Кіріспе

Австралиялық саяси белсенді және журналист Бартоломей Августин Сантамария (14 тамыз 1915 – 25 ақпан 1998), көбінесе Б. А. Сантамария немесе Боб Сантамария деп танылған, кейде Джон Уильямс атты псевдониммен жазған, австралиялық католик антикоммунистік саяси белсенді және журналист болды. Ол 1950 жылдары Еңбек партиясынан (ALP) бөлініп шыққан Демократиялық Еңбек партиясының (DLP) құрылуында жетекші рөл атқарды.

Ерте және отбасылық өмірі

Сантамария Мельбурнда дүниеге келген. Италиядағы Эол аралдарынан көшіп келген көкөніс сатушының ұлы, Сантамария Брансуиктегі Сент-Амбрози католик бастауыш мектебінде, әкесінің дүкенінің артында, ал кейін Солтүстік Мельбурндағы Сент-Жозеф колледжінде Христиан бауырларының білім беру жүйесінде оқыған. Орта білімін Санкт-Кевин колледжінде мектептің үздігі (дукс) болып аяқтады. Оның ұстаздарының бірі, Фрэнсис Махер, жаңадан құрылған Рим-католик ұйымы – Кампион қоғамының мүшесі болды. Сантамария Мельбурн университетінде оқып, өнер және құқық салаларында білім алды. «Италия көйлек ауыстырады: Итальяндық фашизмнің бастауы» деген тақырыптағы диссертациясын қорғап, өнер магистрі дәрежесін алды. Сантамария ерте жасынан-ақ саяси белсенділікпен айналысып, жетекші католик студенттік белсенді ретінде танылды. Испания азамат соғысы кезінде ол ұлтшылдарды ынтамен қолдады. Сантамария 1939 жылы үйленді және сегіз балаға ие болды. 1980 жылы оның әйелі Хелен қайтыс болды. Кейін ол ұзақ жылдар бойы оның хатшысы болған Дороти Дженсенге үйленді. Оның кіші інісі Джозеф (Джозеф Наталино Сантамария; сондай-ақ Джо деп те аталады) – Мельбурн хирургы және Рим-католик биоэтикалық қозғалысының белгілі өкілі болды. Оның қызы Бернадетт Тобин – жетекші католик биоэтигі, ал ұлы Джозеф Сантамария – австралиялық заңгер және Виктория Жоғарғы сотының апелляциялық алқасының бұрынғы судьясы.

Католик жұмысшы қозғалыстары

1936 жылы ол Рим-католик шіркеуінің әлеуметтік тұжырымдамасы, әсіресе Папа Лео XIII-нің «Rerum novarum» энциклопедиясының ықпалымен құрылған «The Catholic Worker» газетінің негізін қалады. Ол коммунизмге де, капитализмге де қарсы екенін жариялаған газеттің тұңғыш редакторы болды. Топ жұмысшылардың құқықтары үшін күресіп, капитализмнің кемшіліктеріне қарсы болғанмен, Сантамария 1940 жылдары Австралияның кәсіподақ қозғалысында үлкен табыстарға жеткен Австралия Коммунистік партиясын басты жауы деп санады. 1937 жылы архиепископ Дэниел Мэнникстің шақыруымен Католик әрекеттерінің ұлттық хатшылығына, яғни мирян белсенділерінің ұйымына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сантамария әскери қызметтен босатылды. 1972 жылы көрнекті католик лейбористік саясаткер Артур Калвелл Сантамарияның Мэнникс онымен келісіп, босатуға қол жеткізгеннен кейін әскери қызметтен «жалтару» жасағанын растады. Сұраққа жауап бергенде Калвелл: «Мен жағдайды түсіндіруге тырысамын, себебі Қорғаныс министрлігі де, Еңбек және Ұлттық қызмет департаменті де ешқандай құжат таба алмайды» деді және егер Калвелл осы мәлімдемесін парламенттен тыс жерде қайталаса, тиісті шаралар қолданылатынын мәлімдеді. Калвелл Махерге қатысты мәлімдемелерін жұмсартты, бірақ Митчелл мен Сантамарияға қатысты өзгеріс жасамады. 1972 жылдың мамыр айында бұрын жоғалған құжаттар табылып, Калвеллдің айтқандарын растады. 1941 жылы Сантамария «Католик әлеуметтік зерттеулер қозғалысын» құрды, ол көбінесе «Қозғалыс» немесе «Топшылар» деп аталады, бұл қозғалыс католик белсенділерін, әсіресе кәсіподақтарда коммунизмнің таралуына қарсы тұруға тартты. Қозғалыс өндірістік топтарды бақылауға алып, коммунистермен күресіп, көптеген кәсіподақтарды өз ықпалына алды. Бұл әрекет оны тек Коммунистік партиямен ғана емес, сонымен қатар соғыс кезінде коммунистермен біріккен майданды қолдаған Лейбористік партияның солшыл мүшелерімен де қақтығысқа түсірді. 1930 және 1940 жылдары Сантамария көбінесе Лейбористік партияның консервативті католик қанатын қолдады, бірақ 1945 жылдан кейін Суық соғыс күшейген кезде оның антикоммунистік көзқарастары оны Лейбористік партиядан одан да алыстатты, әсіресе Х.В. Эватт 1951 жылы Лейбористік партияның басшысы болғанда.

Еңбек жіктелуі және Ұлттық азаматтық кеңес

"Бірлік" оқиғасына Виктория парламентінде көпшілікке кеңінен танымал болған жағдай да себеп болды. 1954 жылдың қазан айында "Сидней Сан Геральд" газеті Викторияның жер ресурстары министрі Роберт В. Холттың Австралияның Еңбек партиясының федералды хатшысы Дж. Шмеллаға жіберген хаты туралы хабарлады. Газет оны "Австралиядағы кез келген құжат сияқты саяси жағынан жарылғыш" деп сипаттады. Холт: "Менің айыптауым – Виктория филиалының басым бөлігі бір топ немесе ағым арқылы басқарылып, бағытталғаны туралы. Бұл менің еңбек саясаты деп санайтыныммен қайшы келетін идеяларға қарсы. Сонымен қатар, менің көптеген сенімді достарым, католиктер, Сантамария мырзаның және оның жақтастарымен күресуді сұрады, өйткені ол саяси мақсатқа қызмет етуге арналған саяси қозғалысты пайдалану арқылы өз идеяларын жүзеге асыруға тырысады." 1955 жылдың сәуірінде қорлау туралы сот ісі түсіндірместен тоқтатылды. 1954 жылы Эватт лейбористердің сол жылғы федералды сайлаудағы жеңілісі үшін "Групперлерді" ашық түрде кінәлады, ал 1955 жылы Хобартта өткен даулы Ұлттық конференциядан кейін Сантамарияның парламенттегі жақтастары Еңбек партиясынан қуылды. Нәтижесінде туған жарылыс (қазір әдетте "Жарылыс" деп аталады, бірақ Еңбек партиясы тарихында басқа да бірнеше "жарылыстар" болды) Викториядағы Джон Кейн ағаның Еңбек үкіметін құлатты. Викторияда доктор Мэнникс Сантамарияны ықпалды түрде қолдады, бірақ Жаңа Оңтүстік Уэльсте Норман кардинал Гилрой, Австралияда туған алғашқы католик шіркеу басшысы, оған қарсы болды және шіркеу мен Еңбек партиясы арасындағы дәстүрлі одақты жақтады. Гилройдың Римдегі ықпалы шіркеудің Групперлерге ресми қолдау көрсетуін тоқтатуға көмектесті. 1955 жылдың қаңтар айында Сантамария доктор Мэнниксті "Еңбек партиясына немесе басқа да саяси партияға үстемдік етуге тырысатын ешқандай католик ұйымы жоқ. Сондықтан, ешқандай екіұштылық болмасын, католиктер Еңбек партиясына немесе басқа да саяси партияға үстемдік етуге тырысатын басқа да секулярлық ұйыммен байланысты емес" деген мәлімдемеге куә ретінде пайдаланды. Сантамария бұл мәлімдемені Австралия жұмысшылар одағының бас хатшысы (Т. Догерти мырза) "Викториялық Еңбек партиясындағы No. 2 адам (Фрэнк Макманус), Жаңа Оңтүстік Уэльс Еңбек партиясындағы No. 2 адам (J. Кейн) және Квинслендтің Австралиялық футбол қауымдастығының хатшысы (Мистер Полгрейн) Сантамарияның "Қозғалыстағы ең жоғары лейтенанттары" болды деген айыптауларға жауап ретінде жасады. Өз кезегінде Макманус Догертидің "саяси әріптестерінің бірінен ауру жұқтырған сияқты көрінеді" деді. Бұл аурудың басты белгісі – науқас үнемі қастандық теорияларын анықтайтынына сенеді. Федерациялық кеңсе қызметкерлері одағы және тағы үш ұқсас "оңшыл" кәсіподақ – дүкен, дистрибьютор және одақтас қызметкерлер қауымдастығы, Австралияның Федерациялық теміршілер қауымдастығы және Балташылар мен Жүгірткішілер бірлестігі – олардың қайта мүшелікке қабылдану мәселелерін Викториялық Еңбек партиясының арнайы он мүшеден тұратын комитеті қарады, ол шешімді 5-ке қарсы 5 деп бөліп, Мемлекеттік конференцияға жеке есептер ұсынды. Федерациялық кеңсе қызметкерлерінің ісі "ашулы және кейде қызаңдаулы 3 жарым сағаттық пікірталас өткеннен кейін", Сантамариямен, Ұлттық азаматтық кеңеспен және Индустриалды іс-қимыл қорымен "байланысы бар" деген айыптамалар негізінде Мемлекеттік конференцияда 289 дауысқа қарсы 189 дауыспен жеңілді, ал сол жылдың соңында Солтүстік территорияда екі кәсіподаққа қайта мүшелікке қабылдаудан бас тартты. Ақырында, олардың төртеуі де қандай да бір формада Еңбек партиясына мүше кәсіподақтар ретінде қайтып келді; Федерацияланған кеңсе қызметкерлері одағы 1993 жылы Австралиялық қызмет көрсетулер одағына бірікті, дүкен, дистрибьютор және одақтас қызметкерлер қауымдастығы қазіргі Еңбек партиясына мүше кәсіподақ, ал Австралияның Федерацияланған теміршілер қауымдастығы және Балташылар мен балташылардың біріктірілген қоғамы Австралиялық жұмысшылар одағымен бірікті. Бірақ Сантамарияның жеке беделі "The Australian" газетіндегі тұрақты бағанасы және оның тұрақты теледидардағы бағдарламасы "Point of View" арқылы өсе берді (оған Nine Network иегері Франк Пэкер тегін эфир уақытын берді). Ол 20 жылдан астам уақыт бойы Австралия консерватизмінің ең көрнекті дауыстарының бірі болды. Тарихшылар Дэвид Макнайт пен К. Дж. Ковентридің айтуынша, Сантамария 1960 және 1970 жылдары Америка Құрама Штаттары үшін хабаршы ретінде жұмыс істеді, Австралия туралы дипломатиялық шенеуніктерге құпия ақпарат берді. Оған Малкольм Фрейзер рыцарь атағын ұсынды, бірақ ол одан бас тартты.

Католик шіркеуіндегі дәстүрлілік

Сантамария сонымен қатар Екінші Ватикандық собордан кейін католик шіркеуіндегі либералдық және дәстүрлі емес ағылымдар деп санайтын нәрсеге қарсы шықты (ол тәуелсіз бақылаушы ретінде қатысуға ұмтылған болатын) және дәстүрлі көзқарастарды қолдау үшін өзінің Томас Мор орталығы арқылы AD 2000 атты журналды құрды. Ол Рим папасы Иоанн Павел II-нің көп салаларда консерватизмге қайта оралуын қолдады. Мельбурнның консервативті архиепископы Джордж Кардинал Пелл, Сантамарияның адал жақтасы, Мельбурндағы Сент-Патрик соборында өткен қоштасу рәсімінде сөз сөйледі. Сантамария 82 жасында Кьюдегі Каритас Кристи хосписінде операцияға келмейтін ми ісігінен көз жұмды. Оның өліміне байланысты консерваторлар коммунизмге қарсы күресі үшін, ал солшылдар (мысалы, еңбекшілердің бұрынғы министрі Клайд Камерон) және социал-демократтар (мысалы, бұрынғы генерал-губернатор Билл Хейден) шексіз капитализмді тұрақты сынағаны үшін оны мақтады.