Кіріспе

Underground comix artist Dorothea Antoinette "Dori" Seda (22 маусым 1951 – 25 ақпан 1988) – 1980-ші жылдары жер асты комикстерімен танымал болған суретші. Ол кейде "Sylvia Silicosis" атты псевдонимді қолданған. Оның комикстері, афетті фантазия мен әжуалы әзіл-қалжыңды, Калифорния штаты, Сан-Франциско қаласының Миссия ауданындағы өмірінің шындығымен үйлестірген.

Көркем өнер

Седа бастапқыда суретші және керамикамен айналысатын суретші болды, Иллинойс штаты университетін өнер саласындағы бакалавр дәрежесін алып бітірді. 1979 және 1980 жылдары Седа көптеген көркем туындылар жасады. Оның ең танымал туындыларының ішінде: кеселер мен қасықтары бар Панч Боул, Аспандағы апат, 3 қосқышы бар вибратор (керамикадан), Жад балық және холстқа акрилмен салынған Вампир суреті бар. (Бұл жұмыс Седа үшін негізінен қаржылық қажеттілік ретінде қарастырылды, оның шын құштарлығы – «таза өнер» еді.) Седа тек түнгі уақытта жұмыс істеді және «Вампир-бухгалтер» деп танылды. Ол туындыларын Дэвид Седа деген псевдониммен жазды, бірақ журналға өзінің нағыз атымен жарияланды. Кейіннен ол Wimmen's Comix, San Francisco Comic Book, Viper, Yellow Silk, Prime Cuts, Cannibal Romance, Weird Smut Comix, Tits & Clits, Twisted Sisters және оның жеке кітабы Lonely Nights Comics (оны шығарғаннан кейін Англияда тыйым салынды) журналдарында жарияланды. Оның туындылары «Дори тарихтары» кітабына жинақталды, онда естеліктер мен құрмет көрсетулер де бар. Седаның туындыларын қайта өндіруге байланысты заңдық мәселелер туындағандықтан, бұл туындылар жарияланбауға жақын болды. 1988 жылы Last Gasp компаниясы Дори Седа атындағы әйелдерге арналған сыйлықты құрды. Алғашқы марапатты Кэрол Тайлер алды.

Фильм

Седа Лес Бланктың "Gap Toothed Women" қысқа деректі фильмінде көрсетілді, бұл екі алдыңғы тістерінің арасындағы кеңістігі бар әйелдерге арналған құрмет. Седаның сұхбат жауаптары әсерсіз деп танылғандықтан, бастапқыда фильмнен шығарылды, бірақ Седа оған екінші мүмкіндік беруді өтінді және күшті реакция тудыратын жауапты алдын ала дайындады. Ол фильмге плакат жасады.

Өлім және авторлық құқық мәселелері

Седа 1988 жылдың көктемінде Сан-Францискодағы ауыр эпидемия кезінде тұмау жұқтырып, тыныс алу жетіспеушілігінен 37 жасында қайтыс болды. Оның өкпесі металл глазурьдарын қайнатқанда бөлінетін уытты газдардан туған силикоз салдарынан әлсіреген, сонымен қатар керамикамен жұмыс істегенде қорғаныш маскасын тақпауға салдар болды. Ол сондай-ақ ауыр темекі шегуші және эмфиземадан зардап шекті, бұл оның денсаулығының нашарлауына себеп болды. Седаның өлімінен кейін оның туындыларын қайта басып шығару құқығына байланысты жанжал туды. Седаның достары "Дори әңгімелері" жинағын жинап, жариялауды жоспарлады, бірақ оның өлімінен кейін Седаның мүлкі бірінші туысына, анасына өтті. Седаның туындыларының жыныстық мазмұнына байланысты анасы Седаның жазбаларын қайта басып шығарғысы келмеді және оны жариялау туралы өтініштерді қабылдамады. Дегенмен, Седа өлімінен бір жыл бұрын өзінің серігі Дон Донахьюға (комикс индустриясымен де айналысқан) өсиет қалдырған, егер ол қайтыс болса, оның туындыларына толық иелік құқығын беретін. Өсиет әзіл-қалжыңмен жазылған, сөздерімен басталады: "Бұл бір жағынан келісімшарт, бір жағынан өсиет (дегенмен, мен жақын арада өлуді жоспарламаймын)." Дегенмен, бұл құжат жазбаша келісімшарттың заңдық күшіне ие және Седаның барлық туындыларын жариялауға мүмкіндік берді. Өсиетке Седа, Донахью және басқа карикатуристер Кристин Криттр мен Дэн О'Нилл куәлік етіп, қол қойды. Седаның достары 1991 жылы өсиетті табыс етіп, оның туындыларына толық иелік құқығын Донахьюға берді.

Халықтық мәдениетте

Дори Седа – Брюс Стерлингтің "Дори Бангс" деген қысқа әңгімесіндегі кейіпкер. Бұл әңгімеде Стерлинг Дори ерте қайтыс болмай, керісінше, жазушы Лестер Бангспен танысқанда қандай оқиғалар болатынын суреттейді.