Проспер Мериме: Француз жазушысы, археолог және тарихшысы

Кіріспе

Француз жазушысы, археолог және тарихшы (1803–1870)
француз ұлттық мұрасының дерекқоры

Проспер Мериме (Prosper Mérimée; 28 қыркүйек 1803 – 23 қыркүйек 1870) – романтизм қозғалысының француз жазушысы, новелланың – қысқа роман немесе ұзақ әңгіме жанрының алғашқы қадамдарын жасағандардың бірі. Ол сонымен қатар белгілі археолог және тарихшы, архитектуралық ескерткіштерді сақтау тарихындағы маңызды тұлға болды. Ол Бизенің «Кармен» операсының негізі болған «Кармен» повесімен ең көп танылды. Ол орыс тілін үйреніп, Пушкин мен Гоголь сияқты көрнекті орыс жазушыларының еңбектерін француз тіліне аударды. 1830 жылдан 1860 жылға дейін француз тарихи ескерткіштерінің инспекторы болып жұмыс істеді, көптеген тарихи орындарды қорғауға жауапты болды, оның ішінде ортағасырлық Каркассон цитаделі және Париж Notre-Dame соборының фасадының қалпына келтірілуі де бар. Жазушы Жорж Сандпен бірге «Ханшайым және бірмүйізді ат» атты гобелендер сериясын ашты және оларды сақтауды ұйымдастырды. Ол Париждегі Орта ғасырлар музейінің (Musée national du Moyen Âge) құрылуына зор үлес қосты, қазір осы музейде гобелендер көрсетілуде. Француз ескерткіштерінің ресми дерекқоры Base Mérimée оның есімін алып жүр.

Білім және әдебиет

Проспер Мериме 1803 жылдың 28 қыркүйегінде Наполеон дәуірінің басында Парижде дүниеге келді. Оның әкесі Леонор суретші болған, ол Политехникалық мектепте дизайн профессоры болып жұмыс істеді және майлы бояулар химиясын зерттеумен айналысты. 1807 жылы әкесі Сурет және мүсін академиясының тұрақты хатшысы болып тағайындалды. Анасы Анна оның туған кезде 29 жаста болған, ол да суретші болған. Әкесінің әпкесі Огюстин физик Огюстен Жан Френель мен шығыстанушы Фюльжанс Френельдің анасы болды. Проспер жеті жасында Наполеон лицейіне оқуға түсті, ол 1815 жылы Наполеон құлағаннан кейін Анри IV лицейі болып өзгерді. Оның сыныптастары мен достары Реставрация Франциясының элитасының балалары болды, олардың ішінде атақты ботаник Антуан Лоран де Жюссьедің ұлы Адриан Жюссье және физика мен электродинамика саласындағы зерттеулерімен танымал Андре Мари Ампердің ұлы Жан Жак Ампер болды. Оның ата-анасы екеуі де ағылшын тілін жақсы білді, Англияға жиі сапар шекті және көптеген британдық қонақтарды қабылдады. Он бес жасында ол ағылшын тілін еркін меңгерді. Ол шетел тілдерін жақсы білді, ағылшыннан басқа классикалық грек және латын тілдерін де жақсы меңгерді. Кейіннен ол испан тілінде еркін сөйлей бастады, сонымен қатар серб және орыс тілдерінде де сөйлей алды. Оқу орнында ол тарихқа қатты қызығушылық танытты, сонымен қатар сиқыр мен табиғаттан тыс құбылыстарға қызығды, олар кейіннен оның көптеген әңгімелерінде маңызды элементтерге айналды. Ол лицейді классикалық тілдерден жоғары бағамен аяқтады және 1820 жылы құқық зерттеуге кірісті, патша әкімшілігінде лауазымға орналасуды жоспарлады. 1822 жылы құқықтық емтиханды тапсырып, құқық қызметімен айналысуға лицензия алды. Алайда оның нағыз құштарлығы француз және шетелдік әдебиетке қатысты: 1820 жылы ол ежелгі гельдік ақын деп саналатын Оссианның шығармаларын француз тіліне аударды. 1820-ші жылдардың басында ол Париждің әдеби және саяси өміріндегі құрметті тұлға Джульетта Рекамиенің салонына жиі барады, онда ол Шатобрианды және басқа да көрнекті жазушыларды кездестірді. 1822 жылы салондарда ол өзінен жиырма жас үлкен Анри Бейльмен танысты, ол оның ең жақын достарының бірі болды, кейіннен Стендал деген атпен романдар жазушы ретінде танымал болды. Содан кейін ол Этьен Делеклюздің салонына бара бастады, суретші және өнер сыншысы, оның мүшелері өнер мен әдебиеттегі романтизмнің жаңа мектебіне қызығушылық танытты. Сонымен қатар ол өзінің болашақ жазбаларының көп бөлігін қамтамасыз ететін ұзақ сапарлар сериясын бастады. 1830 жылы маусымда Испанияға сапар шекті, оны жай жүріп, Мадридтегі Прадо мұражайында көп сағаттарды өткізді, бұқа күресіне қатысты және Кордова мен Севильяда мавр сәулеті туралы оқыды. 1830 жылы шілдеде Францияның Карл X үкіметі құлатылып, оның орнына Людовик Филипп I билік құрған кезде ол Испанияда болды. Испанияға қызығушылық танытқан ол Францияға бірден қайтып бармай, саяхатын жалғастыруды шешті. 1830 жылы қазанда ол өзінің әдеби және тарихи қызығушылықтары мен саяси көзқарастарын бөліскен либералды испан аристократы және болашақ Монтихо графы Сиприано Портокарреромен кездесті. Ол графты аралап, оның әйелі Монтихо графинясымен және төрт жасар қызы Евгениямен танысты. 1853 жылы Евгения император Наполеон III-нің әйелі болды. 1831 жылы қаңтарда Парижге оралып, Испанияға сапары туралы "Реву де Париж" журналында Lettres d'Espagne деген атпен жан-жақты баяндама жариялай бастады. Бұл кітаптарда Карменнің есімі алғаш рет айтылады, бұл аңызды оған Монтихо графинясы айтып береді. Ол сондай-ақ король Людовик Филипптің жаңа әкімшілігінде қызмет іздеді. Оның көптеген достары жаңа үкіметте жұмыс тапты; Стендал Триесттегі француз консулы болып тағайындалды, ал жазушылар Шатобриан мен Ламартин екеуі де құрметті үкімет лауазымдарын алды. Жиырма жеті жасар Мериме қысқа уақыт бойы Әскери-теңіз министрлігінің хатшылығының бастығы болды, содан кейін жаңа үкімет ұйымдастырылған кезде, ол лауазымнан лауазымға ауысты; қысқа уақыт бойы ол көркем өнердің директоры болды, содан кейін Ішкі істер министрлігіне ауыстырылды, онда ол ирониялық түрде "Мен телеграф желілерін, өрт сөндірушілер корпусын, қалалық күзетшілерді және т.б. басқаруды үлкен даңқпен жүргіздім" деп жазды. Ол тиімді әкімші болып шықты және 1832 жылдың 29 наурызы мен 1 қазанында Парижде болған холера эпидемиясына қарсы іс-қимыл ұйымдастыруды басқарды. Эпидемияның ең жоғарғы сатысында ол уақытының көп бөлігін Париждің басты ауруханасы - Диу қонақ үйінде өткізді. 1832 жылдың қараша айында ол қайтадан Мемлекеттік кеңеске ауыстырылды, онда ол Есептердің бастығы болды. Ол онда ұзақ тұрмады; 1832 жылдың желтоқсанында Премьер-министр Адольф Тьер оны Ұлыбританиядағы сайлаулар туралы есеп беру үшін ұзақ дипломатиялық миссиямен Лондонға жіберді. Ол ең танымал лондондық клубтың, Афинеумның мүшесі болды және Ұлыбританиядағы құрметті француз елшісі, князь Талейранмен кеңесті.

Prosper Mérimée was born in Paris, the First French Republic, on 28 September 1803, early in the Napoleonic era. His father Léonor was a painter who became professor of design at the École polytechnique, and was engaged in a study of the chemistry of oil paints. In 1807 his father was named Permanent Secretary of the Academy of Painting and Sculpture. His mother Anne was twenty nine when he was born, and was also a painter. His father's sister, Augustine, was the mother of the physicist Augustin Jean Fresnel and the orientalist Fulgence Fresnel. At the age of seven, Prosper was enrolled in the Lycée Napoléon, which after the fall of Napoleon in 1815 became the Lycée Henri IV. His classmates and friends were the children of the elite of Restoration France, including Adrien Jussieu, son of famous botanist Antoine Laurent de Jussieu, and Jean Jacques Ampère, son of André Marie Ampère, famous for his research in physics and electrodynamics. Both his parents spoke English well, traveled frequently to England and entertained many British guests. By the age of fifteen he was fluent in English. He had a talent for foreign languages, and besides English mastered classical Greek and Latin. Later in life he became fluent in Spanish, and could passably speak Serbian and Russian. In school he also had a strong interest in history, and was fascinated by magic and the supernatural, which later became important elements in many of his stories. He finished the Lycée with high marks in classical languages and in 1820 he began to study law, planning for a position in the royal administration. In 1822 he passed the legal examinations and received his license to practice law. However, his real passion was for French and foreign literature: In 1820 he translated the works of Ossian, the presumed ancient Gaelic poet, into French. At the beginning of the 1820s he frequented the salon of Juliette Récamier, a venerable figure in the literary and political life of Paris, where he met Chateaubriand and other prominent writers. In 1822, at the salons, he met Henri Beyle, twenty years older, who became one of his closest friends, and later became famous as a novelist under the pen name of Stendhal. He then began to attend the salon of Étienne Delécluze, a painter and art critic, whose members were interested in the new school of Romanticism in art and literature. He also began a series of long trips which provided material for much of his future writing. In June 1830 he traveled to Spain, which he explored at a leisurely pace, spending many hours in the Prado Museum in Madrid, attending bullfights, and studying Moorish architecture in Córdoba and Seville. He was in Spain in July 1830, when the government of Charles X of France was overthrown and replaced by the rule of Louis Philippe I. Fascinated by Spain, he decided not to return to France immediately, but to continue his journey. In October 1830 he met Cipriano Portocarrero, a liberal Spanish aristocrat and the future Count of Montijo, who shared many of his literary and historical interests and political views. He visited the Count and met his wife, the Countess of Montijo, and their young daughter, Eugénie, then four years old, who in 1853 was to become the Empress Eugénie, the wife of Emperor Napoleon III. He returned to Paris in January 1831, and began publishing vivid accounts of his trip to Spain in the Revue de Paris under the title Lettres d'Espagne. These included the first mention of Carmen, a story told to him by the Countess of Montijo. He also sought a position in the new administration of King Louis Philippe. Many of his friends had already found jobs in the new government; Stendhal was named French consul to Trieste, and the writers Chateaubriand and Lamartine both received honorary government posts. Mérimée, twenty seven years old, briefly served as the chief of the secretariat of the Ministry of the Navy, and then, as the new government was organized, was moved from post to post; for a short time he was director of fine arts, then was moved to the Interior Ministry, where, he wrote ironically, "I conducted, with great glory, the telegraph lines, the administration of the corps of firemen, the municipal guards, etc." He turned out to be an efficient administrator, and was put in charge of organizing the response to the epidemic of cholera which struck Paris between 29 March and 1 October 1832, killing eighteen thousand Parisians. At the peak of the epidemic, he spent much of his time at the Hotel Dieu, the main hospital of Paris. In November 1832 he was moved again to the State Council, where he became Chief of Accounts. He was not there for long; in December 1832 Prime Minister Adolphe Thiers sent him to London on an extended diplomatic mission to report on the British elections. He became a member of the most prominent London club, the Athenaeum, and consulted with the venerable French ambassador to England, Prince Talleyrand.

Тарихи ескерткіштердің бас инспекторы (18331852)

1833 жылғы 27 мамырда премьер-министр Тьер Меримеді тарихи ескерткіштердің бас инспекторы етіп тағайындады, жылдық сегіз мың франк жалақы және барлық жол шығындары төленді. Мериме бұл жұмыстың «оның талғампаздығына, жалқаулығына және саяхатқа деген көзқарасына» өте сай келетінін жазды. Революция кезінде Францияның сәулет мұрасының көп бөлігі, әсіресе шіркеулер мен монастырлар, зақымдалған немесе жойылған. XVI ғасырда Парижде 300 шіркеу болған, 1800 жылы олардың тек 97-сі ғана тұрды. Сен-Дени базиликасы боялатын шынылары мен монументальді қабірлерінен айырылды, ал Париждегі Нотр-Дам соборының қасбеті мен шпиліне орнатылған мүсіндер алынып тасталды. Елдің барлық аймақтарында шіркеулер мен монастырлар қиратылды немесе қораларға, кафелерге, мектептерге немесе түрмелерге айналдырылды. Қалған ескерткіштерді каталогтауға алғашқы әрекет 1816 жылы Александр де Лаборд жасады, ол «Францияның ескерткіштерінің» алғашқы тізімін жазды. 1832 жылы Виктор Гюго Revue des deux Mondes журналында «ежелгі тастардың қырғынына» және Францияның өткенінің «бұзушыларына» қарсы соғыс жариялаған мақала жазды. Король Людовик Филипп шіркеулер мен басқа да ескерткіштерді қалпына келтіру өзінің үкіметі үшін басымдық болады деп мәлімдеді. 1830 жылдың қазан айында тарихи ескерткіштер инспекторы лауазымын ішкі істер министрі, Сорбоннаның тарих профессоры Франсуа Гизо құрды. Мериме оның екінші инспекторы болды және ең белсендісі әрі ұзақ қызмет еткені. Ол бұл лауазымда 27 жыл бойы қызмет етті. Мериме Ішкі істер министрлігінде бюрократиялық дағдыларын жетілдірді және бұл міндеттің саяси және қаржылық қиындықтарын түсінді. Ол жаңа міндеттеріне жүйелі түрде кірісті. Біріншіден, ол қайта қалпына келтіруде маманданған және оқытылған сәулетшілер тобын ұйымдастырды және бұрынғыда католик шіркеуіне қайта қалпына келтіру үшін берілген қаражатты өзінің бюджетіне аударды. 1834 жылғы 31 шілдеде ол өзінің алғашқы тарихи ескерткіштерді тексеру сапарына шықты, бес ай бойы саяхаттап, көрген ескерткіштерді сипаттап, каталогтады. 1834 жылдан 1852 жылға дейін ол Францияның әртүрлі аймақтарына он тоғыз рет инспекциялық сапар жасады. Ең ұзақ сапар – Оңтүстік-Шығыс және Корсикаға – бес айға созылды, бірақ көптеген сапарлар бір айдан да аз уақытқа созылды. Ол әр сапардан кейін министрлікке не істеу керектігі туралы егжей-тегжейлі есеп берді. Сонымен қатар, ол археология және тарих журналдарына ғылыми зерттеулер жазды. Оның ғылыми еңбектеріне Орта ғасырлардағы Францияның діни сәулетінің зерттеуі (1837) және галл, грек және римдіктердің әскери ескерткіштері (1839) кірді. Соңында ол әр аймақтың ескерткіштері туралы көпшілік оқырмандарға арналған кітаптар сериясын жазды, Францияны «Грекия мен Мысырдан да беймәлім» деп атады. 1840 жылы ол 934 жазбадан тұратын Франциядағы алғашқы ресми тарихи ескерткіштер тізімін жариялады. 1848 жылы олардың саны 2800-ге жетті. Ол қалпына келтіру жобаларын басымдықпен қарау үшін жүйелі тексеру ұйымдастырды және әр өңірде жобаларға назар аударатын, жаңа жаңалықтарды ашқан және кез келген вандализмді хабарлайтын тілшілер желісін құрды. Ол атеист болғанымен, қорғап, қалпына келтірген ғимараттардың көп бөлігі шіркеулер болды, ол оларды өнер туындылары және ұлттық тарихының қасиетті орындары ретінде қарастырды. Ол жергілікті шіркеу басшыларымен жиі дауласып, соңғы архитектуралық өзгерістерді алып тастауды және ғимараттарды бастапқы көрінісіне қайтаруды талап етті. Ол сондай-ақ ескі құрылыстарды қиратуға немесе қайта жаңартуға тырысқан жергілікті билік өкілдерімен де кездесті. Патшалық үкіметінің өкілеттігімен ол Дижон қаласының ортағасырлық Естаттар сарайының кеңсе ғимаратына айналуын болдырмады, сондай-ақ Авиньон қаласының темір жолдарына жол салу үшін Рона өзенінің бойындағы ортағасырлық қамалдарды қиратуын тоқтатты. Оған бірнеше жобасында архитектор Эжен Вайолет ле Дюк көмектесті. Виоле ле Дюк жиырма алты жаста болды, математика мен химияны оқыған, бірақ сәулет өнеріне емес; ол өз мамандығын тәжірибеден және саяхаттан үйренді. 1840 жылы ол алғаш рет Мериме үшін жұмыс істеді; бір айдың ішінде ол ортағасырлық Везелей абаттығының құлауын болдырмайтын шешімді жасады. 1842–1843 жылдары Мериме Париждегі Нотр-Дам соборының қасбеттерін қалпына келтіруді одан да үлкен жобаға тапсырды. Ол француз төңкерісі кезінде алынып тасталған мүсіндерді қайтарып берді, ал кейіннен шпильді қалпына келтірді. Мериме өзінің консерваторларын «жалған ежелгілерден» аулақ болуға ескертті: ол оларға «ашық түрде болғанның қайта шығарылуын» жүзеге асыруға бұйрық берді. Белгілі бір іздер бар жерде жойылған бөліктерді сақтықпен қайта жасауды, іздер жоғалған жағдайда бірдей типтегі және провинциядағы ғимараттардан аналогты мотивтерді көшіруді тапсырды. Алайда, оның кейбір қалпына келтірушілері, әсіресе Виоле ле Дюк, кейде готикалық немесе романдық сәулет стилінің рухымен жетекшілік еткені үшін сынға ұшырады, егер бастапқы көрінісі белгісіз болса. Ол көптеген ескерткіштерді қалпына келтіруге жеке қатысты. Оның талғамдары мен қабілеттері археологияға өте қолайлы болды, ерекше тілдік дағды, дәл ғылыми зерттеу, тарихқа керемет құрмет және дизайн және құрылыс өнеріне шын ниетті сүйіспеншілікпен үйлесті. Оның дизайн саласында да тәжірибелік дағдылары болды. Оның өнер туындыларының бірнешесі Балтимор, Мэриленд штатындағы Уолтерс өнер музейінде сақталады, олардың кейбіреулері оның еңбектерінде қайта жарияланды. 1840–1841 жылдары Мериме Италия, Грекия және Кіші Азияға кең сапар жасады, археологиялық орындар мен ежелгі өркениеттерді аралап, олар туралы жазды. Оның археологиялық зерттеулері оған Француз жазулар және әдебиет академиясына орын берді, ал оның әңгімелері мен повестері 1844 жылы Француз академиясына орын берді. 1842 жылы ол француз мемлекетінің ортағасырлық ғимарат, Отель-де-Клюниді, сондай-ақ көршілес римдік ванналардың қиратылған қалдықтарын сатып алуын ұйымдастырды. Ол оларды біріктірді және ортағасырлық өнер коллекциясын құрып, оны көрсете бастады. Музей, қазіргі ұлттық Орта ғасырлар музейі, 1844 жылғы 16 наурызда ашылды. 1841 жылы, инспекциялық сапарының бірі кезінде ол Францияның орталық бөлігіндегі Лимозен аймағындағы Креуз департаментіндегі Буссак шатосында болды, онда жақын жерде тұратын Жорж Санмен бірге болды. Олар бірлесіп қамалдың ішіндегі бөлмелерді зерттеді, ол жақында субпрефектураға өткен. Жоғарғы қабаттағы бөлмеде олар «Ханшайым және Бірмұңдық» сериясынан алты гобеленді тапты. Олар ұзақ уақытқа дейін ескерусіз қалған, ылғал мен егеуқұйрықтардың зиянына ұшыраған, бірақ Мериме мен Сан олардың құндылығын бірден таныды. Мериме гобелендерді ескерткіштер тізіміне енгізіп, оларды сақтауды ұйымдастырды. 1844 жылы Сан олар туралы роман жазып, оларды 15 ғасырға датей отырып, ханшайымдардың киімдерін анықтау үшін пайдаланды. 1861 жылы олар француз мемлекеті сатып алып, Парижге әкелді, онда олар қалпына келтіріліп, Мериме құруға көмектескен ұлттық Орта ғасырлар музейінде қойылды, онда оларды бүгін де көруге болады.

On 27 May 1833, Prime Minister Thiers named Mérimée inspector general of historical monuments, with a salary of eight thousand francs a year, and all travel expenses paid. Mérimée wrote that the job perfectly suited "his taste, his laziness, and his ideas of travel". A large part of the architectural heritage of France, particularly the churches and monasteries, had been damaged or destroyed during the Revolution. Of the 300 churches in Paris in the 16th century, only 97 still were standing in 1800. The Basilica of St Denis had been stripped of its stained glass and monumental tombs, while the statues on the façade of the cathedral of Notre Dame de Paris and the spire had been taken down. Throughout the country, churches and monasteries had been demolished or turned into barns, cafes, schools, or prisons. The first effort to catalog the remaining monuments was made in 1816 by Alexandre de Laborde, who wrote the first list of "Monuments of France". In 1832 Victor Hugo wrote an article for the Revue des deux Mondes which declared war against the "massacre of ancient stones" and the "demolishers" of France's past. King Louis Philippe declared that restoration of churches and other monuments would be a priority of his regime. In October 1830, the position of Inspector of Historical Monuments had been created by the Interior Minister, François Guizot, a professor of history at the Sorbonne. Mérimée became its second Inspector, and by far the most energetic and long lasting. He held the position for twenty seven years. Mérimée had honed his bureaucratic skills in the Interior Ministry, and he understood the political and the financial challenges of the task. He approached his new duties methodically. He first organized a group of architects specialized and trained in restoration, and had the money that previously had been given to the Catholic Church for restoration transferred to his budget. On 31 July 1834, he set off on his first inspection tour of historic monuments, traveling for five months, describing and cataloging the monuments he saw. Between 1834 and 1852 he made nineteen inspection tours to different regions of France. The longest, to the Southeast and to Corsica, lasted five months, but most trips were shorter than a month. When he returned after each trip, he made a detailed report to the Ministry on what needed to be done. In addition, he wrote scholarly studies for journals of archaeology and history. His scholarly works included a survey of the religious architecture in France during the Middle Ages (1837) and of military monuments of the Gauls, Greeks and Romans (1839). Finally, he wrote a series of books for a popular audience about the monuments of each region, describing vividly a France that he declared was "more unknown than Greece or Egypt". In 1840 he published the first official List of Historic Monuments in France, with 934 entries. By 1848 the number had grown to 2,800. He organized a systematic review to prioritize restoration projects, and established a network of correspondents in each region who kept an eye on the projects, made new discoveries, and signaled any vandalism. Though he was a confirmed atheist, many of the buildings he protected and restored were churches, which he treated as works of art and shrines of national history. He often disputed with local church authorities, insisting that more recent architectural modifications be removed, and the buildings restored to their original appearance. He also confronted local governments who wanted to demolish or convert old structures. With the authority of the royal government behind him, he was able prevent the city of Dijon from turning the medieval Palace of Estates into an office building, and he stopped the city of Avignon from demolishing the medieval ramparts along the Rhône River to make way for railroad tracks. He was assisted in several of his projects by the architect Eugène Viollet le Duc. Viollet le Duc was twenty six, and had studied mathematics and chemistry but not architecture; he learned his profession from practical experience and travel. In 1840 he worked the first time for Mérimeé; in one month he designed a solution which prevented the collapse of the medieval Vézelay Abbey. In 1842–43, Mérimée gave him a much more ambitious project, restoring the facades of the Cathedral of Notre Dame de Paris. He returned the statues which had been removed during the French Revolution, and later restored the spire. Mérimée warned his conservators to avoid the "false ancient": he ordered them to carry out "the reproduction of that which manifestly existed. Reproduce with prudence the parts destroyed, where there exist certain traces. Don't give yourself to inventions When the traces of the ancient state are lost, the wisest is to copy the analog motifs in a building of the same type in the same province". However, some of his restorers, notably Viollet le Duc, were later criticized for sometimes being guided by the spirit of the gothic or romanesque architectural style, if the original appearance was not known. He participated personally in the restoration of many of the monuments. His tastes and talents were well suited to archaeology, combining an unusual linguistic talent, accurate scholarship, remarkable historical appreciation, and a sincere love for the arts of design and construction. He had some practical skills in design. A few pieces of his own art are held by the Walters Art Museum in Baltimore, Maryland. some of which, with other similar pieces, have been republished in his works. In 1840–41, Mérimée made an extended tour of Italy, Greece and Asia Minor, visiting and writing about archaeological sites and ancient civilizations. His archaeology earned him a seat in the Académie française des Inscriptions et Belles Lettres, and his stories and novellas won him a seat in the Académie française in 1844. In 1842, he arranged for the French state to purchase a medieval building, the Hôtel d'Cluny, as well as the adjoining ruins of the Roman baths. He had them joined and supervised both the construction and the collection of medieval art to be displayed. The museum, now called the Musée national du Moyen Âge, opened on 16 March 1844. In 1841, during one of his inspection tours, he stayed at the Château of Boussac, Creuse in the Limousin district of central France, in the company of George Sand, who lived nearby. Together they explored the castle, which had recently been taken over by the Sub Prefecture. In an upstairs room they found the six tapestries of the series The Lady and the Unicorn. They had suffered from long neglect, and had been damaged by damp and mice, but Mérimée and Sand immediately recognized their value. Mérimée had the tapestries inscribed in the list of monuments and arranged for their conservation. In 1844 Sand wrote a novel about them and correctly dated them to the 15th century, using the ladies' costumes for reference. In 1861 they were purchased by the French state and brought to Paris, where they were restored and put on display in the Musée national du Moyen Âge, which Mérimée had helped create, where they can be seen today.

Ла Венера д'Ильль, Коломба және Кармен (1837-1845)

Тарихи ескерткіштерді зерттеу кезінде Мериме өзінің ең танымал повестерінің үшiн жазды: «Ильль Венерасы» (1837), «Коломба» (1840) және «Кармен» (1845). «Ильль Венерасы» 1834 жылы Россильонға, Казефабр ауылына және Иль-сюр-Тет маңындағы Серрабина монастырына ескерткіштерді тексеру сапарының нәтижесінде туындаған туынды болды. Повесте өмірге келген Венера мүсіні өзінің күйеуі деп ойлаған иесінің ұлын өлтіреді. Бұл оқиға тарихшы Фрехер баяндаған орта ғасырлық әңгімеден шабыт алған. Осы әңгімені мысал ретінде пайдаланып, Мериме фантастикалық әдебиет жазу өнерін сипаттады: «Табиғаттан тыс нәрсені баяндағанда, нақты шындықтың мүмкіндігінше көп бөлшектерін сипаттау қажет екенін ұмытпаңыз. Міне, Хоффманның және оның фантастикалық әңгімелерінің ұлы өнері». «Коломба» – корсикалық қастық туралы трагедиялық оқиға. Басты кейіпкер Коломба ағасын отбасына жасалған зұлымдық үшін кек алуы керек деп сендіреді. Бұл әңгіме оның сол аралға тарихи ескерткіштерді зерттеу үшін жасаған ұзақ сапарының нәтижесінде дүниеге келді және корсикалық мәдениет пен тарихқа қатысты көптеген мәліметтермен толы. «Revue des deux Mondes» журналында жарияланғаннан кейін ол үлкен танымалдыққа ие болды. Ол әлі күнге дейін француз мектептерінде романтизмнің үлгісі ретінде кеңінен зерттеледі. Мериме айтуынша, «Кармен» 1830 жылы Испанияға сапары кезінде Монтихо графинясы оған айтқан әңгімеге негізделген. Онда әскерді тонаған, содан кейін оған ғашық болған әдемі богемиялық (рома) әйел туралы айтылады. Оған деген қызғанышынан ол басқа бір адамды өлтіріп, заңнан тыс өмір сүреді, содан кейін оның үйленгенін біледі және қызғаныштан күйеуін өлтіреді. Ол қыз пикадорға ғашық болғанын білгенде, оны өлтіреді, содан кейін тұтқындалып, өлім жазасына кесіледі. Графиня Меримеге айтқан түпнұсқа әңгімеде Кармен богемиялық емес еді, бірақ ол Испанияда және Балканда рома тілі мен мәдениетін зерттегендіктен, оған осы тектілік беруге шешім қабылдады. «Кармен» «Коломба» сияқты танымал болмады. Ол 1875 жылы, Мериме қайтыс болғаннан кейін, Жорж Бизе оны операға айналдырғанға дейін кеңінен танылмады. «Кармен» операсы Мериме оқиғасына көп өзгерістер енгізді, соның ішінде Карменнің күйеуінің рөлін жойды. Мериме өзінің әдеби беделін нығайтуға ұмтылды. Ол ең алдымен француз жазу және әдебиет академиясына, ең жоғары академиялық органға сайлану үшін жүйелі түрде үгіт-насихат жүргізді, ол ақыры 1843 жылдың қарашасында мүмкін болды. Содан кейін ол ең танымал әдеби ұйымға, Француз академиясына мүше болуға талпынды. Ол әрбір мүше қайтыс болып, орын бос қалған сайын мүшелерге табандылықпен үгіт-насихат жасады. Ол ақыры 1844 жылдың 14 наурызында он жетінші дауыс беру кезеңінде сайланды.

While he was researching historical monuments, Mérimée wrote three of his most famous novellas; La Vénus d'Ille (1837), Colomba (1840) and Carmen (1845). The Venus d'Ille was a by product of his 1834 monument inspection tour to Roussillon, to the village of Casefabre and the Priory of Serrabina, near Ille sur Têt. The novella tells the story of a statue of Venus that comes to life and kills the son of its owner, whom it believes to be its husband. The story was inspired by a story of the Middle Ages recounted by the historian Freher. Using this story as an example, Mérimée described the art of writing fantasy literature; "Don't forget that when you recount something supernatural, one should describe as many details of concrete reality as possible. That is the great art of Hoffmann and his fantastic stories". Colomba is a tragic story about a Corsican vendetta. The central character, Colomba, convinces her brother that he must kill a man to avenge an old wrong done to their family. This story was the result of his long trip to that island researching historic monuments, and is filled with details about Corsican culture and history. When it was published in the Revue des deux Mondes it had an immense popular success. It is still widely studied in French schools as an example of Romanticism. Carmen, according to Mérimée, was based upon a story which the Countess of Montijo had told him during his visit to Spain in 1830. It tells of a beautiful Bohémienne (Romani) who robs a soldier, who then falls in love with her. Jealous over her, he kills another man and becomes an outlaw, then he discovers she is already married, and in jealousy he kills her husband. When he learns she has fallen in love with a picador, he kills her, and then is arrested and sentenced to death. In the original story told to Mérimée by the Countess, Carmen was not a Bohémienne, but since he was studying the Romani language and Romani culture in Spain and in the Balkans, he decided to give her that background. Carmen did not have the same popular success as Colomba. It did not become really famous until 1875, after Mérimée's death, when it was made into opera by Georges Bizet. The opera Carmen made major changes to Mérimée's story, including eliminating the role of Carmen's husband. Mérimée was anxious to solidify his literary reputation. He first campaigned methodically for election to the French Academy of Inscriptions and Belles Lettres, the highest academic body, which he finally attained in November 1843. He next campaigned for a seat in the most famous literary body, the Académie française. He patiently lobbied the members each time a member died and a seat was vacant. He was finally elected on 14 March 1844, on the seventeenth round of voting.

Екінші республика және орыс әдебиетінің аудармасы (18481852)

1847 жылдың соңында Мериме испан тарихы бойынша маңызды еңбегін аяқтады – Кастилия королі Дон Педро I-нің өмірбаянын. Ол алты жүз беттен тұратын және 1847 жылдың желтоқсаны мен 1848 жылдың ақпаны аралығында «Journal des Deux Mondes» журналында бес бөлімге бөлініп жарияланды. 1847 жылы ол Александр Пушкиннің «Борис Годунов» шығармасын француз тілінде оқыды және Пушкиннің барлық туындыларын түпнұсқа тілінде оқығысы келді. Орыс тілі сабақтарын беру үшін ол Ресей императоры Николай I-нің қызы Марияның құрметке лайық қызметкері болған, Ресейден эмиграцияға кеткен мадам де Лангренені шақырды. 1848 жылы ол Пушкиннің «Пиковая дама» повесін француз тіліне аударды. Аударма 1849 жылдың 15 шілдесінде «Revue des deux Mondes» журналында жарық көрді. Орыс тілін жетілдіру үшін ол Париждегі орыс жазушыларының әдеби салонына, rue Choiseul көшесіндегі «Cercle des Arts» клубына қатыса бастады. Ол Пушкиннің «Богемалықтар» және «Гусар» атты тағы екі повесін, сондай-ақ Николай Гогольдің «Өлі жандар» және «Ревизор» шығармаларын аударды. Ол орыс тарихы мен әдебиеті туралы бірнеше мақала да жазды. 1852 жылы ол «Revue des Deux Mondes» журналында «Ресей тарихынан эпизод; Жалған Дмитрий» атты ғылыми мақаласын жариялады. 1848 жылдың ақпанында Ұлттық гвардияның мүшесі ретінде ол Франция патшасы Луи-Филипптің құлатылуына және Францияның Екінші Республикасының құрылуына куә болған 1848 жылғы француз төңкерісін тамашалады. 8 наурызда ол досы мадам де Монтижоға былай деп жазды: «Біз енді республикадамыз, бірақ ынтасымыз жоқ, алайда оны сақтап қалуға бекіндік, себебі бұл біздің жалғыз қауіпсіздігіміз». Жаңа үкімет Тарихи ескерткіштер бюросын таратып, оның функцияларын Көркемөнер департаментіне біріктірді. Алайда Мериме Тарихи ескерткіштер инспекторы лауазымын және Тарихи ескерткіштер комиссиясының мүшелігін сақтап қалды. 1848 жылдың желтоқсанында Луи Наполеон Бонапарт Екінші Республиканың бірінші президенті болып сайланды, және Мериме өз қызметін жалғастырды. 1849 жылы ол ортағасырлық Каркассон цитаделін сақтау бойынша сәтті науқан ұйымдастыруға көмектесті. 1850 жылы ол Гренобльдегі Сен-Лоранның криптын тарихи ескерткіш ретінде жариялауға ықпал етті. 1852 жыл Мериме үшін қиын жыл болды. 30 сәуірде 1852 жылы онымен бірге тұрған және оған жақын болған анасы қайтыс болды. Ол сондай-ақ өзінің досы, Пиза қаласының математика профессоры, 1824 жылы Францияға көшіп келген және Сорбоннада профессор, Франция колледжінің мүшесі, Ардагерлік легионның иегері және Франция кітапханаларының бас инспекторы болған граф Либри Карруччи Дела Соммахаға қатысты заңдық мәселеге тартылды. Оның академиялық жамылғысы астында мемлекеттік кітапханалардан, Данте мен Леонардо да Винчидің туындылары сияқты құнды қолжазбаларды ұрлап, оларды қайта сатқаны анықталды. Ол жағдайынан шығып, Англияға қашып кетіп, он алты сандықта 30 000 томдық кітаптарды алып, өзін құрбандық деп мәлімдеді. Барлық дәлелдер граф Либриге қарсы болғанына қарамастан, Мериме оның жағына шығып, 1852 жылдың сәуірінде «Revue des deux Mondes» журналында Либридің айыптаушыларына қарсы қаһарлы шабуыл жасады. Ол прокурорлардың нашар жұмысын сынап, бұл істі католик шіркеуінің құрастырғанын айыптады. Анасы қайтыс болған күні ол мемлекеттік прокурордың алдына шақырылып, он бес күнге түрмеге қамалып, мың франк айыппұл төледі. «Revue des deux Mondes» журналына да 200 франк айыппұл салынды. Мериме үкіметтен кету туралы өтініш берді, бірақ ол қабылданбады. Ол өзінің тарихи ескерткіштерінің бірі – Пала де ла Сите түрмесінде жазасын өтеді, уақытын орыс тіліндегі ретсіз етістіктерді зерттеумен өткізді.

At the end of 1847 Mérimée completed a major work on Spanish history, the biography of Don Pedro I, King of Castile. It was six hundred pages long and published in five parts in the Journal des Deux Mondes between December 1847 and February 1848. In 1847 he read Boris Godunov by Alexander Pushkin in French, and wanted to read all of Pushkin in the original language. He took as his Russian teacher Madame de Langrené, a Russian émigré who had once been the dame of honor of the Grand Duchess Marie, daughter of Tsar Nicholas I of Russia. By 1848 he was able to translate Pushkin's The Queen of Spades into French; it was published on 15 July 1849 in the Revue des deux Mondes. He began to attend the literary salon of the Russian writers in Paris, the Cercle des Arts on rue Choiseul, to perfect his Russian. He translated two more Pushkin stories, The Bohemians and The Hussar, as well as Dead Souls and The Inspector General by Nikolai Gogol. He also wrote several essays on Russian history and literature. In 1852, he published a scholarly article, An Episode of the History of Russia; the False Dimitri, in the Revue des Deux Mondes. In February 1848, as a member of the National Guard, he was a spectator at the French Revolution of 1848 that toppled King Louis Philippe and founded the French Second Republic. On 8 March, he wrote to his friend Madame de Montijo: "Here we are in a republic, without enthusiasm, but determined to hold onto it because it is the sole chance of safety that we still have". The new government abolished the Bureau of Historic Monuments and merged its function into the Department of Fine Arts; however, Mérimée retained the position of Inspector of Historic Monuments, and his membership on the Commission of Historic Monuments. In December 1848, Louis Napoleon Bonaparte was elected the first president of Second Republic in December 1848, and Mérimée resumed his activity. In 1849 he helped organize a successful campaign to preserve the medieval Citadel of Carcassonne. In 1850 he arranged for the crypt of Saint Laurent in Grenoble to be classified as an historical monument. The year 1852 was difficult for Mérimée. On 30 April 1852, his mother, who lived with him and was very close to him, died. He also became entangled in a legal affair involving one of his friends, Count Libri Carrucci Della Sommaja, a professor of mathematics from Pisa Count who settled in France in 1824 and became a professor at the Sorbonne, a member of College of France, a holder of the Legion of Honor, and the Inspector General of Libraries of France. It was discovered that under his academic cover he was stealing valuable manuscripts from state libraries, including texts by Dante and Leonardo da Vinci, and reselling them. When he was exposed, he fled to England, taking 30,000 works in sixteen trunks, and claimed that he was victim of a plot. Though all the evidence was against Count Libri, Mérimée took his side, and in April 1852 wrote a scathing attack on Libri's accusers in the Revue des deux Mondes. He attacked the incompetence of the prosecutors and blamed the Catholic Church for inventing the case. On the same day that his mother died, he was summoned before the state prosecutors, and was sentenced to fifteen days in prison and fined one thousand francs. The Revue des deux Mondes was also fined two hundred francs. Mérimée offered his resignation from the government, which was refused. He served his sentence inside one of his listed historic monuments, the Palais de la Cité prison, passing the time studying Russian irregular verbs.

Империяның кеңесшісі және сенаторы (18521860)

1851 жылдың желтоқсанында Франция Конституциясы президент Луи Наполеон Бонапартқа қайта сайлануға мүмкіндік бермеді. Оның орнына ол төңкеріс ұйымдастырып, Наполеон III императоры болды. Мериме төңкерісті философиялық тұрғыдан қабылдады, себебі ол монархиядан гөрі анархиядан қорқады және басқа да практикалық жол көре алмады. Мериме төңкеріске келіссе де, Виктор Гюго сияқты басқалар оған қарсы болды. Гюго 1851 жылдың 4 желтоқсанында, Гюго жер аударылмас бұрын Парижде Меримемен өткізген соңғы кездесуін былай сипаттады: «"Ах", – деді М. Мериме, – "Мен сені іздеп келе жатырмын". Мен: "Сені таппауға үміттенемін", – деп жауап бердім. Ол қолын созды, ал мен артымды бұрдым. Содан бері оны көрген емеспін. Мен оны қайтыс болған деп санаймын. М. Мериме табиғатынан зұлым». Жаңа император Мериме қызметін құрметпен қабылдады; 1852 жылдың 21 қаңтарында, төңкерістен кейін көп ұзамай, ол Құрмет легионының офицеріне тағайындалды. Жаңа император тарихи ескерткіштерді сақтауға, әсіресе Нотр-Дам соборын қалпына келтіруге басымдық берді, ал Мериме лауазымын сақтап, біраз уақыт бойы тексеру сапарларын жалғастырды. Мериме оны іздемей-ақ, императормен жақын байланыс орнатты. Оның жақын достары – Монтихо графы мен графинясының қызы Евгения Монтихо Сент-Клауд сарайындағы шараға шақырылды, онда ол жаңа императормен танысты. 1852 жылдың қарашасында ол Фонтенбло сарайына шақырылды, онда император оған үйлену ұсынысын жасады. Олар он бес күннен кейін Тюильри сарайында үйленді, Евгения императрица атанды. Меримеге дереу құрмет көрсетілді; ол жылына 30 000 франк жалақымен Империя Сенаторы болды және жас императрицаның сенімді досы мен жақын серігіне айналды. Императрицаның анасы, Монтихо графинясы Испанияға оралды, ал Мериме оны императрицаның барлық іс-әрекеттерінен хабардар етіп отырды. Ол сарай өміріне қатысты, императордың резиденцияларымен бірге Биаррицке, Компинье сарайына, Сент-Клауд сарайына және Фонтенбло сарайына көшіп өтті. Тезірек императордың жалғыз романтикалық қызығушылығы император емес екені анық болды; Наполеон III ескі сүйіктілерімен қарым-қатынасын жалғастырды, императрицаны көбінесе жалғыз қалдырды. Мериме сарайда оның басты досы мен қорғаушысына айналды. Ол барлық сарайлық шараларға, соның ішінде маскарадты кештерге қатысуға міндетті болды, бірақ ол кештерді және билерді жек көрді. Ол әңгімелер айтты, пьесаларда ойнады, шараларға қатысты және 1858 жылы досы Дженни Даккинге жазғандай, «өзін ақымаққа салды». «Біз күн сайын тым көп жейміз, мен жартылай өлдім. Тағдыр мені куртизанка болуға жаратқан жоқ». Ол шын мәнінде ұнаған жалғыз оқиғалар – Компинье сарайындағы қанағаттар еді, онда ол император үшін Францияның жетекші мәдени тұлғаларымен, соның ішінде Луи Пастер және Шарль Гуномен лекциялар мен талқылауларды ұйымдастырды. Ол Отто фон Бисмарк сияқты көрнекті қонақтармен танысты, оны «өте әдепті адам» және «әдеттегі неміс адамдарынан гөрі рухани жаратылыс» деп сипаттады. Ол Сенатор ретіндегі рөліне аз көңіл бөлді; он жеті жыл ішінде палатада тек үш рет сөйледі. Мериме өзінің уақытының көп бөлігін Юлий Цезардың толық өмірбаянын жазуға арнамақшы еді. Алайда, ол императорға осы жоба туралы хабарлағанда, император Цезарьға деген құрметін білдіріп, жобаны өзіне алды. Мериме императорға барлық зерттеулерін беруге және оның кітабын жазуға көмектесуге міндетті болды. «Юлий Цезар тарихы» 1865 жылдың 10 наурызында Наполеон III атынан жарияланды және алғашқы күні 140 мың дана сатылды.

In December 1851, President Louis Napoleon Bonaparte was prevented by the French Constitution from running for re election. Instead, he organized a coup and became Emperor Napoleon III. Mérimée accepted the coup philosophically, because he feared anarchy more than a monarchy, and because he saw no other practical option. While Mérimée accepted the coup, others, including Victor Hugo, did not. Hugo described his last meeting with Mérimée in Paris on 4 December 1851, just before Hugo went into exile: "'Ah', said M. Mérimée, 'I am looking for you'. I answered, 'I hope that you will not find me'. He extended his hand, and I turned my back. I have not seen him since. I consider that he is dead M. Mérimée by nature is vile". The services of Mérimée were welcomed by the new Emperor; on 21 January 1852, soon after coup, he was promoted to officer of the Legion of Honor. The new Emperor gave a priority to the preservation of historic monuments, particularly the restoration of the cathedral of Notre Dame, and Mérimée kept his position and for a time continued his tours of inspection. Mérimée, without seeking it, soon had another close connection with the Emperor. Eugénie Montijo, the daughter of his close friends the Count and Countess of Montijo, had been invited to an event at the Palace of Saint Cloud, where she met the new Emperor. In November 1852 she was invited to the Palace of Fontainebleau, where the Emperor proposed marriage to her. They were married fifteen days later at the Tuileries Palace, and she became the Empress Eugénie. Honors followed immediately for Mérimée; he was made a Senator of the Empire, with a salary of 30,000 francs a year, and became the confidant and closest friend of the young Empress. The mother of the Empress, the Countess of Montijo, returned to Spain, and Mérimée kept her informed of everything that the Empress did. He became involved in the court life, moving with the court from imperial residence to residence, to Biarritz, the Château de Compiègne, the Château de Saint Cloud and Palais de Fontainebleau. It soon became clear the Empress was not the Emperor's only romantic interest; Napoleon III continued his affairs with old mistresses, leaving the Empress often alone. Mérimée became her chief friend and protector at Court. He was obliged to attend all the court events, including masked balls, though he hated balls and dancing. He told stories, acted in plays, took part in charades, and "made a fool of himself", as he wrote to his friend Jenny Dacquin in 1858. "Every day we eat too much, and I am half dead. Destiny did not make me to be a courtesan " The only events he really enjoyed were the stays at the Château de Compiègne, where he organized lectures and discussions for the Emperor with leading French cultural figures, including Louis Pasteur and Charles Gounod. He met prominent visitors, including Otto von Bismarck, whom he described as "very much a gentleman" and "more spiritual than the usual German". He gave very little attention to his role as Senator; in seventeen years, he spoke in the chamber only three times. Mérimée had intended to devote a large part of his time to writing a major scholarly biography of Julius Caesar. However, when he informed the Emperor of this project, the Emperor expressed his own admiration for Caesar, and took over the project. Mérimée was obliged to give the Emperor all of his research, and to assist him in writing his book. The History of Julius Caesar was published on 10 March 1865, under the name of Napoleon III, and sold one hundred forty thousand copies on the first day.

Соңғы еңбектері, империяның құлдырауы және өлімі (18611870)

Ол соңғы, ұзақ саяхатын 1853 жылы жасады, бірақ 1860 жылға дейін ескерткіштердің бас инспекторы қызметін атқаруын жалғастырды. Ол Француз академиясы мен Жазу академиясының мәжілістеріне қатысып тұрды. Соңғы шығармалары – үш повестьті фантастика жанрында жазды: «Djoûmane» – Солтүстік Африкадағы бір сарбаздың сиқыршының жас әйелді жыланға бергенін көріп, кейін бұл түс екенін түсінуі туралы әңгіме. Бұл повесть оның өлімінен кейін ғана, 1873 жылы жарияланды; «La Chambre bleu» – императрицаның көңіл көтеруі үшін жазылған, қонақүй бөлмесіндегі екі ғашықтың оқиғасы, олар бөлме есігінің астынан қан ағынын көріп қорқып, содан кейін бұл тек портвейн екенін түсінеді. «Локис» – жартылай адам, жартылай аюдан тұратын жаратық туралы даниялық халық ертегісінен алынған қорқынышты әңгіме. Бұл әңгіме де императрицаны қуанту үшін жазылды, ол 1869 жылдың шілдесінде сарайда оқып берді, бірақ тақырыбы сарай жұртын дүрліксітті, ал балалар бөлмеден шығарылды. 1869 жылдың қыркүйегінде «Revue des deux Mondes» журналында жарық көрді. Ол ескерткіштерді сақтау жұмысын жалғастырды, комиссияның мәжілістеріне қатысып, 1860 жылы оны ескерткіштер инспекторы лауазымынан алмастырған Боесвилвальдқа кеңес берді. Оның ұсынысымен комиссия ортағасырлық Корд-сюр-Сиель ауылын, Вильбон қамалын және Сент-Эмильонның романдық стильдегі шіркеулерін қорғауға кірісті. Ол досы Тургеневтің және Париждегі басқа орыс эмигранттарының көмегімен орыс әдебиетіне деген құштарлығын одан әрі дамытты. 1864 жылдың маусымынан 1868 жылдың ақпанына дейін «Journal des Savants» журналында жарияланған Николай Устряловтың орыс тіліндегі еңбегіне негізделген Ұлы Петрдің өмірі туралы он екі мақаладан тұратын серия жазды. Ол досына: «Ұлы Петр – қорқынышты жандармен қоршалған қорқынышты адам еді. Маған бұл жеткілікті қызық». 1869 жылы ол досы Альберт Стейпферге: «Орыс тілі – грек тілінен басқа Еуропадағы ең әдемі тіл. Ол неміс тілінен бай, және керемет айқындығы бар. Онда үлкен ақын және одан да ұлы ақын бар, екеуі де жас кезінде дуэльде қаза тапты, және үлкен романист, менің досым Тургенев» деп жазды. 1860 жылдары ол әлі де үнемі саяхаттап жүрді. 1860 мен 1869 жылдар аралығында жыл сайын Англияға барды, кейде ресми іспен, 1862 жылы Лондонда өткен Бүкіләлемдік көркемөнер көрмесіне француздық қатысуды ұйымдастырып, 1868 жылы Британ мұражайынан Луврге екі көне римдік бюсті көшіру үшін және Британ мұражайының директоры, досы Энтони Паницциді көру үшін барды. 1859 жылы ол Германия, Италия, Швейцария және Испанияға барып, соңғы бұқа күресін тамашалады. 1867 жылы ол сарайдың аяқсыз рәсімдері мен сапарларынан шаршады, содан кейін императорлық турлерге сирек қатысты. Ол ауыр тыныс алу ауруына шалдықты және Францияның оңтүстігінде, Канн қаласында көбірек уақыт өткізе бастады. Ол 1860 жылдары император ұсынған либералды реформаларға қарсы шығып, консервативтік көзқарастарына қайта оралды. 1869 жылдың мамырында Суэц каналының ашылуына қатысуға шақырудан бас тартты. 1870 жылдың мамырында Пруссия мен Франция арасындағы саяси дағдарыс оның Канннан Парижге оралуын қажет етті, онда ол Сенаттың шұғыл мәжілістеріне қатысты. Оның денсаулығы нашарлап, үйден шыға алмайтын болды. Императрица оған императорлық бақтардан жеміс-жидек жіберді, ал 24 маусымда оған ескі сүйіктісі Валентин Делессерт және Виолет ле Дюк келді. Оның денсаулығы нашарлай берді; ол бір досына: «Бәрі аяқталды. Өлімге бетке бағыштап тұрмын және дайындалып жатырмын» деді. Пруссиямен соғыс патриоттық құлшыныспен басталды, бірақ тез арада апатқа ұшырады. Француз армиясы мен император Седан қаласында қоршауға алынды. Республика құруды жақтаған депутаттар тобының жетекшісі Адольф Тьерс Меримеге барып, билікті ауыстыру үшін императрицаға ықпалын пайдалануды өтінді, бірақ кездесу қысқа болды; Мериме императрица мен императордан отставкаға кетуді сұраған жоқ. Ол достарына «ұйымдастырылған тәртіпсіздік» деп атаған республиканың келуінен қорқатынын айтты. 2 қыркүйекте Парижге армияның капитуляциясы және Наполеон III тұтқынға алынғаны туралы хабар келді. 4 қыркүйекте Мериме төсектен тұрып, Люксембург сарайында өткен француз Сенатының соңғы мәжілісіне қатысты. Ол Паницциге қысқаша хат жазды: «Ең қараңғы және қараңғы қиялдың барлығын оқиғалар асырып кетті. Жалпы күйреу, француз армиясы беріліп, император тұтқынға түседі. Барлығы бір мезгілде құлайды. Қазіргі уақытта заң шығарушы органға...». Сол күні үшінші республика жарияланды. Ауруына қарамастан, ол императрицаны көру үмітімен Тюильри сарайына асықты, бірақ сарай қарулы сарбаздар мен халықпен қоршауға алынған еді. Императрица Лондонға эмиграцияға кетті, және Мериме оны қайта көрген жоқ. Мериме 10 қыркүйекте Каннға оралды. Ол 23 қыркүйекте 1870 жылы он жеті жасқа толуына бес күн қалғанда сол жерде қайтыс болды. Өмірінің көп бөлігінде дінге қарсы болғанымен, оның өтініші бойынша Канн қаласындағы протестант шіркеуінің кішкентай зиратындағы Cimetière du Grand Jas зиратына жерленді. Бірнеше айдан кейін, 1871 жылдың мамырында, Париж коммунасы кезінде наразылық толқыны оның Париждегі үйін, кітапханасын, археологиялық жазбаларын және жинақтарын, Наполеон III-тің құлатылуымен байланысы болғандықтан өртеді.

He made his last long tour of monuments in 1853, though he remained the chief inspector of monuments until 1860. He continued to attend meetings of the Académie française and the Academy of Inscriptions. He wrote his last works, three novellas, in the genre of the fantastic: Djoûmane is a story about a soldier in North Africa who sees a sorcerer give a young woman to a snake, then realizes it was just a dream. It was not published until 1873, after his death; La Chambre bleu, written as an amusement for the Empress, is the story of two lovers in a hotel room, who are terrified to find a stream of blood coming under the door of their room, then realize it is only port wine. Lokis is a horror story borrowed from a Danish folk tale, about a creature which is half man and half bear. This story was also written to amuse the Empress, and he read it aloud to the court in July 1869, but the subject matter shocked the court, and the children were sent from the room. It was published in September 1869 in the Revue des deux Mondes. He continued to work for the preservation of monuments, attending meetings of the Commission and advising Boeswillwald, who had replaced him as Inspector of Monuments in 1860. On his urging the Commission acted to protect the medieval village of Cordes sur Ciel, the Château de Villebon, and the romanesque churches of Saint Émilion. He also continued to develop his passion for Russian literature, with the help of his friend Turgenev and other Russian émigrés in Paris. He began writing a series of twelve articles on the life of Peter the Great, based on a work in Russian by Nikolai Ustrialov, which appeared in the Journal des Savants between June 1864 and February 1868. He wrote to a friend that "Peter the Great was an abominable man surrounded by abominable villains. That is amusing enough for me". In 1869 he wrote to his friend Albert Stapfer that "Russian is the most beautiful language in Europe, not excepting Greek. It is richer than German, and has a marvelous clarity It has a great poet and another almost as grand, both killed in duels when they were young, and a great novelist, my friend Turgenev". In the 1860s he still traveled regularly. He went to England every year between 1860 and 1869, sometimes on official business, organizing the French participation in the 1862 Universal Exposition of Fine Arts in London, and in 1868 to transfer two antique Roman busts from the British Museum to the Louvre, and to see his friend Anthony Panizzi, the director of the British Museum. In 1859 he visited Germany, Italy, Switzerland and Spain, where he attended his last bullfight. By 1867, he was exhausted by the endless ceremonies and travels of the court, and thereafter he rarely participated in the imperial tours. He developed serious respiratory problems, and began to spend more and more time in the south of France, in Cannes. He became more and more conservative, opposing the more liberal reforms proposed by the Emperor in the 1860s. In May 1869 he declined an invitation to attend the opening of the Suez Canal by the Empress. The political crisis between Prussia and France that began in May 1870 required his return from Cannes to Paris, where he participated in the emergency meetings of the Senate. His health worsened, and he only rarely could leave his house. The Empress sent him fruit from the imperial gardens, and on 24 June he was visited by his old lover, Valentine Delessert, and by Viollet le Duc. His health continued to decline; he told a friend: "It's well over. I see myself arriving at death, and am preparing myself". The war with Prussia began with patriotic enthusiasm, but quickly turned into a debacle. The French Army and the Emperor were surrounded at Sedan. One of the leaders of the group of deputies advocating the creation of a republic, Adolphe Thiers, visited Mérimée to ask him to use his influence with the Empress for a transition of power, but the meeting was brief; Mérimée would not consider asking the Empress and Emperor to abdicate. He told his friends that he dreaded the arrival of a republic, which he called "organized disorder". On 2 September, news arrived in Paris that the army had capitulated and that Napoleon III had been taken prisoner. On 4 September, Mérimée got out of bed to attend the last meeting of the French Senate at the Luxembourg Palace. In the chamber he wrote a brief note to Panizzi: "All that the most gloomy and most dark imagination could invent has been surpassed by events. There is a general collapse, a French Army which surrenders, and an Emperor who allows himself to be taken prisoner. All falls at once. At this moment the legislature is being invaded and we cannot deliberate any longer. The National Guard which we just armed pretends to govern. Adieu, my dear Panizzi, you know what I suffer". The Third Republic was proclaimed on the same day. Despite his illness, he hurried to the Tuileries Palace hoping to see the Empress, but the Palace was surrounded by armed soldiers and a crowd. The Empress fled for exile to London, and Mérimée did not see her again. Mérimée returned to Cannes on 10 September. He died there on 23 September 1870, five days before his 67th birthday. Though he had been an outspoken atheist most of his life, at his request he was buried at the Cimetière du Grand Jas, the small cemetery of the Protestant church in Cannes. A few months later, in May 1871, during the Paris Commune, a mob burned his Paris home, along with his library, manuscripts, archaeological notes and collections because of his close association with the deposed Napoleon III.

Жеке өмір

Ол 1837 жылдың қыркүйегінде әкесі қайтыс болғанға дейін Парижде анасы мен әкесімен бірге өмір сүрді. 1838 жылдан бастап ол анасымен сол жағалаудағы 10 rue des Beaux Arts үйінде, Revue des deux Mondes кеңсесімен бірдей ғимаратта тұрды. Олар 1847 жылы 18 rue Jacob үйіне көшіп, 1852 жылы анасы қайтыс болғанға дейін тұрды. Мериме ешқашан үйленбеген, бірақ оған әйел адамның қосылуы қажет болды. Ол бірнеше рет романтикалық қарым-қатынас жасады, кейде хат арқылы. 1828 жылдың қаңтар айында ол жас кезінде сол кездегі сүйіктісінің күйеуі Эмили Лакостпен дуэльде жарақаттанды. 1831 жылы ол Женни Даккинмен хат алмасу арқылы қарым-қатынас орнатты. Олардың қарым-қатынасы он жыл бойы жалғасты, бірақ олар тек алты-жеті рет кездесті, содан кейін сирек жалғыз болды. 1873 жылы, ол қайтыс болғаннан кейін, оның барлық хаттарын бірнеше томда "Белгісіз хаттарға" (Lettres à une inconnue) деп жариялады. Жас кезінде оның Парижде сүйіктісі, Селин Кайо болды, ол қаржылай қолдау көрсеткен және пәтер төлеген актриса. Содан кейін ол Валентин Делессертпен ұзақ және күрделі қарым-қатынаста болды. 1806 жылы туған ол король Людовик Филипптің көмекшісі граф Александр де Лабордтың қызы, ол өзінің күйеуі Габриэль Делессертке тұрмысқа шыққан. Мериме Делессертпен 1830 жылы танысты, ал ол 1836 жылы оның сүйіктісі болды, ол Шартрге барған кезде, күйеуі префект болып тағайындалған болатын. Ол Стендальға: "Ол менің үлкен құмарлығым, мен оны қатты және шын жүректен сүйемін" деп жазды. Оның күйеуі Париж полициясының префекті болып, бұл қарым-қатынасқа мән бермеген көрінеді. Алайда 1846 жылы қарым-қатынас суынып, ол ұзақ сапарларының бірінде болған кезде, ол басқа жазушы Шарль де Ремусаттың сүйіктісі болды. Оның хат-хабарларынан Делессерт оны жас жазушы Ремусатқа, содан кейін 1854 жылы Максим Дю Кампқа тастап кеткенде, ол күйзелгенін көруге болады. Мериме үшін соңғы жылдары бір жұбаныш - 1866 жылы Делессертпен татуласу. 1833 жылы ол жазушы Джордж Сэндпен қысқа уақытқа романтикалық қарым-қатынаста болды, ол бақытсыз аяқталды. Бір түн бірге болған соң, олар бір-бірінен жым-жырт бөлініп кетті. Ол досына, актриса Мари Дарвалға: "Мен өткен түнде Меримеге емделіп едім, ол көп болған жоқ", - деді. Дарвал дереу досына, ол да барлық достарына айтып берді. Мериме оған қарсы шабуыл жасап, "жаман мінез-құлықтан гөрі қызығушылықтан шыққан, азғын әрі суық әйел" деп атады. Олар ортақ мақсаттарда бірлесіп жұмыс істеуді жалғастырды. Олар екеуі де 1834 жылы "Леди" және "Еңбек мүйіз" кебеделерін табуға және сақтауға атсалысты; ол кебеделерді тарихи құндылықтары бар деп жариялады, ал ол оларды өзінің романдарының бірінде жариялады. 1849 жылы ол Нохант шіркеуіндегі суреттерді құпия деп жариялауды сұрағанда, оған көмектесті, ол солай етті. Ол шіркеуге 600 франк қаржы да берді. Алайда, ол Евгенияны ашық мазақтап, оны қатты ренжітті. 1866 жылы соңғы кездесуінде ол оны жауыз деп тапты. Ол өлер алдында күйеуін көріп кетіпті, бірақ күйеуінің оны көруден бас тартқаны белгілі болды. Ол Францияға барғанда жиі жезөкшелерге баратын. Ол қарым-қатынастары туралы жиі күмәнмен қарады, "Әйелдердің екі түрі бар; өмірін құрбан етуге лайық адамдар және бес пен қырық франк аралығында тұратын адамдар". Көп жылдан кейін ол Дженни Даккинге былай деп жазды: "Өмірімнің бір кезеңінде мен жаман қоғамға жиі қатысқанмын, бірақ мен оған тек қызығушылықпен тартылғанмын және мен жат елде жат адам ретінде болдым. Ал жақсы қоғам, мен оны жиі жеткілікті өлімге шаршап табады". Ол Стендальмен өте жақын достық қарым-қатынаста болды, ол жиырма жасқа үлкен, екеуі де жазушы болуды армандаған, бірақ кейіннен достастық тығыз болды, өйткені Меримедің әдеби жетістігі Стендалдыкінен асып түсті. Олар 1837 жылы қарашада Римге және Неапольге бірге саяхаттады, бірақ Стендал өзінің хат-хабарларында Меримедің бекершілігіне наразылық білдірді және оны "оның педанттығы, Мистер Академ" деп атады. 1842 жылы 23 наурызда Парижде Стендальдың ерте қайтыс болуы Меримеге қатты әсер етті. Ол Стендальдан келген хат-хабарларын "Revue des deux Mondes" журналына ұсынды, бірақ редактор оларды назарға лайық емес деп қабылдамады. 1850 жылы, Стендаль қайтыс болғаннан кейін сегіз жыл өткен соң, Мериме он алты беттен тұратын қысқаша брошюра жазып, өзі мен Стендальдың Парижде бірге болған романтикалық оқиғаларын сипаттады, бірақ олардың аттарын бос қалдырды. Тек жиырма бес данасы жасалып, Стендальдың достарына таратылды. Бұл кітапшаның таралуы үлкен дау туғызды. Стендальдің достары оның өзін дұрыс емес ұстағанын айтқаны үшін, Мериме "атеист" және "құдайға қарсы" деп айыптады. Ол олардың Стендаль ешқашан дұрыс емес әрекет етпегенін айтқаны үшін, оны гений екенін, бірақ қасиетті емес екенін көрсетуге тырысқанын айтты. Ақын және сыншы Шарль Бодлер Мериме тұлғасын суретші Эжен Делакруа тұлғасымен салыстырды, екеуі де Париждің көркем және әдеби әлемінде кенеттен танымал болды. Ол олардың екеуінің "бірдей сыртқы салқындығы, жеңіл әсерленген, ұялшақты сезімталдықты, жақсылық пен әдемілікке құштарлықты, сондай-ақ эгоизмнің жесірін, құпия достарға және мінсіздік идеяларына адалдықты" бөлісетінін жазды. Саяси тұрғыдан алғанда, Мериме Доктринерлер стиліндегі либерал болды, шілде монархиясын құптады және Адольф Тьерс пен Виктор Кузенге деген құрметін сақтады, олармен өмір бойы хат алмасып тұрды. 1848 жылғы көтерілістерден кейін ол Наполеон III императоры ұсынған тұрақтылықты таңдады, бұл Виктор Гюго сияқты республикалық оппозицияның наразылығын тудырды.

He lived with his mother and father in Paris until the death of his father in September 1837. From 1838 he shared an apartment with his mother on the Left Bank at 10 rue des Beaux Arts, in the same building as the offices of the Revue des deux Mondes. They moved to a house at 18 rue Jacob in 1847 until his mother died in 1852. Mérimée never married, but he needed female company. He had a series of romantic affairs, sometimes carried out by correspondence. In January 1828, during his youth, he was wounded in duel with the husband of his mistress at the time, Émilie Lacoste. In 1831 he began a relationship by correspondence with Jenny Dacquin. Their relationship continued for ten years, but they only met six or seven times, and then rarely alone. In 1873, after his death, she published all of his letters under the title Lettres à une inconnue, or "Letters to an Unknown", in several volumes. In his youth he had a mistress in Paris, Céline Cayot, an actress whom he supported financially and paid for an apartment. He then had a longer and more serious relationship with Valentine Delessert. Born in 1806, she was the daughter of Count Alexandre de Laborde, aide de camp to King Louis Philippe, and she was married to Gabriel Delessert, a prominent banker and real estate developer, who was twenty years older. Mérimée met Delessert in 1830, and she became his mistress in 1836, when he was visiting Chartres, where her husband had been named Prefect. he wrote to Stendhal that "She is my grand passion; I am deeply and seriously in love". Her husband, who had become prefect of police in Paris, apparently ignored the relationship. However, by 1846, the relationship had cooled, and while he was on one of his long tours, she became the mistress of another writer, Charles de Rémusat. His correspondence shows he was desolate when Delessert abandoned him for younger writers Rémusat and then, in 1854, for Maxime Du Camp. One consolation for Mérimée in his last years was a reconciliation with Delessert in 1866. In 1833 he had a brief romantic liaison with the writer George Sand, which ended unhappily. After they spent a night together, they separated without warmth. She told a friend, the actress Marie Darval, "I had Mérimèe last night, and it wasn't much". Darval promptly told her friend Alexandre Dumas, who then told all of his friends. Mérimée promptly counter attacked, calling her "a woman debauched and cold, by curiosity more than by temperament". They continued to collaborate on common goals. They both played a part in 1834 in the discovery and preservation of The Lady and the Unicorn tapestries; he declared the tapestries were of historic value, and she publicized them in one of her novels. In 1849 he assisted her when she asked that the paintings in the church of Nohant, where she lived, be classified, which he did. He also provided a subsidy of 600 francs to the church. However, she deeply offended him by openly ridiculing the Empress Eugénie. At their last meeting in 1866, he found her hostile. She came to visit him a few days before his death, but he refused to see her. When he traveled on his inspection trips around France, he often sought the company of prostitutes. He was often cynical about his relationships, writing, "There are two kinds of women; those who are worth the sacrifice of your life, and those who are worth between five and forty francs.” Many years later he wrote to Jenny Dacquin, "It is a fact that at one time of my life I frequented bad society, but I was attracted to it through curiosity only, and I was there as a stranger in a strange country. As for good society, I found it often enough deadly tiresome." He had a very close friendship with Stendhal, who was twenty years older, when they were both aspiring writers, but the friendship later became strained as Mérimée's literary success exceeded that of Stendhal. They traveled together to Rome and Naples in November 1837, but in his correspondence Stendhal complained of the vanity of Mérimée and called him "his Pedantry, Mister Academus". The early death of Stendhal in Paris on 23 March 1842, shocked Mérimée. He offered his correspondence from Stendhal to the Revue des deux Mondes, but the editor refused them as not worthy of attention. In 1850, eight years after the death of Stendhal, Mérimée wrote a brief brochure of sixteen pages describing the romantic adventures that he and Stendhal had had together in Paris, leaving most of the names blank. Only twenty five copies were made, and distributed to friends of Stendhal. The brochure caused a scandal; Mérimée was denounced as an "atheist" and "blasphemer" by friends of Stendhal for suggesting that Stendhal had ever behaved improperly. He responded that he simply wanted to show that Stendhal was a genius but not a saint. The poet and critic Charles Baudelaire compared the personality of Mérimée with that of the painter Eugène Delacroix, both men suddenly thrust into celebrity in the artistic and literary world of Paris. He wrote that they both shared "the same apparent coldness, lightly affected, the same mantle of ice covering a shy sensibility, an ardent passion for the good and the beautiful, the same hypocrisy of egoism, the same devotion to secret friends and to the ideas of perfection". Politically, Mérimée was a liberal in the style of the Doctrinaires, welcomed the July Monarchy, and maintained an affection for Adolphe Thiers and Victor Cousin, with whom he maintained a lifelong correspondence. After the uprisings of 1848, he opted for the stability offered by Emperor Napoleon III, which earned him the ire of the republican opposition such as Victor Hugo.

Әдеби сын

Өмірінің соңғы жылдары Мериме француз және еуропалық жазушылар туралы жақсы пікір айта алмады, бірақ Стендал мен Тургенев секілді бірнеше ерекшеліктер болды. Оның көптеген сын-пікірлері достарымен хат алысуында қамтылған. Ол Виктор Гюгоның кейінгі туындыларын «идеясыз сөздер» деп сипаттады. «Жалғыздық» ромасы туралы Мериме былай жазды: «Осындай көркем суреттерге ие болған адамда ең аз ғана ақыл мен ұяттың жоқтығына қайран қалдырады, және адал адамға лайық емес, осы жалған сөздерді айтудан өзін тыя алмайды». Досы Мадам Монтижоға кітаптың «толыққанды орташа, табиғи емес» екенін жазды. Флаубер мен «Мадам Бовари» туралы ол сәл мейірімді болды. Ол: «Онда ол реализм желеуімен талантын ысыраптап жатыр» деп жазды. Бодлердің «Жамандық гүлдері» туралы ол былай деп жазды: «Жай ғана орташа, ешқандай қауіпті емес. Өмірді білмейтін жас жігіттің поэзиясында ұшқын бар. Мен авторын білмеймін, бірақ ол адал және қарапайым адам екеніне сенемін. Сондықтан оны өртемейтіндерін үміттенемін». 1851 жылғы қазан айындағы эссесінде ол әдебиеттегі реализм мен натурализм жанрларын сынады: «Қазіргі заманғы мектептеріміздің көптегені табиғатты дәл бейнелеуге ұмтылады, бірақ бұл өнердің мақсаты ма? Мен олай ойламаймын». Ол замандас шетелдік жазушыларды да қатты сынады, орыстарды, әсіресе Тургенев, Пушкин және Гогольді, оларды өте бағалағаннан басқа. Чарльз Диккенс туралы ол былай деп жазды: «Ол пигмейлердің арасындағы ең ірісі. Оның жалақысы жолмен төленеді, ал ол ақшаны жақсы көреді». Немістерге тіпті де қатал болды: Гете – «үлкен жалғаншы», Кант – «түсініксіз хаос», ал Вагнер туралы: «Немістердей ақымақтыққа ешкім батыл болмайды» деп жазды. Виктор Гюго Меримеге қарсы шықты, ол мансабының басында Меримеге ғашы болған, бірақ Наполеон III кезінде сенатор болғаны үшін оны ешқашан кешірмеді. Кейінгі өлеңдерінің бірінде ол бір көріністі «Меримедей тегіс» деп сипаттады.

In his later years, Mérimée had very little good to say about other French and European writers, with a few exceptions, such as his friends Stendhal and Turgenev. Most of his criticism was contained in his correspondence with his friends. He described the later works of Victor Hugo as "words without ideas". Describing Les Misérables, Mérimée wrote: "What a shame that this man who has such beautiful images at his disposal lacks even a shadow of good sense or modesty, and is unable to refrain from saying these platitudes not worthy of an honest man". He wrote his friend Madame Montijo that the book was "perfectly mediocre; not a moment that is natural". Speaking of Flaubert and Madame Bovary, he was a little kinder. He wrote: "There is a talent there which he wastes under the pretext of realism". Describing the Fleurs du mal by Baudelaire, he wrote: "Simply mediocre, nothing dangerous. There are a few sparks of poetry the work of a poor young man who doesn't know life I don't know the author, but I'll wager that he is naïve and honest. That's why I hope they don't burn him." In an essay of October 1851, he attacked the entire genre of Realism and Naturalism in literature: "There is a tendency in almost all of our modern school to arrive at a faithful imitation of nature, but is that the objective of art? I don't believe so". He was equally scathing in his descriptions of the foreign writers of his time, with the exception of the Russians, particularly Turgenev, Pushkin and Gogol, whom he admired. Of Charles Dickens he wrote: "[He] is the greatest one among the pygmies. He has the misfortune of being paid by the line, and he loves money". He was even harsher toward the Germans: Goethe was "a great humbug", Kant was a "chaos of obscurity", and of Wagner he wrote: "There is nothing like the Germans for audacity in stupidity". In return, Mérimée was attacked by Victor Hugo, who had admired Mérimée at the beginning of his career, but never forgave him for becoming a senator under Napoleon III. In one of his later poems, he described a scene as being "flat as Mérimée".