Батыс Кап провинциясының тарихи әлеуметтік-экономикалық тобы: Кап голландтары

Кіріспе

Кейп-голландтар, сондай-ақ Кейп-африканерлер деп те аталады, XVIII және XIX ғасырларда Батыс Кейпте өмір сүрген африканерлердің тарихи әлеуметтік-экономикалық тобы. Бұл терминдер Ұлы көш-қонға немесе бур республикаларының құрылуына қатыспаған Кейп колониясының африканер халқының бай, білімді бөлігін сипаттау үшін пайдаланылды. Бүгінде Кейп-голландтар африканер мәдени ерекшелігін қалыптастыруға және дамытуға көмектескені үшін құрметпен еске алынады, олар «Африканер Бонды» сияқты қоғамдық бірлестіктер құрды және африкаанс тілін насихаттады.

Номенклатура

Кейп колониясында британдық биліктің орнауымен бірге, голланд дәуірінде қоныстанған еуропалық текті халық жаңа отаршылдық үкімет тарапынан «голландиялықтар» немесе «голландиялықтар» деп жіктеліп келді. 1805 жылы, салыстырмалы көпшілік XVII ғасырдың соңы мен XVIII ғасырдың басында Кейпке әкелінген ескі голланд отбасыларын құрады; алайда, бұл демографиялық топтың шамамен төрттен бірі неміс текті, ал алтыншы бөлігі француз гугеноттарының ұрпақтары еді. Бірақ, британдық билік үшін олар голланд тілін қолдану және голланд реформаторлық шіркеуіне адалу арқылы оңай ажыратылатын біртекті топты білдірді. Колонистер арасында «бурлар» деген ұғым қалыптасты; бұл термин кез келген голланд тілінде сөйлейтін ақ қоныс салушыны білдірсе де, көбінесе колония шекарасындағы кедей мал өсіруші фермерлер ғана осы ұғымды өздеріне қолданды және осыған сәйкес ерекше топ құрды. Терминнің Нидерландымен байланысы және ағылшын тілінде сөйлейтін адамдардың оны қолдануындағы кездейсоқтық, неміс немесе француз текті колонистердің арасында өз ата-бабаларының тамырларына қызығушылықты қайта жақтандырды. Ең алғашқы ерікті азаматтар – Компанияның қызметкерлері, Оңтүстік Африкада жер алып, тәуелсіз фермер ретінде зейнеткерлікке шығуға рұқсат сұрағандар еді. Компанияның жұмыс күші мен шетелдегі қоныстарының көпұлтты сипатын көрсететін, неміс және француз гугенот иммигранттарының да аз саны Оңтүстік Африкаға қоныстануға рұқсат алды, ал 1691 жылға қарай Кейптің еуропалық халқының төрттен бірі этникалық тұрғыдан голланд емес еді. Дегенмен, аралас некелер мен голланд тілінің кеңінен қабылдануы нәтижесінде мәдени ассимиляцияның белгілі бір деңгейі болды. Айырмашылықтар көбінесе этникалық емес, әлеуметтік-экономикалық тұрғыдан туындады; жалпы алғанда, Кейп колонистері бурларға – шекараға тікелей қоныстанған кедей фермерлерге, және көбінесе қалалық жерлерде қоныстанған, жақсы жағдайдағы Кейп голландтарына бөлінді. Голланд билігінің аяқталуы және Ұлы көшудің нәтижесінде бурлар мен Кейп голландтары арасындағы айырмашылықтар күшейді. Кейп голландтарының көпшілігі британдық билікті қабылдап, британдықтардың мәртебесін қабылдаса, Кейп колониясының голланд тілінде сөйлейтін ақ халықтың төрттен бес бөлігі бұл көшуге қатыспады. Родс өз кезегінде пан-африканерлік ұлтшылдықтың өсуін жақын арадағы қауіп деп есептеді, өйткені бурлар мен Кейп голландтары арасындағы саяси одақ Оңтүстік Африкадағы британдық үстемдікке нұқсан келтіруі мүмкін еді. Бур соғысына қатысқан Кейп голландтарының салыстырмалы түрде аздаған саны құқықтарынан айырылды. Алайда, бур республикаларының таратылуынан кейін, көптеген кедей бурлардың қалаларға көшіп кетуі және Оңтүстік Африка одағының құрылуынан кейін, Кейп голландтары мен бурлар біртіндеп біртұтас саяси күшке бірікті және екі топ арасындағы әлеуметтік-экономикалық айырмашылықтар азайды. Тәуелсіздікке бейім бурлардан айырмашылығы, Кейп голландтары британдық биліктің орнатылуына немесе тіпті Кейптегі британдық отаршылардың саяси үстемдігіне бірнеше ондаған жылдар бойы қарсылық көрсетпеді. Кейп голландтары өздерінің ерекше қоғам ретінде қалыптасуын қабылдаған кезде, олардың өз тілінен және мұрасынан алыстауы туралы алаңдаушылық күшейді. Ағылшын тілін жалғыз ресми тіл ету және колонияны британдық тілдік мәдениетке бағындыруға бағытталған шараларға қарсылық күшейді. 1880 жылы Стефанус Якобус ду Тойт Genootskap van Regte Afrikaners және басқа да азаматтық бірлестіктер арасындағы іс-қимылды үйлестіру үшін Afrikaner Bond саяси партиясын құрды. Алайда, уақыт өте келе ол ағылшын тілді бағдарламаларға қарсы тұру сияқты күнделікті мәселелерге көңіл бөлмей, пан-африканерлік ұлтшылдықты және Оңтүстік Африканы біртұтас мемлекет ретінде біріктіруді негізгі принциптері етіп қабылдады. Бурлардан айырмашылығы, Кейп голландтары эмигранттары көбінесе Оңтүстік Африкадағы басқа британдық аумақтарға, атап айтқанда Оңтүстік Родезия мен Наталь колониясына қоныстанды. 1899 жылы олардың саны шамамен 250 мың адамды құрады.

At the onset of British rule in the Cape Colony, the preexisting population of European origin settled during the Dutch era was universally classified by the new colonial government as "Hollanders" or "Dutch". In 1805, a relative majority still represented old Dutch families brought to the Cape during the late seventeenth and early eighteenth centuries; however, close to one fourth of this demographic group was of German origin and one sixth, of French Huguenot descent. Nevertheless, to the British authorities they represented a rather homogeneous bloc which could be easily distinguished by their common use of the Dutch language and shared adherence to the Dutch Reformed Church. Among the colonists themselves there had developed a notion of a Boer people; although the term could denote any Dutch speaking white settler it was usually only the impoverished pastoral farmers on the colony's frontier who applied this concept to themselves and formed a unique subgroup accordingly. The term's explicit connotation to the Netherlands, and the indiscriminate manner in which it was applied by English speakers, also sparked a revival of interest among colonists of German or French origin in their ancestral roots. The earliest free burghers were Company employees who applied for grants of land and permission to retire in South Africa as independent farmers. Reflecting the multi national character of the company's workforce and overseas settlements, smaller numbers of German and French Huguenot immigrants were also allowed to settle in South Africa, and by 1691 over a quarter of the Cape's European population was not ethnically Dutch. Nevertheless, there was a degree of cultural assimilation due to intermarriage, and the almost universal adoption of the Dutch language. Cleavages were likelier to occur along socioeconomic rather than ethnic lines; broadly speaking, the Cape colonists were delineated into Boers, poor farmers who settled directly on the frontier, and the more affluent, predominantly urbanised Cape Dutch. Differences between the Boers and the Cape Dutch increased as a result of the end of Dutch rule and the Great Trek. While most of the Cape Dutch community accepted British rule and embraced the status of British subjects, Four fifths of the Cape Colony's Dutch speaking white population at the time did not participate in the trek. For his part Rhodes regarded the growth of pan Afrikaner nationalism as an imminent threat, since a political union between the Boers and Cape Dutch would threaten British primacy in South Africa. Relatively few returning Cape Dutch fighters were disenfranchised as a result of joining the Boer war effort. However, following the dismantling of the Boer republics, the exodus of many impoverished Boers to the cities, and the subsequent establishment of the Union of South Africa, the Cape Dutch and Boers increasingly formed a unified political bloc and socioeconomic differences between the two groups gradually diminished. In sharp contrast with the independently minded Boers, the Cape Dutch had no initial objection to the imposition of British rule for several decades, or even with the political domination of British colonists at the Cape. As the Cape Dutch began to embrace their position as a distinct society, concerns mounted that they were becoming estranged from their language and heritage. Opposition mounted toward the perceived campaign to make English the sole official language and give the colony an essentially British identity. In 1880 Stephanus Jacobus du Toit founded the Afrikaner Bond political party to coordinate activities between the Genootskap van Regte Afrikaners and other civic associations. However, as time went on it focused less on immediate practical concerns such as opposing Anglophone agendas and adopted pan Afrikaner nationalism and the eventual unification of South Africa under a unitary state as its core principles. Unlike the Boers, Cape Dutch emigrants were most likely to settle in other British territories in southern Africa, namely Southern Rhodesia and the Colony of Natal. It was estimated at 250,000 people in 1899.