйымда жалақы алатын қызметкерлер жоқ. Ұйымдық құрылым демократиялық болуы және идеализм мен достыққа негізделуі тиіс. «Buddhism Today» журналында айтылғандай, «Батыста тәуелсіз адамдармен иерархиялық жүйелерге келісім табу қиын. Ешкімге қасында тұрып, не ойлау керектігін айтатын алыс тұрған ұстаз немесе үлкен ұйым керек емес». «Алмаз жолы» орталықтарының студенттері 9-шы Кармапа лама Ванчук Дордже берген Нгондроны орындайды. 2010 жылдың 9 шілдесінде жарияланған хабарламасында Нидал «Алмаз жолы» орталықтарында оқытылатын тәжірибелер туралы сұрақтарға жауап беріп: «Маған ұлы Он алтыншы Кармапа тапсырмаған ештеңе үйреткен емеспін, ал оның негізі әрқашан Кармапалардың Гуру-йогасы болды. Әлемдегі 650 «Алмаз жолы» орталығымызда студенттерім бір-бірімен қатар медитация жасайды, басқа ештеңе орындалмайды», – деді. Би Шерердің сөзіне сүйенсек, «Бұл таңдау Кагью практикасының мол байлығынан қасақана, бірақ шектеулі іріктеу» болып табылады және Карма Кагью практикасына кіріспе курсын ұсынады.

Ықпал

Орхус университетінің дінтану профессоры Йорн Боруп Оле Нидальдың «Даниядағы буддизм практикасына ең ұзақ әсер еткені» және «Даниядағы жанды буддизмнің символы» екенін айтады. Нидальдың жалпы ізбасарларының саны белгісіз, бірақ консервативті бағалау бойынша, бүкіл әлемде 15 000-нан 70 000-ға дейін студенттер мен жай ғана қолдау білдірушілерді қамтиды. Германияда ғана неміс буддистік одағы (Deutsche Buddhistische Union) «Алмаз жолы» орталықтары мен топтарына шамамен 20 000 адам тұрақты түрде баратынын бағалайды. 14-ші Шамар Ринпоче, Шамарпа, 16-шы Кармапаның өмірбаянында «Лама Оле Кармапаның есімін танымал етті және осы арқылы ол 600-ға жуық дхарма орталығын құрды» деп мәлімдеді, сондай-ақ Нидальдың жұмысы «Гьялва Кармапаның іс-әрекетінің нәтижесі» екенін атап өтті. Әйелі Ханна Нидальмен бірге «Алмаз жолының» негізін қалаушы болған Оле Нидаль, сонымен қатар «The Diamond Way Buddhism Foundation» қорының негізін қалаушы және басқарма төрағасы. Германия заңдарымен тіркелген коммерциялық емес халықаралық қор бүкіл әлемдегі жобаларды қолдайды, мысалы, буддалық мәтіндерді аударып сақтайтын Карма Гуендегі (Малага, Испания) кітапхананы; Тибет өнері көрмелері сияқты мәдени шараларды ұйымдастырады; сонымен қатар Еуропа мен Ресейде демалыс орталықтары мен ступалар салуға жауапты.

Лама және лайық сиддхи-йоги

1972 жылы Дания королевасы Маргаретқа жазған хатында 16-шы Кармапа Оле мен Ханна Нидалды «сенімді шәкірттер» деп атап, Данияда «Орталық және медитация орталығын» құруды тапсырды. Кантерберидегі Крайст-Черч университетінің гендерлік және дінтану профессоры Би Шерердің сөзіне қарағанда, «Найдал 1972 жылы дәстүрлі оқытылған және толыққанды буддалық ұстаз ретінде «лама» дәрежесінде қайтарылмаған». Borup-тың мәліметінше, 1972 жылы Будда орталығын Копенгагенде құру алдында Нидал Кагью шежіресінің 16-шы Кармапасынан лама атағын алған: «Кагью шежіресінің 16-шы Кармапасы оған лама атағын бергеннен кейін, ол 1972 жылы Ханна Нидалмен (2007 жылы қайтыс болды) бірге Будда орталығын Копенгагенде құрды». Шерер 1995 жылдан бері «жоғары ламалардың Нидалға қатысты «лама» терминін қолданғаны туралы деректер бар» деп атап көрсетеді. Найдалдың «Батыс Карма бКа’ бргюдтың жай ұстазы ретінде өзін-өзі тануы және заңдылығы» – «оның және оның жақын шеңберінің жазып, қайта жазып отырған үздіксіз агиографиялық дәстүрінің» маңызды бөлігі. Бұл агиографиялар Алмаз жолының бірлігіне көмектеседі және «нормативтік берілу туралы бұл талаптар Найдалдың өзінің барлық қоғамдық лекцияларында баса айтылады». Шерердің сөзінше, Найдал өзін «қарама-қайшы стильдегі» сиддхи йоги ретінде көрсетеді. Нидал йогилік элементті Кагьюдағы ұстаздық қызметінің заңдылығы ретінде ұсынады және «Нидалдың үш жылдық шегіністің белгіленген оқу бағдарламасынан тыс, дәстүрлі емес рухани қалыптасуы мен білімін қарастырады». Шерер сондай-ақ Нидалдың сиддхи йоги ретіндегі ерекше рөлінің және Махамудра ілімдерін «кезең-кезеңмен тантрикалық жолдан» тыс ұсынуының Тибет буддизмін құрған «ақылсыз» йогилерде тарихи мысалдары бар екенін атап көрсетеді. Бұл мысалдар Нидалдың йогалық/жай ұстаз ретіндегі рөлін түсіну үшін маңызды. Лама Оледің алғашқы ұстазы Лопон Цечу Ринпоче Нидалдың қызметін Махасиддха дәстүрі және йоги/орындаушы жолы аясында түсіндіріп, «84 Махасидданың көбі жай жолды ұстанды, олардың тек азы ғана монахтар мен монахтар болды. Қазіргі кезде көптеген адамдар үшін жай жол табиғи және пайдалы».

Батыстандыру және неоортопракси

Боруптың айтуынша, "[Найдал] және оның Алмаз жолы буддизмі буддизмді, тибет буддизмін немесе Карма Кагью ұрпағының ілімдерін ешқандай жағдайда көрсетпейді". Люцерн университетінің дінтану профессоры Мартин Бауман газетке берген сұхбатында: "Мен оның [Найдалдың] дәрістеріндегі алаңдатарлықтай үстүртті тұжырымдарын тыңдағанда, оның батыс үшін "жеңілдетілген буддизм", "бұддашылықтың нұры" сияқты нәрсені ұсынатынын айтқан сыншыларын түсіне аламын", - деді. 2009 жылғы мақалада Кантерберидегі Крайст Черч университетінің гендерлік және дінтану профессоры, сондай-ақ Оле Нидалдың бұрынғы студенті Би Шерер, осы сын-пікірлер Алмаз жолындағы негізгі рәсімдер мен тәжірибелерге қатысты ма, жоқ па, соны зерттеді. Шерер бірқатар тәжірибелерді сипаттайды, олардың кейбіреулері батысқа ішінара бейімделген, ал қалғандары дәстүрлі Карма Кагью тәжірибелерімен толық сәйкес келеді, нәтижесінде Бауманның сын-пікірлері тек ішінара ғана қолданылады деген қорытындыға келді. Шерердің пікірінше, Найдалдың Алмаз жолы тәжірибелерін "неоортопраксия" деп сипаттаған дұрыс, яғни дәстүрлі тәжірибелердің жаңа, батыстық формасы. Ол Нидалдың идеяларын тибет ғалымдары талқыламағанына өкінеді және олардың әлеуметтанушылар мен жаңа діни қозғалыстарды зерттеушілердің басым жағымсыз пікірлеріне қарсы тұруға міндетті деп санайды.

Кармапа даусындағы рөлі

Ұлы тибет ламасы қайтыс болған кезде, тибет буддизмінде оның ісін жалғастыру үшін келесі реинкарнациясын табу дәстүр болып саналады. 1981 жылы Ранджунг Ригпе Дордже, он алтыншы Кармапа (Карма Кагью басшысы) қайтыс болғанда, екі мүмкін мұрагер табылды: Огьен Тринли Дордже және Тринли Тхей Дордже, бұл Карма Кагьюда үлкен жарылысқа алып келді. Шаммар Ринпоче Ханна мен Оле Ныдальдың маңызды ұстаздарының бірі болғандықтан, олар оның Тринли Тхей Дорджеді 17-ші Кармапа ретінде мойындауын қолдады. Осы саладағы ғалым сарапшы Джеффри Сэмюэл сотта куәлік берді. Огьен Тринлидің мойындалуы "Карма Кагью монастырлары мен ламаларының көпшілігі тарапынан қабылданған сияқты көрінеді, бірақ Огьен Тринлиді Кармапа ретінде қабылдамаған монастырлар мен ламалардың айтарлықтай аз бөлігі бар. Атап айтқанда, бұл Шаммар Ринпочеді қамтиды, ол тарихи тұрғыдан алғанда мойындау процесіне ең тікелей қатысқан адам болды". Еуропалық Карма Кагью орталықтарының көпшілігі Тринли Тхей Доржеге қолдау көрсетуіне Ханна мен Оле Ныдальдың еңбегі себеп болды. Кармапа дауына қатысқандығы үшін Ныдаль Огьен Тринли Доржеді қолдаушылар, мысалы авторлар Мик Браун және Тай Ситупаның шәкірті Леа Терхуне тарапынан қатты сынға ілікті. Осыған байланысты, кейбіреулер Ныдальды 1992 жылы Карма Кагьюдың жарылуына себепкер деп айыптайды және оны ұстаздарына самаяларды бұзғаны үшін кінәлайды, бұл Ваджраянада жеңілсіз қылық саналады.

Жеке өмір

Оле Нидал өзінің болашақ әйелі Ханнамен ол 10 жаста, ал Ханна 5 жаста кездесті. Олар Нидал әскерден қайтқаннан кейін қайта кездесті. 2014 жылы Нидал Копенгагендегі Алмаз жолы буддалық орталығында Александра Муноз Барбосаға үйленді. 2017 жылы олар ажырасып кетті. 2019 жылдың 31 тамызында Оле Нидал мен Энн Бехренд Чехияның Теновице қаласындағы Алмаз жолы буддалық орталығында үйленді. 2017 жылғы сұхбатта Оле Нидал екі баласы бар екенін айтты. 2020 жылдың 18 желтоқсанында Оле Нидал мен Энн Бехренд қызы Фреяның дүниеге келуін құттықтады.