Кіріспе

Америкалық кәсіпкер Герберт Артур Филбрик (11 мамыр 1915 – 16 тамыз 1993) – Бостон аймағындағы жарнама саласының басшысы. 1940-1949 жылдар аралығында ФБР оны АҚШ Коммунистік партиясына тыңшы ретінде кіруге ынталандырды. Оның өмірбаяны 1950-жылдардағы "Мен үш өмірді басқардым" телесериалының негізіне алынды.

Коммунистік партияның қатысуы

Фильбриктің ісіне қатысуы Кембридждегі (Массачусетс штаты) «Коммунистік маңдайша» тобы саналатын Кембридж жастар кеңесіне қосылған кезде басталды. Осы топтың ерекше билік құрылымы мен ұстанымдары оның күдігін тудырғандықтан, Филбрик ФБР-мен байланысқа шықты. Олардың ынталандыруымен ол коммунистік қызметке тереңірек араласа бастады, бірінші кезекте Жастар Коммунистік лигасына, ал кейін құпия мүше ретінде Коммунистік партияға қосылды. Филбрикті партия оның жарнама дағдыларын пайдалану үшін қолданды. Оның тағы бір артықшылығы – баптист жастарын басқарудағы қоғамдық беделі болды. Уэйкфилд және Мальдендегі (Массачусетс штаты) жергілікті партия ұяларында болғаннан кейін, ол марксизм-ленинизм негіздерін оқып үйренді және партия үшін түрлі «маңдайша» ұйымдарда жұмыс істеді. Кейіннен ол жергілікті партия жұмысынан алынып, кәсіби мамандардан құралған ұяға бекітілді, онда оның басты міндеті – АҚШ-тың бұрынғы вице-президенті Генри А. Уоллестің 1948 жылғы прогрессивтік партиядан президенттік науқанына көмектесу болды. Филбрик Коммунистік партияда болған кезінде партияның мүшелігі мен қолдауы Молотов-Риббентроп пактісі кезіндегі соғысқа қарсы үгіттен, Совет Одағына нацистік шабуылдан кейін соғысқа белсенді қолдау көрсетуге дейінгі күрт өзгерулер салдарынан азайды. Филбрик партияда болғанда, оның Бас хатшысы Эрл Броудер, АҚШ пен Кеңес Одағы арасындағы соғыс кезеңіндегі ынтымақтастыққа үміттеніп, соғыстан кейінгі ынтымақтастық пен американдық қоғамның Коммунистік партияны қабылдауының артуын күткен болатын. Ол Коммунистік партияны таратып, оны Коммунистік саяси қауымдастығы ретінде қайта құрды, бұл партияны реформалық бағытқа бұру мақсатында жасалған қадам еді. Филбрик өзі осы жаңа саясатқа қысқа ғана қарсылық көрсетті – бұл шеберлік болды, өйткені бұл саясатқа Коммунистік партияның ұзақ жылдар бойы төрағасы болған Уильям З. Фостер де қарсы болды. Содан кейін, 1945 жылдың шілдесінде, жетекші француз коммунисінің – Дуклос хатының нәтижесінде (бұл хат Мәскеуден келген саяси директива еді) партия Броудершілдіктен бас тартып, тағы да марксистік-лениндік бағытқа қайтты, бірақ біріккен майдан тактикасын толығымен тастамады.

Фоли сквері бойынша сот

Филбриктің партиялық мансабы Әділет департаменті оны Коммунистік партия басшылығына қарсы Смит актісі бойынша қудалауда куә ретінде пайдалануды шешкен кезде аяқталды, бұл сот Фоли-скверде өтті. 1949 жылғы 6 сәуірде ол куәгер ретінде шақырылып, партиялық белсенді ретіндегі мансабы мен дайындығы туралы куәлік берді. Оның куәлігі ең пайдалысы болып есептелді, себебі ол алған оқудың мазмұны бойынша Коммунистік партияның АҚШ үкіметін құлату мақсатында болғанын көрсетті. Сотқа бір жылға жуық уақыт кетті, нәтижесінде 11 айыпталушы да кінәлі деп танылды. Апелляциялық сот 1951 жылы Дэннис пен АҚШ арасындағы істе олардың кінәлі екенін растады. Бірақ 1969 жылы Бранденбург пен Огайо арасындағы іс Деннисті де-факто күштен шығарды. Соттың шешімі бойынша, егер сөз "заңсыз әрекеттерге шақыруға немесе оларды тудыруға бағытталмаса және мұндай әрекеттерді тудыруға ықтималдық болмаса", үкімет оны жазалай алмайды. Филбрик ФБР-ге тек шығындары үшін төленгенін айтты, бірақ "ФБР-дің құжаттары сот шешіміне дейін оған 6823 доллар қызмет ақысы және 359,38 доллар шығын өтемақысы төленгенін көрсетеді". Дегенмен, ол сенатор Джозеф Маккартидің тыңдауында куәлік беру туралы бірнеше ұсыныстан бас тартты. "Бостон глобусының" тілшісіне ол: "Маккарти мен білетін кез келген адамнан коммунизмге қарсы күреске көбірек зиян келтірді" деді.

Кітап

Ол "Мен үш өмір сүрдім: азамат, 'коммунист', қарсы тыңшы" атты автобиографиялық кітап жазды. Сонымен қатар, Филбриктің өміріне негізделген Ричард Карлсон мен Эд Хинтонның қатысуымен "Мен үш өмірді басқардым" атты телесериал 1950 жылдары үш маусым бойы көрсетілді. Ол осы телесериалдан 141,015 доллар авторлық төлем алды. Филбрик бірінші әйелі Евадан алты баланың әкесі болды: Дейл, Бренда, Лесли, Конни, Сандра және Герберт кіші. Екінші әйелі Ширли Брандидж Филбриктен Доун есімді қызы дүниеге келді. Филбриктің жеке құжаттары АҚШ Конгресі кітапханасының қолжазбалар бөліміне өткізілді, қазір олар зерттеушілерге қолжетімді.