Кіріспе

Құс түрі Үндістан қызғалдағы (Copsychus fulicatus) – Muscicapidae тұқымдасына жататын пассирин құстарының бір түрі. Ол Үндістан субконтинентінде кең таралған және Бангладеш, Бутан, Үндістан, Непал, Пәкістан және Шри-Ланка аумақтарында кездеседі. Солтүстік түршесінің аталықтарының арқасы қоңыр түсті, ал оңтүстік түршесінің аталықтарының арқасы толығымен қара болады. Олар көбінесе ашық бұталы жерлерде кездеседі және жиі жерде жүгіріп немесе төменгі тікенді бұталар мен тастарға қонақтайды. Ұзын құйрығы көбінесе тік ұсталады, ал кестені түсті құйрық асты және қара дене оларды бауырлы бұзаулар мен шығыс қызғалдақтарынан оңай ажыратуға мүмкіндік береді.

Таксономия

1760 жылы француз зоологы Матурин Жак Бриссон филиппиннен жиналған деп жаңылысқан бір мысалына сүйене отырып, өзінің «Орнитология» еңбегінде үнділік торғайының сипаттамасын келтірді. Ол француз тілінде Le grand traquet des Philippines және латын тілінде Rubetra Philippensis Major деген атауларды пайдаланды. Бриссон латынша атауларды бергенімен, олар есімдемелік жүйеге сәйкес келмейді және Зоологиялық номенклатура жөніндегі халықаралық комиссия тарапынан мойындалмайды. 1766 жылы швед ғалымы Карл Линней өзінің «Systema Naturae» еңбегінің 12-ші басылымын жаңартқанда, Бриссон бұрын сипаттаған 240 түрді қосты. Кейіннен, типтік орны Оңтүстік Үндістанның Пудучерри қаласы деп нақтыланды. Түрлік атау латын тіліндегі «қоңыр» немесе «қара» мағынасын беретін fulicatus сөзінен алынған. Бұрын үнділік торғайы Saxicoloides туысына жатқызылған болатын. Muscicapidae тұқымдасына жататын құстардың молекулалық филогенетикалық зерттеулерінің нәтижелеріне сәйкес, ол Copsychus туысына көшірілді.

Сипаттама

Үнді қарақұйрығының түсі жынысына қарай өзгеше болады, аталықтарының түсі негізінен қара, ал иықтарында ақ дақ немесе жолақ болады, оның көріну дәрежесі құстың қалыбына байланысты өзгеруі мүмкін. Солтүстік популяцияларының үстіңгі қауырсындары қоңыр, ал оңтүстік популяцияларының үсті қара түсті. Аталықтарының құйрық асты қоңыр, және құс әдетте 6–8 см ұзын құйрығын тік ұстағанда бұл көрінеді. Аналықтарының үсті қоңыр, иықтарында ақ жолақ жоқ, ал төменгі жағы сұр, құйрық асты аталықтарына қарағанда ақшыл. Солтүстік популяциядағы құстар Оңтүстік Үндістан мен Шри-Ланкадағылардан ірілеу. Жас құстар аналықтарына ұқсайды, бірақ мойнында дақтар болады, ал аталықтарының арқасы қоңыр. Intermedius түршесі cambaiensis, erythrura және fulicata арасындағы құстарды қамтиды, соңғысы Орталық Үндістан мен Декан аймағының бір бөлігінде кездеседі. Munda түршесі Пунджабтан алынған бір үлгіге негізделген, бірақ қазір cambaiensis-пен бірдей саналады. Ескі жіктемелер Оңтүстік Үндістандағы популяцияны ptymatura түршесі деп қарастырады, ал типтік орны Шри-Ланка деп есептелген, бірақ кейіннен Пондичерримен шектелді. Жергілікті атаулары: Наланчи (телугу), Ваннатикюруви (тамил, кір жуатын құс), Даяал (маратхи), Кальчури (хинди) және Паан кириттха (сингал). Бұрынғы туыс атауы оның Saxicola, pied bushchat туысына ұқсас екенін көрсетеді, бұл құс көбінесе ұқсас ортада кездеседі.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұл құс ашық тасты, шөптесін және бұталы ормандық ортада кездеседі. Олар негізінен құрғақ ортада таралған және тығыз орманды аймақтарда және жауыны көп болатын жерлерде сирек кездеседі. Барлық популяциялары қоныс тұрақты және көшпейді. Бұл түр адамдар қоныстанған жерлерге жақын болады және жиі үй шатырларына қонады. Мальдив аралдарынан қашып келген немесе ұшып келген бір құс тіркелген. Көбею маусымында еркектер басқаларға агрессивті болып, тіпті өз көлеңкесіне шабуылдайды. Орманды кесу және отын жинау сияқты адамның шаруашылық қызметі оларға тиімді болып көрінеді.

Тағам

Олар негізінен жәндіктермен қоректенеді, бірақ бақалар мен кесірткелерді де жейді, әсіресе ұядағы балапандарын тамақтандырған кезде. Жекелеген түрлер кешкі уақытта шамға тартылған жәндіктерді ұстау үшін азық іздейді.

Өсіру

Ұрықтану кезеңі желтоқсаннан қыркүйекке дейін созылады, бірақ аймаққа байланысты өзгереді және әдетте алғашқы жаңбырлармен басталады. Аталықтардың әндері жұптасуға шақыру және басқа аталықтарды қорқыту мақсатында әртүрлі нұсқаларда болады. Аталықтар басқа аталықтарды қуады, қанаттарын баяу соғып, бір жерден екінші жерге ұшып, аумағын қадағалайды. Кейде олар өз көрінісін тістеп алады. Агрессивті мінез-құлыққа қауырсындарын көтеріп, басын жоғары ұстау жатады. Ұялары жануарлардың түктерімен қапталған, сондай-ақ көптегендері жылан терісінің түлегінен жасалған. Жұмыртқалары дұрыс сопақ пішіндес, бірақ көбі ұзын, ал кейбіреулері сүйір болады. Олардың беті жылтыр. Негізгі түсі ақ, көбінесе ақшыл жасыл немесе қызғылт реңге боялған, үстінен қызыл немесе қоңыр, сондай-ақ қоңыр сары түсті ұсақ дақтар, жолақтар немесе кляксалар секілді белгілер кездеседі, ал кейде лаванда түсі де байқалады. Белгілер жұмыртқаның кең жағында жиірек орналасқан, онда олар біркелкі емес қақпақ құрайды. Кейбір жұмыртқалардың кең ұшында қою қызыл қоңыр дақтар болады. Олардың ұзындығы және ені шамамен ... және ... сантиметрге тең. Әдетте, бір кезде 3-4 жұмыртқа болады. Бір рет 7 жұмыртқадан тұратын ерекше кездесу тіркелген, бірақ олардан ешқайсысы шыққан жоқ. Тек аналық ғана жұмыртқаларды күтіп жатады, олар шамамен 10-12 күннен кейін жарылады. Балапандардың қара түсті жұмсақ қауырсыны болады. Аталық және аналық екеуі де балапандарды тамақтандырады, аталық кейде аналыққа тамақ жеткізеді, ол өз кезегінде балапандарды тамақтандырады. Балапандар қолға тигенде өлі сыңай тануы мүмкін (танатоз). Ұялау орындары келесі жылдары қайта пайдаланылуы мүмкін. Бұл құстардың жұмыртқаларын *Turdoides babblers* құстарының ұясына салып, көбейетіндігі туралы ескі әңгімелер кейінгі бақылаушылармен расталмаған. Зертханалық зерттеулерде ұрық безінің айналасындағы тіндердің меланин пигментациясында циклдік өзгерістер анықталды. Көбейту кезеңінде қара пигментация жоғалады, ал кейін қайта пайда болады.

Паразиттер

Бұл түрде бірнеше паразиттер, оның ішінде таспа құрт табылды.

Басқа дереккөздер

Джордж, Дж.К. (1963) Үндістан саксиколының (Saxicoloides fulicata) (Линней) көбею мінез-құлқына қатысты кейбір байқаулар. Pavo 1(2):71–78. Магон, В.К. (1979) Екі үнді құсының – Uroloncha malabarica және Saxicoloides fulicata – ас қорыту жүйесіндегі қышқыл фосфатазаның таралуы. Pavo 17(1&2):27–32. Раджванши, Г.; Гупта, М.М.; Ешовардхана; Сингх, В.С. (1985) Еркек үнді саксиколының (Saxicoloides fulicata) жыныс безінде кальций мен темірдің гистохимиялық локализациясы. Pavo 23(1&2):31–36. Раджванши, Г.; Гупта, М.М.; Бхатнагар, В.К.; Бхатнагар, Сумар (1985) Еркек үнді саксиколының (Saxicoloides fulicata) (Линн.) жыныс безіндегі көмірсулардың локализациясының циклдық өзгерістері. Pavo 23(1&2):41–46. Гупта, М.М.; Раджванши, Г.; Сингх, В.С. (1986) Үнді саксиколының (Saxicoloides fulicata) (Линн.) ұрығындағы ақуыздар мен триптофан аминқышқылының гистохимиялық локализациясы. Pavo 24(1&2):69–76.