Кіріспе

Француз археологы және ассириологы (1837–1883)

Франсуа Ленорман (17 қаңтар 1837 – 9 желтоқсан 1883) – 19 ғасыр француз ғалымы, ассириолог және археолог.

Ерте өмір

Ленорманның әкесі, археолог, нумизмат және египтолог ретінде танымал Шарль Ленорман, ұлының оның ізімен қадам басуын қалады. Ол баласына алты жасында грек тілін үйретуді бастады, ал бала бұл ерте білім беру жобасына жақсы жауап берді, сондықтан он төрт жасында ғана Мемфисте табылған грек тақташалары туралы эссесі «Revue Archéologique» журналында жарияланды. 1856 жылы ол «Classification des monnaies des Lagides» атты еңбегімен Académie des Inscriptions нумизматикалық сыйлығын жеңіп алды, ал 1862 жылы Франция ғылым академиясы кітапханасының кітапханашысының орынбасары болды. 1858 жылы ол Италияға сапар шекті, ал 1859 жылы әкесімен бірге Грекияға барды, сол сапарда Шарль Афинада қызбадан қайтыс болды. Ленорман келесі алты жыл ішінде Грекияға үш рет оралды, Элеусистегі қазба жұмыстарын бақылады және ресми жұмысынан қалған уақытын археологиялық зерттеулерге арнады. Ол өзінің зерттеулерін «Мануэль д'историанн де ла Ориен до ворриарс медикс» (Париж, 1868) атты танымал еңбегінде жинақтады. Бұл бейбіт еңбек Франко-прусс соғысымен күрт тоқтатылды, Ленорман армияда қызмет етті және Парижді қоршау кезінде жарақат алды. 1874 жылы ол Франция Ұлттық кітапханасында археология профессоры болып тағайындалды, ал келесі жылы барон Жан де Виттемен бірлесіп «Gazette archéologique» газетін құрды.

Жетістіктер

1867 жылы ол ассириялық зерттеулерге көңіл бөлді; ол клинопись жазуларында семиттік емес тілдің бар екенін бірінші болып таныды, оны аккад тілі деп атады (қазір бұл шумер тілі деп белгілі). Ленорманның білімі – энциклопедиялық деңгейде, ол өте көп салаларды қамтыды, бірақ қазіргі заманғы ғылымның қатаң дәлдігіне жетпейді. Оның көптеген зерттеулері ежелгі әлемнің екі ұлы өркениетінің бастауын табуға бағытталған, оларды Месопотамияда және Жерорта теңізінің жағалауында іздеу керек еді. Оның зерттеуге деген құштарлығы шексіз болды. Грекияға жасаған алғашқы сапарларынан өзге, ол осы мақсатта Италияның оңтүстігіне үш рет барды, және Калабриядағы зерттеу кезінде болған оқиғадан кейін ұзақ аурудан соң Парижде қайтыс болды. Ленорманның еңбектерінің мөлшері мен алуан түрлілігі, оның отыздан алты жасында дүниеден өткенін еске алғанда, шынымен таң қалдырады. 1881 жылы ол Académie des Inscriptions et Belles Lettres академиясының мүшесі атанды. Оның ең белгілі кітаптары – «Кітап бойынша тарихтың бастауы» және Шығыстың ежелгі тарихы мен халдей сиқыры туралы еңбектері. Ол «Грек және рим ежелгіліктерінің сөздігіне» мақалалар жазды, бірақ сөздіктің аяқталуын көре алмады. Көзқарасының кеңдігі және ерекше сезімталдығы үшін оған теңдес болған жоқ.